ەڭ الدىمەن, بىرقاتار ەلدە وسىعان دەيىن ءبىر قالىپتى قىزمەت ەتىپ كەلگەن كەيبىر باق پاندەميادان زارداپ شەككەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ىندەتتىڭ ەكونوميكالىق سالدارى, اسىرەسە, ايماقتىق گازەتتەر مەن باسىلىمداردى اجەپتەۋىر ەسەڭگىرەتتى. ماسەلەن, اقش-تا كوپتەگەن جەرگىلىكتى گازەتتەر جابىلىپ, كەيبىرى ونلاين فورماتقا ءوتتى. ءدال وسىنداي جاعداي باسقا ەلدەردە دە كەزدەسەدى. دەگەنمەن, كوپ ۋاقىتىن ۇيدە وتكىزگەن تۇرعىندار ونلاين كونتەنت تۇتىنۋدى بىرنەشە ەسە ارتتىردى. وسىلايشا بەلگىلى ونلاين باسىلىمداردىڭ قارالىم سانى ودان سايىن كوبەيدى, ال ونلاين الەمگە ەندى قادام باسقان باق-قا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشىلدى دەۋگە بولادى. بۇل – كوزگە بىردەن تۇسكەن ءىرى وزگەرىس.
ال ەندى سالا ماماندارى ماڭىزدى سانايتىن كەيبىر ماسەلەلەرگە نازار سالساق. وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ورنالاسقان Reuters Institute جۋرناليستيكا زەرتتەۋ ورتالىعى ۇيىمداستىرعان تالقىلاۋدا ءباسپاسوز بوستاندىعىنا ۇلكەن ءمان بەرىلدى. وندا وسىعان دەيىن جۋرناليستەرگە ءتىسى باتپاي جۇرگەندەر بۇل مۇمكىندىكتى بوس جىبەرمەدى دەگەن پىكىر ايتىلدى. ورتالىقتىڭ جۋرناليستەرگە ارنالعان تاعىلىمداما باعدارلاماسىنىڭ ديرەكتورى ميرا سەلۆا جالعان اقپاراتپەن كۇرەسۋگە باعىتتالعان زاڭ نورمالارى شىنىندا جۋرناليستەردى شەكتەۋگە باعىتتالعان دەدى.
«مەنىڭ ويىمشا, جۋرناليستەرگە شابۋىلداي الماي جۇرگەندەر بىلتىر بارلىق سىلتاۋدى قولدانىپ قالدى. سونىمەن, ءبىز COVID-19 تۋرالى ينتەرنەتتە تاراعان جالعان اقپاراتقا قاتىستى الاڭداي باستادىق. سول كەزدە ددۇ ويلاپ تاپقان «ينفودەميا» تەرمينىن اۆتوريتارلىق كوشباسشىلار جۋرناليستيكاعا شابۋىل جاساۋ ءۇشىن قولداندى. مىسالى, ۆەنگريادا جالعان جاڭالىق تاراتىپ, قوعامدا دۇربەلەڭ تۋدىراتىن اقپارات تاراتقانداردى جازالايتىن زاڭ قابىلداندى. الايدا ءىس جۇزىندە بۇل سىني پىكىرلەر بىلدىرگەندەرگە قارسى قولدانىلاتىن زاڭناما بولدى. جاۋاپقا تارتىلماعان كۇننىڭ وزىندە جۋرناليستەردى ءبىر قورقىتىپ تاستادى. ولار اشىق رەپورتاجداردان سەكەمدەنىپ قالدى», دەيدى مامان.
سونداي-اق ول جۋرناليستەرگە ءباسپاسوز كونفەرەنتسيالارىندا نەمەسە سۇحبات ارقىلى ساياساتكەرلەرگە تىكەلەي سۇراق قويۋ قيىنداي تۇسكەنىن ايتادى. قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن جاسالعان شەكتەۋلەرگە بايلانىستى وقيعا ورنىنا بارۋ دا مۇمكىن ەمەس. راسىندا, ەلىمىزدەگى ماماندار دا تىكەلەي ساۋال تاستاپ, كەيبىر ماسەلەلەردى اشىق سۇراۋ قيىن بولىپ كەتكەنىن ايتىپ كەلەدى. اقپارات تاراتۋ بارىسىندا شەنەۋنىكتەردىڭ ىقپالى باسىم سەكىلدى كورىنەدى. وزدەرى قالاعان اقپاراتتى تاراتىپ, قالاعان سۇراعىنا جاۋاپ بەرەدى. ميرا سەلۆا ايتقانداي, «كىرۋگە رۇقسات جوق» دەگەن سىلتاۋ كەيبىر جاعدايدا ءجۋرناليستىڭ زاڭنامادا كورسەتىلگەن تىكەلەي مىندەتتەرىن ورىنداۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋدە.
ودان بولەك, رەداكتسيالاردىڭ قاشىقتان جۇمىس ىستەۋى كوبەيگەن. كارانتين كەزىندە ۇيىنەن اقپارات تاراتقان جۋرناليستەر كەڭسەگە بارماي-اق, ءارى قاراي دا ونلاين جۇمىس ىستەۋگە بولاتىنىن العا تارتقان. ساراپشىلار بۇل رەداكتسيالارعا وزگە ايماقتار مەن ەلدەردەن كوبىرەك مامان تارتۋعا كومەكتەسەتىنىن العا تارتادى.
سونداي-اق ماماندار ىندەتتىڭ باستاپقى كەزىندە اقپاراتقا سۇرانىس كۇرت ارتقانىمەن, ۋاقىت وتە كەلە كورسەتكىش بۇرىنعى دەڭگەيگە قايتىپ كەلگەنىنە توقتالدى. سوندىقتان پاندەميانىڭ اقپارات تۇتىنۋدى قالاي وزگەرتكەنىن كەسىپ ايتۋ قيىن.
قازىر ءداستۇرلى باق-تىڭ تابىسى ازايىپ, جاڭا مەديامەن باسەكەدە قيىندىقتارعا كەزدەسىپ جاتقانى بەلگىلى. دەسە دە ماماندار نارىقتا اقپارات تاراتاتىن ساپالى رەداكتسيالاردىڭ ازدىعى كەيبىر بەدەلدى, كاسىبي دەڭگەيى جوعارى اقپارات اگەنتتىكتەرىنە ۇلكەن مۇمكىندىك ەكەنىن ايتادى. قازىر اۋديتوريا سەنىمدى ءارى ساپالى دەرەككوزگە كوبىرەك جۇگىنەدى. سوندىقتان كاسىبيلىكتى تۋ ەتكەن رەداكتسيالاردىڭ تاسى ورگە دومالاماق. ال سوڭعى وقيعالار جۋرناليستيكانى قالاي وزگەرتكەنى ۋاقىت وتە كەلە انىعىراق كورىنە جاتار. الەمنىڭ قاي تۇكپىرىندە بولسىن, قيىندىقتارعا قاراماستان جۋرناليستيكانىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىن ۇستانعان رەداكتسيالار ۇتىلماسى انىق.
