ايماقتار • 30 ماۋسىم، 2021

مۇرات ايتەنوۆ: تاريحي شەشىم شىمكەنتتىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەردى

151 رەت كورسەتىلدى

وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن شىمكەنتكە رەسپۋبليكالىق قالا مارتەبەسىنىڭ بەرىلۋى مەگاپوليستىڭ جاڭا تىنىسىن اشتى. ءۇش جىلدىڭ ىشىندە قالا بيۋدجەتى 3،6 ەسە وسكەن. ونىڭ 45%-ى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالعان. ءۇش جىل بيۋدجەتىندە 3،6 ەسە ءوسىم بار قالانى دامىتۋ ءۇشىن از ۋاقىت ەمەس. دەسەك تە بار ماسەلە قارجىمەن عانا شەشىلمەيتىنىن، ادامي بولمىس، سانا-سەزىم، قارىم-قابىلەت، تۇسىنىك پەن تالپىنىستىڭ دا ىقپالى مول ەكەنىن ەسكەرسەك، الماتى جانە نۇر-سۇلتان قالالارىمەن تەڭەستىرەر ۇلكەن وزگەرىستەر ءۇشىن ءۇش جىل از سەكىلدى كورىنەدى. وسى ورايدا قالا اكىمى مۇرات ايتەنوۆپەن اڭگىمەلەسىپ، مەگاپوليستەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋ بارىسى مەن وڭ كورسەتكىشتەرى جونىندە ماعلۇمات العان ەدىك.

– قىزمەتكە كىرىسكەن ال­عاشقى ايلاردا قالاعا قو­سىلعان شالعاي ەلدى مەكەندەردىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايىنا باسىم نازار اۋدارعان بولاتىنسىز. وسى ورايدا قالاعا قوسىلعان ەلدى مەكەندەردەگى وزەكتى ماسە­لەلەر قالاي شەشىمىن تابۋدا؟
– قالا اۋماعىنا جاڭادان قوسىلعان 40 ەلدى مەكەندە بىر­قا­تار وزەكتى ماسەلەنىڭ بارى ءۇشىن­­شى مەگاپوليس مارتەبەسى بە­­­رىلگەننەن كەيىنگى ايلاردا-اق انىق­­تالعان بولاتىن. ءيا، قا­لا­­نىڭ ورتالىعىنان شالعاي دەر­­لىك تۇرعىن الاپتارىنداعى ما­­سە­لەلەر بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. مىسالى، ەلەكتر قۋا­تىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقسا­تىندا 2018-2020 جىلدارى قالا اكىمدىگىمەن 14 ەلدى مەكەندە ەلەكتر جەلىلەرى جاڭارتىلىپ، پاي­دالانۋعا بەرىلدى. ال 18 ەلدى مە­كەن ساپالى ەلەكتر قۋاتىمەن قام­تىلعان. قالعان 8 ەلدى مەكەن­دە قالانىڭ دامۋ جوسپارى­نا سايكەس 2021-2022 جىلدارى ەلەكتر جۇيەلەرى جاڭارتىلادى. سون­داي-اق بيىلعا دەيىن 18 ەلدى مە­كەندە اۋىز سۋ قۇبىرلارىنىڭ قۇ­رىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، پاي­دالانۋعا بەرىلدى. ەندى 4 شا­عىن اۋدان 2023 جىلعا دەيىن اۋىز ­سۋ جۇيەلەرىمەن قامتىلادى. «كوگىلدىر وتىنمەن» قامتۋ بو­يىنشا 2018-2020 جىلدارى قا­لا اكىم­دىگىمەن 7 ەلدى مەكەندە گاز كۇبىرى جۇرگىزىلگەن. بيىل جا­نە كەلەسى جىلدارى 9 ەلدى مە­كەندە تابيعي گاز قۇبىرلارى جا­ڭارتىلادى. بۇل قالاعا قو­سىلعان ەلدى مەكەندەر بويىن­شا.
سوڭعى ءۇش جىلدا، بيىلدى قوسىپ ەسەپتەسەك، 853،5 شا­قى­رىم جول توسەلەدى. بۇرىن مۇن­شا كولەمدەگى جول 10 جىلدا سالىن­عان. جالپى، 2023 جىلعا دەيىن قا­لا تۇرعىندارى 100% ساپالى اۋىز ­سۋعا، 100% تابيعي گازعا، 2025 جىلعا دەيىن 100% ساپالى ەلەكتر قۋاتىنا قوسىلادى. كو­لىك كەپتەلىستەرىن بولدىرماۋ ماق­ساتىندا 4 ءىرى جولايرىقتىڭ قۇ­رىلىسى جوسپارلانىپ، وسى جىلى 2-ءىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ءبىر جولايرىق جىل سوڭىنا دە­يىن پايدالانۋعا بەرىلەدى. نا­تي­جەسىندە، جاقسى جانە قانا­عات­تانارلىق جولداردىڭ ۇلەسى جىل سوڭىنا دەيىن 63،6%-عا جە­تەدى. وسى ارادا ايتا كەتەيىن، جولاۋشىلارعا ىڭعايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن بىلتىر 590 جاڭا اۆتوبۋس ساتىپ الىنىپ، ونىڭ 300-ءى جولعا شىقتى، جىل سوڭىنا دەيىن 290 جاڭا اۆتوبۋس قوسىلادى. سوندا قوعامدىق كولىك 80%-عا جاڭارادى. بۇل اۆتوبۋستار گازبەن جۇرەدى، كونديتسيونەرى بار، مۇگەدەكتەرگە قولايلى.
– قالا تۇرعىندارىن ساپالى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتۋدا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلعان ەكەن. دەگەنمەن ءۇشىنشى مەگاپوليس تۇرعىندارى ءجيى شا­عىم­داناتىن كوممۋنالدىق سا­­لانىڭ ءبىرى – ەلەكتر قۋا­تىمەن قامتۋ. كەي اۋدانداردا جا­رىقتىڭ قۋاتى از، ەڭ وكى­نىش­تىسى، جەل تۇرسا جارىعى سو­نە­تىن شاعىن اۋداندار كوپ. وسى ماسەلە بويىنشا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟
– ءيا، جارىقتىڭ سونۋىنە قا­تىستى ماسەلە بار جانە ونى شە­شۋ جولدارى بويىنشا ءتيىستى جۇ­مىستار اتقارىلۋدا. جوسپارعا سايكەس بيىل شىلدە ايىندا قو­سالقى ستانسانىڭ قۇرىلىسى اياق­تالادى. اسار-2 ەلدى مەكەنىن تۇراقتى ەلەكتر كوزىنە قوسۋ جۇ­مىستارى 1 تامىزعا دەيىن تولىق اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. جوبا­عا سايكەس 2 765 تۇرعىن ءۇي ساپا­لى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
قالا اۋماعىنداعى شاعىن اۋداندار مەن تۇرعىن الاپتاردا ەلەكتر جۇيەلەرىنىڭ اپاتتى ءوشۋىنىڭ باستى سەبەپتەرى­نىڭ ءبىرى – جاۋىن-شاشىن، داۋىل اسە­رى. وسى ورايدا قالا اۋما­عىن­داعى ەلەكتر جۇيەلەرىنىڭ تەح­نيكا­لىق جاعدايىنىڭ، ەلەكتر ەنەر­گياسىنىڭ ءجيى ءسونۋىنىڭ سەبەبىن انىقتاۋ ماقساتىندا ارنايى جۇمىسشى توپ قۇرىلىپ، زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن بولاتىن. ناتيجەسىندە، وشۋلەردىڭ باسىم بولىگى جەكەمەنشىك جەلى­لەر تارتىلعان ەلدى مەكەندەردە ورىن الىپ جاتقانى انىقتال­عان. جەكەمەنشىك جەلىلەر ارقىلى ەلەكتر قۋاتىن الاتىن 16 ەلدى مە­كەندە جاڭا ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋ جۇمىسى باستالدى. ول 2022 جىلعا دەيىن جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار بيىل ەلەكتر جەلىلەرىنە اعىمداعى جوندەۋ جۇ­مىستارىن جۇرگىزۋگە، كۇتىپ ۇستاۋعا قالا بيۋدجەتىنەن 1 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. وسى جۇ­مىستار تولىق اياقتالعاننان كە­يىن ەلەكتر جۇيەلەرىندە سە­بەپسىز اپاتتى وشۋلەر ازايادى. ال­داعى ايدىڭ باسىندا قالا دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى جوبا – بوزارىق قوسالقى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. سونداي-اق پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس حالىققا قولايلى قالا قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى اياسىندا مەملەكەت-جەكەمەن­شىك ارىپتەستىكپەن «شىمكەنت قا­لاسىن جارىقتاندىرۋدىڭ قۇ­­رىلىسىن سالۋ، قايتا قۇرۋ جانە پايدالانۋ» جوباسى ىسكە اسى­­رىلۋدا. كوشەلەردى جا­رىق­­تان­دىرۋ جۇمىستارى دا قار­قىندى جۇرگىزىلۋدە. مىسالى، 2021–2023 جىلدارى جوبا اياسىندا تۇر­عىنداردىڭ جايلىلىعى مەن قا­ۋىپسىزدىگى ءۇشىن 312 كوشە جا­رىقتاندىرىلادى.
– ميلليوندى قالانىڭ بۇ­گىنگى دەموگرافيالىق جاعدايى قالاي؟ تۇرعىنداردى باسپانا­مەن قامتۋ ماسەلەسى قالاي شە­شىلۋدە؟
– تاۋبە دەلىك، قالادا جاس ۇر­پاق سانى ارتا تۇسۋدە. مىسالى، 2020 جىلى شىمكەنت قالاسىن­دا 31 445 بالا دۇنيەگە كەلگەن. بۇل كورسەتكىش 2019 جىلمەن سا­لىس­تىرعاندا 3 342-گە ارتقان. ءۇشىنشى مەگاپوليستە كۇنىنە ورتاشا ەسەپپەن 120 ءسابي دۇنيەگە كەلەدى. ياعني ءار ون بەس مينۋت سايىن ءبىر شىمكەنتتىك دۇنيە ەسىگىن اشادى. وتكەن جىلى دۇ­نيە­گە كەلگەن سابيلەردىڭ اراسىن­دا ەگىزدەر مەن ۇشەمدەردىڭ دە سا­نى ارتتى. ءيا، قالا حالقى 90-جىلدارداعى 400 مىڭنان قازىر ءبىر ميلليوننان استى. دە­مو­گرافيالىق ءوسىم دە – ەل تا­ۋەل­سىزدىگىنىڭ جەمىسى، ياعني شىم­كەنتتىڭ ءار ەكىنشى تۇر­عىنى – تا­ۋەلسىزدىك تۋماسى. وتىز جىل بۇ­رىن قالادا 69 مىڭ وقۋشىسى بار 72 مەكتەپ بولسا، قازىر 226 مىڭ وقۋشى وقيتىن 186 مەكتەپ بار. ءۇش جىل بۇرىن 402،5 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي بەرىلسە، بيىل ءبىر ميلليونعا جەت­كىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. قا­زىرگى تاڭ­دا قالادا جەكە سالۋشى­لار ەسە­بىنەن 8 639 پاتەرلى 178، بيۋدجەت ەسەبىنەن 5 912 پا­تەرلى 97 كوپقاباتتى تۇرعىن ۇي­لەر­دىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. شىم­كەنت قالاسىندا تۇرعىن ءۇيدى پاي­دالانۋعا بەرۋ كورسەتكى­شى وت­كەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭى­مەن سا­لىستىرعاندا 70،9 پايىزعا ارت­قان.
ءۇشىنشى مەگاپوليستە قازىر­گى تاڭدا 44 850 ازامات تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تىركەلگەن. «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاما­سى اياسىندا بيىل 976 وتباسىن ارەندالىق پاتەرمەن قامتۋ جوس­پارلانىپ، بۇگىندە قۇرىلىس باسقارماسى تاراپىنان 696 پا­تەر پايدالانۋعا تاپسىرىلدى. ونىڭ ىشىندە 300 پاتەر جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا جىل باسىندا تابىس ەتىلگەن بولاتىن. ال 308 پاتەر بويىنشا تۇرعىن ءۇي كوميسسيا­نىڭ شەشىمى قابىلدانىپ، جالداۋ شارت­تارىن بەرۋ تولىعىمەن اياق­تالىپ، ونىڭ ىشىندە 142 پاتەر حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعى­نان ءالسىز توپ مۇشەلەرى ساناتىنا، 18 پاتەر جەتىم جانە اتا-اناسى­نىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان با­لالارعا، 148 پاتەر كوپبالالى وت­باسىلارعا قولدانىسقا بەرىل­دى. جىل سوڭىنا دەيىن 368 وتباسى جالدامالى باسپاناعا قول جەت­كىزەدى. بۇدان بولەك جىل با­سىنان بەرى «نۇرلى جەر» مەم­لە­­كەتتىك باعدارلاماسىنىڭ نە­سيە­لىك باعىتتارى بويىنشا ­
1 300-گە جۋىق ازامات باسپانا يە­لەندى. ونىڭ 286-سى – تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تىركەلگەندەر.
– قالانىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك احۋالىنا قىسقاشا توقتالىپ وتسەڭىز. ىلگەرىدە قا­لادا ونەركاسىپ ورىندارى كوپ بولاتىن، بەرتىنىرەك جەڭىل ونەر­­كاسىپكە، توقىما وندىرىسى­نە با­­­سىمدىق بەرىلدى. قازىرگى ­احۋال قانداي؟
– ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءوسىپ-وركەندەۋىن ءبىزدىڭ قا­لامىزدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋ­مەتتىك احۋالىنان دا اڭعارۋعا بولادى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىن قاي سالادا بولسىن جوعارى كورسەتكىشتەرمەن قار­سى الىپ وتىرمىز. ءبىر عانا مىسال، قالا بيۋدجەتى 1991 جىلى
1 ملرد تەڭگە بولاتىن، كۇنى بۇ­گىن 480 ملرد تەڭگەدەن استى. ين­­ۆەستيتسيا كولەمى سوڭعى ءۇش جىل­­دا 1،9 ەسەگە ءوسىپ، 214 ملرد تەڭ­­گەدەن بيىل 400 ملرد تەڭگەگە جە­­تەمىز دەپ وتىرمىز. وسىدان
3 جىل بۇرىن ونەركاسىپ ءونىم كو­لەمى 411 ملرد تەڭگە بولسا، جىل سو­ڭىندا 710 ملرد تەڭگە بولادى دەپ كۇتىلۋدە. سالىق بازاسى ءوسىپ، جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسىمدەر ­
57 ملرد تەڭگەدەن 150 ملرد تەڭ­گەگە جەتتى. ءۇش جىلدىق ينۆەس­تي­تسيا 1،2 ترلن تەڭگەدەن استى. قا­­­لا­نىڭ نەگىزگى ەكونوميكالىق كور­­­سەت­كىشتەرىنە توقتالسام، ءوسىم قار­­قىن الىپ كەلەدى. جالپى، 2021 جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلا­رىن­دا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كو­لەمى 243،3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ، وت­كەن جىل­عى ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىس­تىر­عاندا 13،5%-عا ارتتى. ال ونەر­كاسىپ سالاسىندا ۇلەسى 84،4%-دى قۇ­رايتىن وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 205،9 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندى­رىلىپ، 14،4%-عا ءوستى.
ءوزىڭىز بىلەسىز، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ارناعان جولداۋىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىن الداعى 5 جىلدا كەم دەگەندە 1،5 ەسەگە ءوسىرۋدى تاپسىردى. وسى ماقساتتا بىرنەشە باستامانى قولعا الىپ وتىرمىز. سولاردىڭ ءبىرى – «جۇلدىز» يندۋس­تريالدى ايماعى. قازىرگى تاڭدا ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستى­رۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى، 306 گەكتار اۋماقتا قۇرىلىس، مەتاللۋرگيا، فارماتسەۆتيكا، جي­ھاز ونەركاسىبى داميتىن بولادى. بەس مىڭنان استام جۇمىس ورنىمەن 200 ملرد تەڭگەگە 50 ين­ۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلۋدە. ودان بولەك جەكە ين­دۋستريالدى ايماقتاردى اشۋ بويىنشا دا جۇمىس جۇرگىزىلۋ­دە. شىمكەنتتىڭ 3 يندۋستريالدى ايماعىندا العاشقى بەس ايدا 1،8 ملرد تەڭگەگە 274 جۇمىس ورنىمەن 4 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ينۆەستيتسيا كولەمى 38،1 ملرد تەڭ­گەگە 754 جۇمىس ورنىمەن 13 جوبا ىسكە قوسىلادى. قازىرگى تاڭ­دا 689 كاسىپورىن بەلسەندى جۇ­مىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 24 ءىرى جانە 49 ورتا كاسىپورىن بار. ونەركاسىپ سالاسىندا 32 مىڭنان اسا ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ال جەڭىل ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى جىل باسىنان بەرى 9 566،7 ملن تەڭگەنى قۇراپ، وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 134،1%-عا ارتقان. قالادا وندىرىلگەن ءونىم­نىڭ جالپى كولەمىندەگى جەڭىل ونەر­كاسىپتىڭ ۇلەسى 3،9%-دى قام­تىسا، رەسپۋبليكاداعى جەڭىل ونەر­كاسىپتىڭ ۇلەسى 20،7%-دى قۇ­رايدى. شىمكەنت قالاسىنىڭ جە­ڭىل ونەركاسىبىن توقىما بۇ­يىم­دارىن، كيىم-كەشەك، بىل­عارى جانە وعان جاتاتىن ونىم­دەر وندىرەتىن كاسىپورىندار ۇسى­نادى. قازىرگى ۋاقىتتا توقىما ونەركاسىبىن دامىتۋ جانە ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ، وتاندىق ماقتانى تۇتىنۋ ۇلەسىن ۇلعايتۋ جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى دايىن توقىما ءونىمىن شىعارۋ باعىتىندا «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى جۇمىس ىستەيدى. ايماقتىڭ ينۆەس­تيتسيالىق پورتفەلى جالپى قۇنى 86،1 ملرد تەڭگە بولاتىن 44 جو­بادان تۇرادى. بۇگىندە 22 جو­با ىسكە اسىرىلىپ، 32،6 ملرد تەڭ­گە ينۆەستيتسيا تارتىلدى، 2282 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. ايتا كەتەيىك، «وڭتۇستىك» اەا قا­تى­سۋشى كاسىپورىندارى ىسكە قو­­سىلعان ساتتەن باستاپ 82،1 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. ول ءونىم­نىڭ جارتىسىنان كوبى، ياعني 45،1 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى جا­قىن جانە الىس 22 ەلگە ەكسپورت­تال­دى. پرەزيدەنت جولداۋىندا­عى ­با­سىم باعىتتاردىڭ ءبىرى – الەۋ­مەت­تىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارىمەن ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتۋ. وسى با­عىتتا 2 بىردەي اگرو-يندۋس­تريال­دى اي̆ماعىن ىسكە قوسۋ جۇ­مىستارىن باستادىق. ءبىرى – زاماناۋي ونەركاسىپتىك جىلىجاي̆ كەشە­نى، ەكىنشىسى – «بوزارىق» تاماق ونەركاسىبى يندۋستريالدى ايما­عى. قازىر ەكى اگرووندىرىس ايما­عىنىڭ دا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇ­جات­تارى جاساقتالۋدا. الداعى ايدا قۇجاتتاماسى ساراپتاما­­دان شىق­قان سوڭ، قۇرىلىس جۇمى­سى باس­تالادى.
جالپى، شىمكەنتتە اگرو­ونىم­دەردى وڭدەۋگە باسىمدىق بە­رىلۋدە. ماسەلەن، بيىل اۋىل شا­رۋاشىلىعىندا جالپى قۇنى 24 ملرد تەڭگە بولاتىن 32 ينۆەس­تيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلۋ­دا، 9،3 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءون­دىرىلدى. قالاداعى 68 مىڭنان استام كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىندە 163 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانىن 2025 جىلعا دەيىن 100 مىڭ بىرلىككە دەيىن، جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانىن 190 مىڭ ادامعا دەيىن، جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى ۇلەسىن 40%-عا دەيىن جەتكىزۋ جوسپار­لانۋدا. جوعارىدا ايتىپ وتكە­نىمىزدەي تابيعي ءوسىمى جوعارى شىمكەنتتە 18 732 ورىندىق 32 مەكتەپ سالىنۋدا. جىل سوڭىنا دەيىن 10 222 ورىندىق 20 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. ونىڭ 16-سى جەكە ينۆەستورلاردىڭ ەسە­بىنەن سالىنۋدا. ناتيجەسىندە، شىمكەنت جاڭا وقۋ جىلىن اپات­تىق مەكتەپسىز باستايدى. ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ سانى 14-تەن 9-عا دەيىن تومەندەيدى. جالپى، 2025 جىلعا دەيىن شىمكەنتتە 68 500 ورىندىق 72 مەكتەپ بوي كوتەرەدى. سونىمەن قاتار قالادا جاڭا يپپودرومنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. اۋەجايدىڭ جاڭا تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى جۇر­گىزىلۋدە، ول وتكىزۋ قابى­لەتىن ارت­تىرۋعا، سونداي-اق جولاۋ­شى­لاردىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان اعىنىن قاناعاتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بە­رەدى. قالا ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى اۆياتسيالىق حابقا اينالادى.
– قالا تۇرعىندارى اراسىن­دا قىزۋ تالقىعا تۇسكەن، ءالى دە پىكىر قايشىلىقتا­رى بار ما­سەلەلەر دە جوق ەمەس. مى­­­سا­­لى، يپپودرومنىڭ ورنى­نا سا­لىناتىن تۇرعىن ءۇي كە­شە­نى، دەندرو­ساياباققا كوم­مەر­تسيا­لىق نىسان سالۋ بويىنشا جا­سالعان ارەكەتتەر، بالالار تە­مىر­جولىنىڭ بۇگىنگى احۋالى. وسى ماسەلەلەرگە قاتىستى پىكىرىڭىز جانە قولدانىلعان
شارالار جونىندە ايتىپ وت­سەڭىز؟
– بۇل ماسەلەلەر بويىن­شا قوعامدىق تىڭداۋلار وتكى­زى­لىپ، تۇرعىنداردىڭ ۇسىنىس-پى­كىر­لەرى ەسكەرىلگەنىن ايتا كە­­تەيىن. جالپى، قالانىڭ بو­لاشاعىنا بايلانىستى، بۇگىن­گى ماسەلەلەرىنە قاتىستى كەز كەلگەن شەشىم حالىقپەن كەڭەسىپ، ورتاق كەلىسىمگە كەلۋ ارقىلى قا­بىلدانادى. يپپودرومدى جا­­ڭارتۋدى قولدايمىن، سەبەبى بۇ­رىنعى اتشابار ەسكىرگەن، قازىرگى تاڭدا زاماناۋي يپپودروم كەرەك. ال دەندروساياباقتا 2020-2021 جىلى ەشقانداي اعاش كەسىلمە­گەن، تەك اۋىرعان، جەلدەن سىن­عان اعاشتار الىنىپ تاستالعان. اۋىر­عان اعاشتار عالىمداردىڭ ار­نايى قورىتىندىسىنا ساي­كەس كەسىلىپ الىنادى. بالالار تە­مىر جولى بويىنشا قازىرگى تاڭ­دا مەم­لەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­تەس­تىك شەڭبەرىندە جاڭارتۋ شارالا­رىن جۇرگىزۋ جوباسى دايىندالعان.
– ايتەنوۆ قانداي اكىم؟ بۇل ارينە، نەگىزىندە سىزگە ەمەس قالا تۇرعىندارىنا قويىلۋى ءتيىس سۇراق. دەگەنمەن ءسىز دە شىم­كەنتتىڭ تۇرعىنىسىز، ەندەشە ايتەنوۆ قانداي اكىم؟
– ارينە، ءبىز – حالىق قىزمەت­شىسىمىز. ياعني ەڭبەگىمىزدى باعا­لايتىن قالا تۇرعىندارى. دە­گەنمەن شىمكەنت قالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءتۇرلى مەكەمەلەر حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن يىق تىرەسىپ كۇندەلىكتى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن جەتكىزگىم كەلەدى. قالادا قانداي ماسەلە بارىن جاقسى بىلەمىز. اۋىزسۋ جەتپەي جاتقان، جولى نا­شار، گاز جۇرگىزىلمەگەن تۇرعىن الاپتارى دا جوق ەمەس. قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستى­رۋ ءۇشىن ناقتى جوسپار دا بار. اكىمدىك قىزمەتىنە اركىم ءوز بە­لەسىنەن باعا بەرەدى. ساپالى ءومىر ساپاسىنا جەتەر جولدا ءتۇرلى قيىن­دىقتارمەن كەزدەسىپ جۇرگەن ادامدار ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار ارەكەتسىز وتىرعانداي كورى­نۋى مۇمكىن. ال ءومىرى ءبىر ارناعا تۇسكەن ادامدار ءۇشىن قول جەتكەن قوعامدىق يگىلىك سولاي بولۋى ءتيىس سياقتى قابىلدانار. وسى تۇر­عىدان قاراساق، بيىككە شىققان سا­يىن توڭىرەك تۇگەل كورىنەتىن­دەي، بيىل تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدى­عى قارساڭىندا، ەل دامۋىنىڭ ءبىر كورىنىسى – شىمكەنت قالاسى­نىڭ جەتكەن جەتىستىگىن ەشكىم جوققا شى­عارا المايدى دەپ ويلايمىن.
سونداي-اق مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداما­سىن باستى باعداردا ۇستايمىز. وسى تاپسىرماعا سايكەس وت­كەن جىلى «109» جەلىسى ارقىلى iKomek بايلانىس ورتالىعىن اشقان بولاتىنبىز. مىنە، تۇپ-تۋرا ءبىر جىل بولىپتى. بۇل ورتا­لىق ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن كور­سەتتى. تاۋلىگىنە 24 ساعات دەمالىس­سىز قىزمەت ەتەتىن ورتالىق ازا­مات­تاردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەردى شۇعىل شەشۋمەن اينالىسادى. ءبىر جىلدا 150 مىڭنان استام ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن ەكەن، ونىڭ 98 پايىزى بۇگىندە شەشىلگەن. ودان بولەك ءوزىم، ورىنباسارلارىم جانە باس­قارما باسشىلارى اپتا سايىن الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن اقپارات قۇرالدارى ارقىلى تىكەلەي ەفيرگە شىعىپ، حالىق سۇراعىنا جاۋاپ بەرىپ وتىرمىز. بيىلدان باس­تاپ قالاداعى 4 اۋدانعا «حا­لىق قاتىساتىن بيۋدجەت» جوباسى ەنگىزىلدى. قالانىڭ كەز كەل­گەن تۇرعىنى «ەلەكتروندى ۇكى­مەتتىڭ» ۆەب-پورتالىنا كىرىپ، ءوز ۇسىنىستارىن قالدىرىپ، كەرى جاۋاپ الۋ مۇمكىندىگىنە يە. ءار ايدىڭ العاشقى دۇيسەنبىسىندە اپپاراتتىق جينالىستا ورتالىق باس­شىسى ايلىق مەرزىمدە قان­شا ارىز-شاعىم ءتۇستى، باس­قارمالار، اۋدان اكىمدىكتەرى مەن مەكەمەلەردىڭ ول ارىز-شا­عىم­داردى ورىنداۋى، قالا تۇر­عىندارىنىڭ ارىزدارى نەگىزىندە جاسالعان ساراپتامالار مەن شە­شىلمەي جاتقان نەمەسە باستى نا­زارعا الىنعاندارى بويىنشا ەسەپ بەرەدى. ءاربىر ارىز-شاعىم، الەۋمەتتىك جەلىگە كەلىپ تۇسەتىن ۇسىنىس-پىكىرلەر ۇدايى مەنىڭ باقىلاۋىمدا. بارىمەن تانىس­پىن جانە تۇرعىندار كوتەرگەن نەمەسە ءوتىنىش ەتكەن بارلىق ماسەلە زاڭ شەڭبەرىندە قارالىپ، قا­بىلدانعان ءتيىستى شەشىم مەن جاۋاپتاردىڭ دەر كەزىندە جەتكىزىلۋى قاداعالاۋعا الىنعان.

اڭگىمەلەسكەن
عالىمجان ەلشىباي،
«Egemen Qazaqstan»

شىمكەنت

سوڭعى جاڭالىقتار

كابۋلدا جارىلىس بولدى

وقيعا • بۇگىن، 17:08

وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى ارتادى

قازاقستان • بۇگىن، 16:20

الماتىدا باقىلاۋ كۇشەيتىلدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:08

اقشا ەمەس، ابىروي قىمبات

بوكس • بۇگىن، 13:04

كۇرشىم وزەنى دە لاستانا باستادى

ەكولوگيا • بۇگىن، 12:38

تىلىكسىز وتا جاسالدى

مەديتسينا • بۇگىن، 12:20

ۇقساس جاڭالىقتار