ادەبيەت • 23 ماۋسىم، 2021

جازۋشىلىق عادەتتەر: ساۋلە مەن كولەڭكە

160 رەت كورسەتىلدى

جازۋ – ءومىردىڭ ءىسى. قالام ۇستاعان جان تەك قالاۋىمەن عانا جازۋشى اتانىپ كەتپەيدى. ول كورگەنىن، سەزگەنىن، قورىتقانىن جازادى. كەيدە شىعارماعا جان بەرۋگە بۇلار دا جەتپەي جاتادى. ياعني جازۋعا قالامگەردىڭ ءوز ىشىندەگى ءھام اينالاسىنداعى جاعىمدى-جاعىمسىز قوڭىر تىرشىلىكتىڭ ءبارى اسەر ەتەدى. ال اۆتوردىڭ ءوز بويىنداعى قىزىق، بالكي وعاش، كەيدە قورقىنىشتى، ەرەك ءىس-ارەكەتتەرى مەن ادەتتەرى ەكىباستان. شىعارماشىل ادامداردىڭ بۇل ءبىرتۇرلى مىنەزدەرى – بار بولمىسى، ومىردەگى شىنايى قالپى.

كەيدە ولاردى وسى توسىن مىنەزدەرى ءۇشىن، تاڭعالارلىق ادەتتەرى ءۇشىن جاقسى كورەدى. كەيدە تۇسىنبەي، شورشىپ تۇسەدى. ال بىردە ادەبيەتكە قۇبىلىس بولىپ ەنگەن كلاسسيكتەردىڭ ءار ارەكەتى مەن ءتۇر-تۇلعا، كيىم كيىسىنە جاپا-تارماعاي ەلىك­تەيدى ء(تىپتى جازۋىنا ەلىكتەپ، ءوز دارىنىن جوعال­تىپ العاندار قانشاما؟!)

جاقسى شىعارمانىڭ ارعى جاعىندا ارقاشان جان دۇنيەسى بىلەۋ-بىلەۋ اۆتور بار. قالامگەردىڭ اينالاسىندا دا قوعام نازار اۋدارارلىق دۇنيە كوپ. ياعني جازۋشىنىڭ شىعارماسى مەن ءومىرىن ءبولىپ قاراي المايمىز: ءبىرىنىڭ ساۋلەسى مەن كولەڭ­كەسى ەكىنشىسىنە ءتۇسىپ تۇراتىنداي.

نابوكوۆتىق تاسىلدەر

ايگىلى «لوليتانىڭ» اۆتورى شىعارماعا كىرى­سەردەگى تۇيدەك-تۇيدەك ويلارىن شاعىن كارتوچ­كالىق قاعازعا جازادى ەكەن. بۇلاي جازۋ وعان ءتۇرلى شتريحتاردى سيۋجەتتىك رەتسىز ءوز قالاۋىنشا ورىندارىن اۋىستىرىپ قولدانۋعا ىڭعايلى بولعان. ماسەلەن، نابوكوۆ «ادا» رومانىن جازىپ شىعۋعا 2 000 كارتوچكا جۇمساعان. سونداي-اق ول جاستىق استىنا ىلعي پاراقتار قويىپ قويادى. ياعني اياقاستى كەلگەن ويلارىن تۇرتە سالۋ ءۇشىن. بايقاۋىمىزشا، نابوكوۆ ءوز ويىنا ارقاشان ساق بولعان ءتارىزدى. بۇل اۆتوردىڭ جازۋعا دەگەن ىجداعاتىن دا كورسەتەدى.

 

«جاتىپجازار» دجويس

دجەيمس دجويس ىشپەن جاتىپ جازعاندى ۇنات­قان. ول ۇلكەن كوك قارىنداشىن الىپ، ۇستىنە اق كويلەگىن كيەدى ەكەن. ونىڭ بۇل عادەتىن ءبىرتۇرلى دەۋگە دە بولماس، ءسىرا. سەبەبى قالامگەر الىستان ناشار كورەتىن بولعان. سوندىقتان تولىق كوك قارىنداشى جازعانىن انىق كورسەتسە، اق كويلەگى قاعازعا كوبىرەك جارىق تۇسىرەدى دەپ سەنگەن. ءيا، جازۋ ءۇشىن ءھام جازعانىڭ جاقسى شىعۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋعا بولادى.

 

ق ۇلىپتانعان گيۋگو

ۆيكتور گيۋگو باستاعان شىعارماسىن ۋاقىتىندا اياقتاۋ ءۇشىن ءوز-ءوزىن اياماعان جانە ءوز ءسوزىن وزىنە تىڭداتا العان. ول «پاريج قۇداي انا سوبورىن» 1830 جىلدىڭ جازىندا باستاپ، 1831 جىلدىڭ اقپانىندا تامامداعان. جازۋشى مۇنداي ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن ءبىر بوتەلكە سيا ساتىپ الىپ، ءوزىن بولمەسىنە قاماپ قويعان. جارايسىڭ، گيۋگو!

كەيدە ويلايسىڭ: وسى ۋاقىتقا دەيىن قانشاما تالانتتى جازۋشى جالقاۋلىعىنان، ياكي ءوزىن ءوزى تاربيەلەي الماۋىنان، ءوزىن جازۋعا وتىرعىزا الماۋىنان ادەبيەتتەن جوعالىپ كەتتى ەكەن؟.. نەمەسە ءوز دەڭگەيىنە جەتە الماي، قاتارداعى ورتاقول اۆتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءجۇردى ەكەن؟..

الما – شابىت شاقىرادى

نەمىس اقىنى فريدريح شيللەردىڭ بۇل عادەتىن، شىنىندا ءبىرتۇرلى دەسەك بولاتىنداي. ول المانى ۇستەل تارتپاسىنا ءشىرىسىن دەپ ادەيى سالىپ قويادى ەكەن. ويتكەنى وعان شىرىگەن المانىڭ ءيىسى ۇناعان. ءتىپتى سودان شابىت الىپتى.

P.S.: مەيلى، ءوزى ءبىلسىن. ەڭ باستىسى، بۇزىلعان المانى جەمەسە بولدى. دەنساۋلىعىنا زيان كەلسە، ولەڭدى كىم جازار ەدى؟..

        

ءتۇرلى-ءتۇستى ديۋما

الەكساندر ديۋمانىڭ قىزىق قىلىعى ءارتۇرلى تۇستەرگە بايلانىستى بولىپتى. ول كوركەم شىعار­ماسىن جازۋعا كوك ءتۇستى قاعازدى قولدانىپتى. ال پوەزيانى سارى قاعازعا، ماقالالارىن قىزعىلت قاعازعا عانا جازىپتى. اۆتور تاڭداعان بۇل تۇستەر­دىڭ سىرى نەدە دەپ ويلايسىز؟

 

تاعى دا حەمينگۋەي

ءبىز وسىعان دەيىن حەم اعايدىڭ ءتۇرلى قىرلارى مەن عادەتتەرىن جيىپ-تەرىپ جازعانداي بولعانبىز. الايدا تالانتتى ادامداردىڭ تاڭعالارلىق ءىس-ارەكەتتەرى تاۋسىلمايدى ەكەن. القيسسا.

سونىمەن حەمينگۋەيدىڭ ايتۋىنشا، ول كۇنىنە 500 ءسوز جازىپ جاتتىعادى ەكەن. بۇل جۇمىسىمەن كوبىنەسە تاڭەرتەڭنەن تۇسكە دەيىن عانا اينالىسىپتى. جازۋشى فيتسدجەرالدقا جازعان حاتىندا تۇككە تۇرمايتىن 91 بەتتىك جازۋدان ءبىر بەت شەدەۆر شىعادى دەيدى. بايقاپ كورۋ كەرەك ەكەن...

 

كوفە قۇيىڭىز...

ونورە دە بالزاك كوفەگە تىم قۇمار جاندار­دىڭ ءبىرى بولدى. جازۋشىلىق كۇيگە ءتۇسۋ ءۇشىن دە كوفە ىشەتىن. ءتىپتى كۇنىنە 50 كەسەگە دەيىن ىشكەن سات­تەرى بولىپتى. زەرتتەۋشىلەردىڭ سوزىنشە، بال­زاك «ادام­زاتتىق كومەديا» شىعارماسىن جازۋ كەزىندە مۇلدەم ۇيىقتاماعان. ارينە بۇل كوپ ىشكەن كوفەنىڭ اسەرى.

ودان بولەك ۆولتەر دە كوفەقورلىعىمەن اتاق­تى. ول كۇنىنە 40 كەسە كوفە تاۋىسقان.

 

ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى

 

ارتۋر كونان دويلدىڭ كەيىپكەرلەرى اقىل-ەسى ساۋ، سانالى ازاماتتار بولسا دا، ءوزىن ولاي دەپ ايتا المايمىز. ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سو­عىس جىل­دارىندا ۇلىنىڭ ولىمىنەن سوڭ جازۋ­شى سپي­ري­تيزممەن اۋىرىپ، قايتىس بولعان ادام­دار­مەن سويلەسە باستاپتى. سونداي-اق دوسى گارري گۋدينيدىڭ ماگيالىق قاسيەتتەرى بار دەپ سەندى­رىپتى. ال گۋديني بۇل «ساندىراقتى»، ارينە جوققا شىعارعان.

 

جاتتىعۋ جازۋعا دا سەرىك

ەگەر ءبىر ءسات شىعارماشىلىق توقىراۋعا ۇشى­راپ، ميىڭىز اشىسا، بىرنەشە مينۋت اياعىڭىزدى كوككە كوتەرىپ، تۇرا تۇرىڭىز. بۇل ءبىزدىڭ ەمەس، امەريكان جازۋشىسى دەن براۋننىڭ اقىل-كە­ڭەسى. ونىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي «تەراپيا» جەڭىل­دەۋگە جانە جۇمىسىڭدى ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋگە كومەك­تەسەدى. بۇدان بولەك ونىڭ جازۋ ۇستەلىندە ىلعي قۇمساعات تۇرادى. ياعني براۋن ءبىر ساعات سايىن جۇمىسىن توقتاتىپ، ءتۇرلى جاتتىعۋلار جاسايدى.

 

ديككەنس ءداستۇرى

چارلز ديككەنس مايىتحاناعا بارۋدى جاقسى كورىپتى. مۇنىڭ سىرىن «كوزگە كورىنبەيتىن بەي­مالىم ءبىر كۇش مەنى مايىتحاناعا تارتادى دا تۇ­رادى»، دەپ تۇسىندىرەدى. قاي قالاعا ساپار شەكسە دە، ەڭ الدى­مەن مايىتحاناعا سوعىپ، ونداعى سۋىپ قال­عان دەنەلەردىڭ اراسىندا بىرنەشە ساعات ۋاقىت وتكىزىپ، ولىلەرگە «سۇيسىنەدى» ەكەن. ول وزىندەگى بۇل سەزىمدى «جيىركەنىش تارتىلىسى» دەيدى. ارينە ۇيرەنەرلىك تە، قىزىعارلىق تا ءىس ەمەس.

 

جۇما مەن ون ءۇش

ايگىلى «تيففانيدەگى تاڭعى اس» شىعارماسى­نىڭ اۆتورى ترۋمەن كاپوتە ءومىرىنىڭ سوڭى­نا دەيىن تەك قارىنداشپەن عانا جازىپتى. ءتىپتى كەيىن جازۋ ماشيناسى پايدا بولعاندا دا ول ديۆاندا جا­تىپ جازعاندى تاستاماعان. سونداي-اق اۆتور شىعار­ماسىن جۇما كۇنى باستامايدى ەكەن ءھام اياق­تامايتىن دا. ال قوناقۇيدىڭ ءنومىرى 13 بولسا، مىن­دەتتى تۇردە اۋىستىراتىن. جۇما مەن ون ءۇش­تىڭ كاپوتە ءۇشىن قانداي جازىعى بار ەكەنىن كىم ءبىلىپتى...

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قايتا قىمباتتاي باستادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:47

نۇرحاننىڭ دومبىراسى

ونەر • بۇگىن، 09:05

ءتورت دۇركىن چەمپيون

TOKYO2020 • بۇگىن، 09:04

ءبىر ءوزى – ءبىر مەملەكەت

TOKYO2020 • بۇگىن، 09:00

ءاميان اقشاسىز قالدى

قارجى • بۇگىن، 08:47

ۇقساس جاڭالىقتار