– قىزمەتكە كىرىسكەن العاشقى ايلاردا قالاعا قوسىلعان شالعاي ەلدى مەكەندەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا باسىم نازار اۋدارعان بولاتىنسىز. وسى ورايدا قالاعا قوسىلعان ەلدى مەكەندەردەگى وزەكتى ماسەلەلەر قالاي شەشىمىن تابۋدا؟
– قالا اۋماعىنا جاڭادان قوسىلعان 40 ەلدى مەكەندە بىرقاتار وزەكتى ماسەلەنىڭ بارى ءۇشىنشى مەگاپوليس مارتەبەسى بەرىلگەننەن كەيىنگى ايلاردا-اق انىقتالعان بولاتىن. ءيا, قالانىڭ ورتالىعىنان شالعاي دەرلىك تۇرعىن الاپتارىنداعى ماسەلەلەر بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. مىسالى, ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2018-2020 جىلدارى قالا اكىمدىگىمەن 14 ەلدى مەكەندە ەلەكتر جەلىلەرى جاڭارتىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. ال 18 ەلدى مەكەن ساپالى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتىلعان. قالعان 8 ەلدى مەكەندە قالانىڭ دامۋ جوسپارىنا سايكەس 2021-2022 جىلدارى ەلەكتر جۇيەلەرى جاڭارتىلادى. سونداي-اق بيىلعا دەيىن 18 ەلدى مەكەندە اۋىز سۋ قۇبىرلارىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. ەندى 4 شاعىن اۋدان 2023 جىلعا دەيىن اۋىز سۋ جۇيەلەرىمەن قامتىلادى. «كوگىلدىر وتىنمەن» قامتۋ بويىنشا 2018-2020 جىلدارى قالا اكىمدىگىمەن 7 ەلدى مەكەندە گاز كۇبىرى جۇرگىزىلگەن. بيىل جانە كەلەسى جىلدارى 9 ەلدى مەكەندە تابيعي گاز قۇبىرلارى جاڭارتىلادى. بۇل قالاعا قوسىلعان ەلدى مەكەندەر بويىنشا.
سوڭعى ءۇش جىلدا, بيىلدى قوسىپ ەسەپتەسەك, 853,5 شاقىرىم جول توسەلەدى. بۇرىن مۇنشا كولەمدەگى جول 10 جىلدا سالىنعان. جالپى, 2023 جىلعا دەيىن قالا تۇرعىندارى 100% ساپالى اۋىز سۋعا, 100% تابيعي گازعا, 2025 جىلعا دەيىن 100% ساپالى ەلەكتر قۋاتىنا قوسىلادى. كولىك كەپتەلىستەرىن بولدىرماۋ ماقساتىندا 4 ءىرى جولايرىقتىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانىپ, وسى جىلى 2-ءىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ءبىر جولايرىق جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى. ناتيجەسىندە, جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جولداردىڭ ۇلەسى جىل سوڭىنا دەيىن 63,6%-عا جەتەدى. وسى ارادا ايتا كەتەيىن, جولاۋشىلارعا ىڭعايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن بىلتىر 590 جاڭا اۆتوبۋس ساتىپ الىنىپ, ونىڭ 300-ءى جولعا شىقتى, جىل سوڭىنا دەيىن 290 جاڭا اۆتوبۋس قوسىلادى. سوندا قوعامدىق كولىك 80%-عا جاڭارادى. بۇل اۆتوبۋستار گازبەن جۇرەدى, كونديتسيونەرى بار, مۇگەدەكتەرگە قولايلى.
– قالا تۇرعىندارىن ساپالى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتۋدا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلعان ەكەن. دەگەنمەن ءۇشىنشى مەگاپوليس تۇرعىندارى ءجيى شاعىمداناتىن كوممۋنالدىق سالانىڭ ءبىرى – ەلەكتر قۋاتىمەن قامتۋ. كەي اۋدانداردا جارىقتىڭ قۋاتى از, ەڭ وكىنىشتىسى, جەل تۇرسا جارىعى سونەتىن شاعىن اۋداندار كوپ. وسى ماسەلە بويىنشا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟
– ءيا, جارىقتىڭ سونۋىنە قاتىستى ماسەلە بار جانە ونى شەشۋ جولدارى بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا. جوسپارعا سايكەس بيىل شىلدە ايىندا قوسالقى ستانسانىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. اسار-2 ەلدى مەكەنىن تۇراقتى ەلەكتر كوزىنە قوسۋ جۇمىستارى 1 تامىزعا دەيىن تولىق اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. جوباعا سايكەس 2 765 تۇرعىن ءۇي ساپالى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
قالا اۋماعىنداعى شاعىن اۋداندار مەن تۇرعىن الاپتاردا ەلەكتر جۇيەلەرىنىڭ اپاتتى ءوشۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – جاۋىن-شاشىن, داۋىل اسەرى. وسى ورايدا قالا اۋماعىنداعى ەلەكتر جۇيەلەرىنىڭ تەحنيكالىق جاعدايىنىڭ, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءجيى ءسونۋىنىڭ سەبەبىن انىقتاۋ ماقساتىندا ارنايى جۇمىسشى توپ قۇرىلىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن بولاتىن. ناتيجەسىندە, وشۋلەردىڭ باسىم بولىگى جەكەمەنشىك جەلىلەر تارتىلعان ەلدى مەكەندەردە ورىن الىپ جاتقانى انىقتالعان. جەكەمەنشىك جەلىلەر ارقىلى ەلەكتر قۋاتىن الاتىن 16 ەلدى مەكەندە جاڭا ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋ جۇمىسى باستالدى. ول 2022 جىلعا دەيىن جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار بيىل ەلەكتر جەلىلەرىنە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە, كۇتىپ ۇستاۋعا قالا بيۋدجەتىنەن 1 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. وسى جۇمىستار تولىق اياقتالعاننان كەيىن ەلەكتر جۇيەلەرىندە سەبەپسىز اپاتتى وشۋلەر ازايادى. الداعى ايدىڭ باسىندا قالا دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى جوبا – بوزارىق قوسالقى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. سونداي-اق پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس حالىققا قولايلى قالا قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى اياسىندا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكپەن «شىمكەنت قالاسىن جارىقتاندىرۋدىڭ قۇرىلىسىن سالۋ, قايتا قۇرۋ جانە پايدالانۋ» جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. كوشەلەردى جارىقتاندىرۋ جۇمىستارى دا قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. مىسالى, 2021–2023 جىلدارى جوبا اياسىندا تۇرعىنداردىڭ جايلىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن 312 كوشە جارىقتاندىرىلادى.
– ميلليوندى قالانىڭ بۇگىنگى دەموگرافيالىق جاعدايى قالاي؟ تۇرعىنداردى باسپانامەن قامتۋ ماسەلەسى قالاي شەشىلۋدە؟
– تاۋبە دەلىك, قالادا جاس ۇرپاق سانى ارتا تۇسۋدە. مىسالى, 2020 جىلى شىمكەنت قالاسىندا 31 445 بالا دۇنيەگە كەلگەن. بۇل كورسەتكىش 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 3 342-گە ارتقان. ءۇشىنشى مەگاپوليستە كۇنىنە ورتاشا ەسەپپەن 120 ءسابي دۇنيەگە كەلەدى. ياعني ءار ون بەس مينۋت سايىن ءبىر شىمكەنتتىك دۇنيە ەسىگىن اشادى. وتكەن جىلى دۇنيەگە كەلگەن سابيلەردىڭ اراسىندا ەگىزدەر مەن ۇشەمدەردىڭ دە سانى ارتتى. ءيا, قالا حالقى 90-جىلدارداعى 400 مىڭنان قازىر ءبىر ميلليوننان استى. دەموگرافيالىق ءوسىم دە – ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جەمىسى, ياعني شىمكەنتتىڭ ءار ەكىنشى تۇرعىنى – تاۋەلسىزدىك تۋماسى. وتىز جىل بۇرىن قالادا 69 مىڭ وقۋشىسى بار 72 مەكتەپ بولسا, قازىر 226 مىڭ وقۋشى وقيتىن 186 مەكتەپ بار. ءۇش جىل بۇرىن 402,5 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي بەرىلسە, بيىل ءبىر ميلليونعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. قازىرگى تاڭدا قالادا جەكە سالۋشىلار ەسەبىنەن 8 639 پاتەرلى 178, بيۋدجەت ەسەبىنەن 5 912 پاتەرلى 97 كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. شىمكەنت قالاسىندا تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ كورسەتكىشى وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 70,9 پايىزعا ارتقان.
ءۇشىنشى مەگاپوليستە قازىرگى تاڭدا 44 850 ازامات تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تىركەلگەن. «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا بيىل 976 وتباسىن ارەندالىق پاتەرمەن قامتۋ جوسپارلانىپ, بۇگىندە قۇرىلىس باسقارماسى تاراپىنان 696 پاتەر پايدالانۋعا تاپسىرىلدى. ونىڭ ىشىندە 300 پاتەر جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا جىل باسىندا تابىس ەتىلگەن بولاتىن. ال 308 پاتەر بويىنشا تۇرعىن ءۇي كوميسسيانىڭ شەشىمى قابىلدانىپ, جالداۋ شارتتارىن بەرۋ تولىعىمەن اياقتالىپ, ونىڭ ىشىندە 142 پاتەر حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توپ مۇشەلەرى ساناتىنا, 18 پاتەر جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا, 148 پاتەر كوپبالالى وتباسىلارعا قولدانىسقا بەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن 368 وتباسى جالدامالى باسپاناعا قول جەتكىزەدى. بۇدان بولەك جىل باسىنان بەرى «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ نەسيەلىك باعىتتارى بويىنشا
1 300-گە جۋىق ازامات باسپانا يەلەندى. ونىڭ 286-سى – تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تىركەلگەندەر.
– قالانىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك احۋالىنا قىسقاشا توقتالىپ وتسەڭىز. ىلگەرىدە قالادا ونەركاسىپ ورىندارى كوپ بولاتىن, بەرتىنىرەك جەڭىل ونەركاسىپكە, توقىما وندىرىسىنە باسىمدىق بەرىلدى. قازىرگى احۋال قانداي؟
– ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءوسىپ-وركەندەۋىن ءبىزدىڭ قالامىزدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك احۋالىنان دا اڭعارۋعا بولادى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىن قاي سالادا بولسىن جوعارى كورسەتكىشتەرمەن قارسى الىپ وتىرمىز. ءبىر عانا مىسال, قالا بيۋدجەتى 1991 جىلى
1 ملرد تەڭگە بولاتىن, كۇنى بۇگىن 480 ملرد تەڭگەدەن استى. ينۆەستيتسيا كولەمى سوڭعى ءۇش جىلدا 1,9 ەسەگە ءوسىپ, 214 ملرد تەڭگەدەن بيىل 400 ملرد تەڭگەگە جەتەمىز دەپ وتىرمىز. وسىدان
3 جىل بۇرىن ونەركاسىپ ءونىم كولەمى 411 ملرد تەڭگە بولسا, جىل سوڭىندا 710 ملرد تەڭگە بولادى دەپ كۇتىلۋدە. سالىق بازاسى ءوسىپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسىمدەر
57 ملرد تەڭگەدەن 150 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ءۇش جىلدىق ينۆەستيتسيا 1,2 ترلن تەڭگەدەن استى. قالانىڭ نەگىزگى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىنە توقتالسام, ءوسىم قارقىن الىپ كەلەدى. جالپى, 2021 جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلارىندا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 243,3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلعى ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 13,5%-عا ارتتى. ال ونەركاسىپ سالاسىندا ۇلەسى 84,4%-دى قۇرايتىن وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 205,9 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, 14,4%-عا ءوستى.
ءوزىڭىز بىلەسىز, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ارناعان جولداۋىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىن الداعى 5 جىلدا كەم دەگەندە 1,5 ەسەگە ءوسىرۋدى تاپسىردى. وسى ماقساتتا بىرنەشە باستامانى قولعا الىپ وتىرمىز. سولاردىڭ ءبىرى – «جۇلدىز» يندۋستريالدى ايماعى. قازىرگى تاڭدا ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى, 306 گەكتار اۋماقتا قۇرىلىس, مەتاللۋرگيا, فارماتسەۆتيكا, جيھاز ونەركاسىبى داميتىن بولادى. بەس مىڭنان استام جۇمىس ورنىمەن 200 ملرد تەڭگەگە 50 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلۋدە. ودان بولەك جەكە يندۋستريالدى ايماقتاردى اشۋ بويىنشا دا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. شىمكەنتتىڭ 3 يندۋستريالدى ايماعىندا العاشقى بەس ايدا 1,8 ملرد تەڭگەگە 274 جۇمىس ورنىمەن 4 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ينۆەستيتسيا كولەمى 38,1 ملرد تەڭگەگە 754 جۇمىس ورنىمەن 13 جوبا ىسكە قوسىلادى. قازىرگى تاڭدا 689 كاسىپورىن بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 24 ءىرى جانە 49 ورتا كاسىپورىن بار. ونەركاسىپ سالاسىندا 32 مىڭنان اسا ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ال جەڭىل ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى جىل باسىنان بەرى 9 566,7 ملن تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 134,1%-عا ارتقان. قالادا وندىرىلگەن ءونىمنىڭ جالپى كولەمىندەگى جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى 3,9%-دى قامتىسا, رەسپۋبليكاداعى جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى 20,7%-دى قۇرايدى. شىمكەنت قالاسىنىڭ جەڭىل ونەركاسىبىن توقىما بۇيىمدارىن, كيىم-كەشەك, بىلعارى جانە وعان جاتاتىن ونىمدەر وندىرەتىن كاسىپورىندار ۇسىنادى. قازىرگى ۋاقىتتا توقىما ونەركاسىبىن دامىتۋ جانە ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, وتاندىق ماقتانى تۇتىنۋ ۇلەسىن ۇلعايتۋ جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى دايىن توقىما ءونىمىن شىعارۋ باعىتىندا «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى جۇمىس ىستەيدى. ايماقتىڭ ينۆەستيتسيالىق پورتفەلى جالپى قۇنى 86,1 ملرد تەڭگە بولاتىن 44 جوبادان تۇرادى. بۇگىندە 22 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 32,6 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى, 2282 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. ايتا كەتەيىك, «وڭتۇستىك» اەا قاتىسۋشى كاسىپورىندارى ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ 82,1 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. ول ءونىمنىڭ جارتىسىنان كوبى, ياعني 45,1 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى جاقىن جانە الىس 22 ەلگە ەكسپورتتالدى. پرەزيدەنت جولداۋىنداعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى – الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتۋ. وسى باعىتتا 2 بىردەي اگرو-يندۋستريالدى اي̆ماعىن ىسكە قوسۋ جۇمىستارىن باستادىق. ءبىرى – زاماناۋي ونەركاسىپتىك جىلىجاي̆ كەشەنى, ەكىنشىسى – «بوزارىق» تاماق ونەركاسىبى يندۋستريالدى ايماعى. قازىر ەكى اگرووندىرىس ايماعىنىڭ دا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى جاساقتالۋدا. الداعى ايدا قۇجاتتاماسى ساراپتامادان شىققان سوڭ, قۇرىلىس جۇمىسى باستالادى.
جالپى, شىمكەنتتە اگروونىمدەردى وڭدەۋگە باسىمدىق بەرىلۋدە. ماسەلەن, بيىل اۋىل شارۋاشىلىعىندا جالپى قۇنى 24 ملرد تەڭگە بولاتىن 32 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا, 9,3 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. قالاداعى 68 مىڭنان استام كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىندە 163 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانىن 2025 جىلعا دەيىن 100 مىڭ بىرلىككە دەيىن, جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانىن 190 مىڭ ادامعا دەيىن, جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى ۇلەسىن 40%-عا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي تابيعي ءوسىمى جوعارى شىمكەنتتە 18 732 ورىندىق 32 مەكتەپ سالىنۋدا. جىل سوڭىنا دەيىن 10 222 ورىندىق 20 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. ونىڭ 16-سى جەكە ينۆەستورلاردىڭ ەسەبىنەن سالىنۋدا. ناتيجەسىندە, شىمكەنت جاڭا وقۋ جىلىن اپاتتىق مەكتەپسىز باستايدى. ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ سانى 14-تەن 9-عا دەيىن تومەندەيدى. جالپى, 2025 جىلعا دەيىن شىمكەنتتە 68 500 ورىندىق 72 مەكتەپ بوي كوتەرەدى. سونىمەن قاتار قالادا جاڭا يپپودرومنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. اۋەجايدىڭ جاڭا تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە, ول وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق جولاۋشىلاردىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان اعىنىن قاناعاتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قالا ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى اۆياتسيالىق حابقا اينالادى.
– قالا تۇرعىندارى اراسىندا قىزۋ تالقىعا تۇسكەن, ءالى دە پىكىر قايشىلىقتارى بار ماسەلەلەر دە جوق ەمەس. مىسالى, يپپودرومنىڭ ورنىنا سالىناتىن تۇرعىن ءۇي كەشەنى, دەندروساياباققا كوممەرتسيالىق نىسان سالۋ بويىنشا جاسالعان ارەكەتتەر, بالالار تەمىرجولىنىڭ بۇگىنگى احۋالى. وسى ماسەلەلەرگە قاتىستى پىكىرىڭىز جانە قولدانىلعان
شارالار جونىندە ايتىپ وتسەڭىز؟
– بۇل ماسەلەلەر بويىنشا قوعامدىق تىڭداۋلار وتكىزىلىپ, تۇرعىنداردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرى ەسكەرىلگەنىن ايتا كەتەيىن. جالپى, قالانىڭ بولاشاعىنا بايلانىستى, بۇگىنگى ماسەلەلەرىنە قاتىستى كەز كەلگەن شەشىم حالىقپەن كەڭەسىپ, ورتاق كەلىسىمگە كەلۋ ارقىلى قابىلدانادى. يپپودرومدى جاڭارتۋدى قولدايمىن, سەبەبى بۇرىنعى اتشابار ەسكىرگەن, قازىرگى تاڭدا زاماناۋي يپپودروم كەرەك. ال دەندروساياباقتا 2020-2021 جىلى ەشقانداي اعاش كەسىلمەگەن, تەك اۋىرعان, جەلدەن سىنعان اعاشتار الىنىپ تاستالعان. اۋىرعان اعاشتار عالىمداردىڭ ارنايى قورىتىندىسىنا سايكەس كەسىلىپ الىنادى. بالالار تەمىر جولى بويىنشا قازىرگى تاڭدا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك شەڭبەرىندە جاڭارتۋ شارالارىن جۇرگىزۋ جوباسى دايىندالعان.
– ايتەنوۆ قانداي اكىم؟ بۇل ارينە, نەگىزىندە سىزگە ەمەس قالا تۇرعىندارىنا قويىلۋى ءتيىس سۇراق. دەگەنمەن ءسىز دە شىمكەنتتىڭ تۇرعىنىسىز, ەندەشە ايتەنوۆ قانداي اكىم؟
– ارينە, ءبىز – حالىق قىزمەتشىسىمىز. ياعني ەڭبەگىمىزدى باعالايتىن قالا تۇرعىندارى. دەگەنمەن شىمكەنت قالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءتۇرلى مەكەمەلەر حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن يىق تىرەسىپ كۇندەلىكتى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن جەتكىزگىم كەلەدى. قالادا قانداي ماسەلە بارىن جاقسى بىلەمىز. اۋىزسۋ جەتپەي جاتقان, جولى ناشار, گاز جۇرگىزىلمەگەن تۇرعىن الاپتارى دا جوق ەمەس. قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ناقتى جوسپار دا بار. اكىمدىك قىزمەتىنە اركىم ءوز بەلەسىنەن باعا بەرەدى. ساپالى ءومىر ساپاسىنا جەتەر جولدا ءتۇرلى قيىندىقتارمەن كەزدەسىپ جۇرگەن ادامدار ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار ارەكەتسىز وتىرعانداي كورىنۋى مۇمكىن. ال ءومىرى ءبىر ارناعا تۇسكەن ادامدار ءۇشىن قول جەتكەن قوعامدىق يگىلىك سولاي بولۋى ءتيىس سياقتى قابىلدانار. وسى تۇرعىدان قاراساق, بيىككە شىققان سايىن توڭىرەك تۇگەل كورىنەتىندەي, بيىل تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا, ەل دامۋىنىڭ ءبىر كورىنىسى – شىمكەنت قالاسىنىڭ جەتكەن جەتىستىگىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى دەپ ويلايمىن.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن باستى باعداردا ۇستايمىز. وسى تاپسىرماعا سايكەس وتكەن جىلى «109» جەلىسى ارقىلى iKomek بايلانىس ورتالىعىن اشقان بولاتىنبىز. مىنە, تۇپ-تۋرا ءبىر جىل بولىپتى. بۇل ورتالىق ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتتى. تاۋلىگىنە 24 ساعات دەمالىسسىز قىزمەت ەتەتىن ورتالىق ازاماتتاردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شۇعىل شەشۋمەن اينالىسادى. ءبىر جىلدا 150 مىڭنان استام ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن ەكەن, ونىڭ 98 پايىزى بۇگىندە شەشىلگەن. ودان بولەك ءوزىم, ورىنباسارلارىم جانە باسقارما باسشىلارى اپتا سايىن الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن اقپارات قۇرالدارى ارقىلى تىكەلەي ەفيرگە شىعىپ, حالىق سۇراعىنا جاۋاپ بەرىپ وتىرمىز. بيىلدان باستاپ قالاداعى 4 اۋدانعا «حالىق قاتىساتىن بيۋدجەت» جوباسى ەنگىزىلدى. قالانىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» ۆەب-پورتالىنا كىرىپ, ءوز ۇسىنىستارىن قالدىرىپ, كەرى جاۋاپ الۋ مۇمكىندىگىنە يە. ءار ايدىڭ العاشقى دۇيسەنبىسىندە اپپاراتتىق جينالىستا ورتالىق باسشىسى ايلىق مەرزىمدە قانشا ارىز-شاعىم ءتۇستى, باسقارمالار, اۋدان اكىمدىكتەرى مەن مەكەمەلەردىڭ ول ارىز-شاعىمداردى ورىنداۋى, قالا تۇرعىندارىنىڭ ارىزدارى نەگىزىندە جاسالعان ساراپتامالار مەن شەشىلمەي جاتقان نەمەسە باستى نازارعا الىنعاندارى بويىنشا ەسەپ بەرەدى. ءاربىر ارىز-شاعىم, الەۋمەتتىك جەلىگە كەلىپ تۇسەتىن ۇسىنىس-پىكىرلەر ۇدايى مەنىڭ باقىلاۋىمدا. بارىمەن تانىسپىن جانە تۇرعىندار كوتەرگەن نەمەسە ءوتىنىش ەتكەن بارلىق ماسەلە زاڭ شەڭبەرىندە قارالىپ, قابىلدانعان ءتيىستى شەشىم مەن جاۋاپتاردىڭ دەر كەزىندە جەتكىزىلۋى قاداعالاۋعا الىنعان.
اڭگىمەلەسكەن
عالىمجان ەلشىباي,
«Egemen Qazaqstan»
شىمكەنت
