بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالعاسا بەرمەك. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى دا قوسىمشا 3,2 ملرد تەڭگەگە زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرالدار ساتىپ الىنباق. ونىڭ ىشىندە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ ۇيىمدارىنىڭ جابدىقتالۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ دەڭگەيى 93 پايىزعا دەيىن وسەدى دەگەن بولجام بار. ياعني جەتىسۋدا مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدى بولۋى مەن 2025 جىلعا دەيىن شالعاي ەلدى مەكەندەردى دە ساپالى قىزمەتپەن تولىق قامتۋ ءۇشىن 109 نىسان سالۋ كوزدەلگەن ەكەن. سونىڭ ىشىندە 23 نىسان بيىل سالىنۋدا. تىزىمدە 20 بلوكتى-مودۋلدى مەدپۋنكتتەر دە بار.
– دەنى ساۋ ادام – قوعامنىڭ بايلىعى. سوندىقتان كەز كەلگەن مەملەكەت ەل ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋدى, ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدى ءبىرىنشى كەزەككە قويادى. بۇل رەتتە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا جانە پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ الدىمىزعا قويعان مىندەتتەرىنە سايكەس اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا, مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدى ءارى ساپالى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە بار جاعداي جاسالىپ كەلەدى. عيماراتتار جاڭارتىلىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا نىعايتىلدى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الاڭسىز جۇمىس ىستەۋىنە قاجەتتى بارلىق مۇمكىندىك قاراستىرىلدى, – دەيدى وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ.
ايتپاقشى, جاقىندا وتكەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسىنە وراي وبلىستاعى ۇزدىك دارىگەرلەردى ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءوتتى. جىل سايىن 10 نوميناتسيا بويىنشا وتەتىن كونكۋرس بيىل دا جالعاسىپ, ايماقتاعى ەڭبەگى جانعان ماماندارعا 1 ملن تەڭگە كولەمىندە سىياقى بەرىلدى. ال بيىلعى ۇزدىك ماماندار قاتارىنان الماتى قالاسىنداعى ايماقتىق كلينيكالىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ گەماتولوگ دارىگەرى مەرۋەرت جۇماباەۆا مەن ىلە اۋدانىنداعى قوسوزەن اۋىلدىق دارىگەرلىك امبۋلاتورياسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى الما سەمباەۆا كورىندى. مەرۋەرت وبلىستىڭ «ۇزدىك دارىگەرى» اتانسا, الماعا «ۇزدىك اۋىل دارىگەرى» ماراپاتى بۇيىردى. سونداي-اق «دەنساۋلىق سالاسىنىڭ ۇزدىك مەنەدجەرى» اتالىمىنىڭ جۇلدەسى تالدىقورعان قالاسىنداعى وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىقتىڭ ديرەكتورى نۇرسان سۇراشەۆكە بەرىلدى. ول دا 1 ملن تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتىن يەلەندى.
مۇنان بولەك, بايقاۋ قورى-
تىندىسىنىڭ ناتيجەسىنە وراي باسقا دا جەڭىمپاز دارىگەرلەر ماراپاتتالىپ, قوماقتى اقشالاي سىيلىق الدى. ماسەلەن, «ۇزدىك فەلدشەر» جۇلدەسىن تالعار اۋدانى ارقاباي اۋىلىنداعى مەديتسينا پۋنكتىنىڭ فەلدشەرى مارياحان يبىشەۆا جانە «ۇزدىك ورتا مەديتسينا قىزمەتكەرى» جۇلدەسىن سارقان اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحاناسىنىڭ مەيىربيكەسى اينۇر ماكەنوۆا الىپ, ارقايسىسى 750 مىڭ تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتىنا يە بولدى. سونىمەن بىرگە تالدىقورعان قالاسىنداعى «نۇر اۆيتسەنۋم» مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتكەرى مارينا تەرپيلوۆسكايا «ۇزدىك الەۋمەتتىك قىزمەتكەر» اتانىپ, وعان 500 مىڭ تەڭگە بۇيىردى. ال تالدىقورعان قالاسى 6-شاعىن اۋدانداعى العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ ورتالىعى «ۇزدىك دارىگەرلىك امبۋلاتوريا», قاپشاعاي قالاسىنا قاراستى قوسقۇدىق اۋىلدىق فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتى «ۇزدىك فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت», ەسكەلدى اۋدانى تەڭلىك اۋىلىنىڭ مەدپۋنكتى «ۇزدىك مەديتسينالىق پۋنكت», جامبىل اۋدانى جەدەل جانە شۇعىل مەديتسينالىق كومەك بولىمشەسى «جەدەل جاردەم قىزمەتىنىڭ ۇزدىك پودستانساسى» اتانىپ, ءتيىستى مەكەمەلەرگە 500 مىڭ تەڭگەدەن جۇلدە بەرىلدى.
سونداي-اق سالتاناتتى شارادا وبلىس اكىمى وڭىردەگى 40-قا جۋىق مەديتسينا مامانىنا كاسىبي بىلىكتىلىگى جانە ماماندىعىنا ادالدىعى ءۇشىن «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىن, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», «دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» توسبەلگىلەرىن, وبلىس اكىمىنىڭ قۇرمەت گراموتاسى مەن العىس حاتتارىن تاپسىردى. وسى شارادا وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆقا دا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» مەدالى بەرىلدى. جيىن بارىسىندا مەديتسينا ماماندارىنىڭ اتىنان ارداگەر دارىگەر تىلەۋبەردى جانسەڭگىروۆ جانە «ۇزدىك دارىگەر» نوميناتسياسىنىڭ جەڭىمپازى, الماتى ايماقتىق كلينيكالىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ گەماتولوگ دارىگەرى مەرۋەرت جۇماباەۆا ءسوز الىپ, مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋعا بۇدان ءارى دە ايانباي ەڭبەك ەتەتىندەرىن جەتكىزدى.
– «دەنىڭ ساۋ بولسا داۋلەت سول», دەيدى بابالارىمىز. ال ۇلى دارىگەر گيپپوكرات: «مەديتسينا – شىندىعىندا ونەر اتاۋلىنىڭ ىشىندەگى ەڭ يگىسى» دەگەن ەكەن. راسىندا ادام جانىنا اراشاشى بولعاننان ارتىق يگىلىك جوق. انتىنا ادالدىق تانىتىپ, كۇن سايىن ەرلىككە تەڭ ءىس اتقارىپ جۇرگەن دارىگەرلەر بارلىق قۇرمەتكە لايىق. ءبىز جۋىردا وبلىس ورتالىعىنداعى ينفەكتسيالىق اۋرۋحانانىڭ قارسى بەتىنە ارنايى سكۆەر جاساپ, سكۆەرگە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان ەسكەرتكىش قويامىز. ەسكەرتكىشتىڭ جوباسى دايىن. وندا دارىگەردىڭ الاقانىندا ء«ومىر اعاشى» ءوسىپ تۇرعانى بەينەلەنبەك, – دەدى اق جەلەڭدى ابزال جانداردى قۇتتىقتاۋ كەزىندە اماندىق باتالوۆ.
وسى جەردە ايماقتاعى اق جەلەڭدى ابزال جانداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاساۋعا دا جەتكىلىكتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ورىندى. مىسالى, بىلتىر دارىگەرلەردى باسپانامەن قامتۋعا بايلانىستى 127 پاتەر ساتىپ الىنىپ, وعان 756 ملن تەڭگە قارجى جۇمسالعان. مۇنان بولەك تاعى 30 ءۇي جاڭادان سالىنعان كوتتەدجدى قالاشىقتان بەرىلگەن ەكەن. ال بيىل تالدىقورعاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماماندارىنا ارنالعان پاتەرلى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. سۇيىنەرلىگى, بۇل باستاما ءوز كەزەگىندە كادر تاپشىلىعىن شەشۋگە وڭ ىقپالىن تيگىزگەن. قازىر ايماققا جۇمىسقا كەلۋشى جاس مامانداردىڭ قاتارى وسكەن ەكەن. سونداي-اق دارىگەر جەتىسپەۋشىلىگى ماسەلەسىن شەشۋگە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن قاراجات ءبولىنىپ, ارنايى جانە جوعارى مەديتسينالىق ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنا گرانتتار ءبولىنىپ وتىر. قازىر جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا جانە رەزيدەنتۋرادا 239 ادام وقىپ جاتسا, بيىل تاعى 30 ستۋدەنتتى وقىتۋ جوسپارلانعان ەكەن.
جالپى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كادر تاپشىلىعى بۇكىل ەلگە ورتاق ماسەلە ەكەنى بەلگىلى. ال جەتىسۋ وڭىرىندە وتكەن جىلعى ەسەپ بويىنشا 381 دارىگەردىڭ جەتىسپەيتىنى ايتىلادى. ونىڭ ىشىندە 57 جالپىتاجىريبەلى دارىگەر, 27 اكۋشەر-گينەكولوگ, 25 انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ سياقتى سۇرانىسقا يە ماماندار تاپشىلىعى بولىپ وتىر.
– ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا بىلتىر ايماققا 206 ينتەرن جانە 99 رەزيدەنت كەلدى. 2019 جىلدان باستاپ جەرگىلىكتى بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن ەلىمىزدىڭ مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا 127 رەزيدەنت وقيدى. ولاردىڭ ون جەتىسى بيىل وبلىس اۋرۋحانالارىنا جۇمىسقا كەلەدى. وكىنىشكە قاراي, جاستار ۇلكەن قالالاردا ەڭبەك ەتكىسى كەلەدى. سونىڭ ەسەبىنەن اۋدانداردا مامان تاپشىلىعى بولىپ وتىر. مىسالى, بىلتىر كەربۇلاق جانە رايىمبەك اۋداندارىنا بىردە-ءبىر جاس مامان جۇمىسقا كەلمەدى, – دەيدى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ومىرزاق نيازبەكوۆ.
سونداي-اق وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان وڭىردەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا جەتكىلىكتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىنا قاراماستان, اۋرۋحانالار ورنالاسقان عيماراتتاردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. بۇل جاعداي, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە دابىل قاعاتىنداي دەڭگەيگە جەتكەن. الدىمەن جەتىستىكتەردى سارالار بولساق, بىلتىردان بەرى تالدىقورعان قالاسىندا 200 توسەكتىك مودۋلدىك ينفەكتسيالىق اۋرۋحانا, جامبىل اۋدانى ۇزىناعاش اۋىلىندا 100 توسەكتىك پەرزەنتحانا مەن 10 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا جانە كوكسۋ اۋدانىنىڭ اينابۇلاق اۋىلىندا مەديتسينالىق پۋنكت سالىنعان ەكەن. جالپى, مەديتسينا سالاسى بويىنشا قۇرىلىسقا 12,0 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 11,9 ملرد تەڭگە يگەرىلگەن. سونىمەن قاتار, 7 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپتى. ال ايماقتاعى اۋرۋحانالاردى زاماناۋي مەديتسينالىق اپپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2 كومپيۋتەرلىك توموگراف, 18 رەنتگەن اپپاراتى, 219 وكپەنى جاساندى جەلدەتۋ اپپاراتى, 100 وتتەگى كونتسەنتراتورى, 180 جەدەل جاردەم ماشيناسى, 12 جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن ساتىپ الىنعانى تاعى بار.
الايدا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا قوماقتى قارجى بولىنگەنىنە قاراماستان, وبلىس بويىنشا مەديتسينالىق مەكەمە عيماراتتارىنىڭ توزۋ دەڭگەيى 49,2 پايىزدى قۇرايدى ەكەن جانە بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعى «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلۋى ءتيىس شارانىڭ ەڭ وزەكتىلەرى عانا.
– بۇگىندە اتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ 18 نەگىزگى كورسەتكىشىنىڭ ناتيجەلەرى انىقتالدى. وكىنىشكە قاراي, ايماقتا 5 باعىت بويىنشا جەتكىلىكتى ناتيجەگە قول جەتكىزە المادىق. ونىڭ ىشىندە ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى بويىنشا تالاپ ورىندالمادى. بۇعان ەلدەگى جۇقپالى ىندەتتىڭ جاپپاي تارالۋىنان بولعان جاعداي تىكەلەي اسەر ەتتى. ياعني وبلىس بويىنشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 72 جاس بولىپ بەلگىلەنگەنىمەن, اجال جاس تاڭداماي تۇر. سونداي-اق سۋيتسيد بويىنشا دا كورسەتكىش ازاماي وتىرعانى قىنجىلتادى. 2019 جىلى 16 ادام وزىنە قول سالسا, بىلتىر 14 جاعداي تىركەلدى. ارينە مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ نەگىزگى ينديكاتورى بويىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋىمىز كەرەك. ياعني ايماق تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن 74 جاسقا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتىن ورىنداۋ پارىز. بۇدان باسقا 5 باعىت بويىنشا دا سەرپىندى ارەكەت قاجەت. ونىڭ ىشىندە ادامداردىڭ جاراقات الۋى, ۋلانۋى سياقتى جازاتايىم جاعدايلار مەن ميوكارد ينفاركتىنان, ينسۋلتتەن جانە ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان بولاتىن ءولىم كورسەتكىشىن تومەندەتۋ مىندەتى تۇر, – دەيدى وبلىستىڭ باس دارىگەرى.
مۇنان بولەك, وبلىستاعى دارىگەرلەر قاۋىمىنىڭ ەڭبەكاقىسى دا الا-قۇلا بولىپ وتىر. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسىن كوتەرۋ تۋرالى بىلتىر ەل پرەزيدەنتى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. تاپسىرما دەر كەزىندە ورىندالدى دا. بۇگىندە الماتى وبلىسىنداعى ءبىر دارىگەردىڭ ورتاشا تابىسى 277 143 تەڭگەنى قۇرايدى ەكەن. بىراق جەكەلەگەن اۋدانداردا جالاقى ءالى دە شەكتى مولشەردەن تومەن كۇيىندە قالىپ وتىر. مىسالى, كەگەن جانە الاكول اۋداندارىندا دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى 250 مىڭ تەڭگەگە جەتپەيدى-مىس.
ال توزىعى جەتكەن اۋرۋحانا عيماراتتارىن كۇردەلى جوندەۋ مەن جاڭادان سالۋ ءىسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى. وسى قاتاردا تالدىقورعان قالاسىنان ءۇشىنشى دەڭگەيلى ينسۋلت ورتالىعىن اشۋ ماسەلەسى ءبىرىنشى تۇر ەكەن. جاڭا ورتالىققا قاجەتتى انگيوگراف قۇرىلعىسىن ساتىپ الۋ مەن نەيروحيرۋرگتەردى دايارلاپ, قايتادان وقىتۋعا بايلانىستى وبلىس اكىمدىگىمەن بىرلەسكەن جۇمىس جۇزەگە اسىرىلۋدا. ال الماتى قالاسىنداعى كوپسالالى كلينيكالىق اۋرۋحاناسى بازاسىنان اشىلعان ءۇشىنشى دەڭگەيلى ينسۋلت ورتالىعىنداعى وڭالتۋ قۇرال-جابدىقتارىن جاڭارتۋ مەن اۋىستىرۋ مىندەتى تۇر. سونداي-اق قاراساي اۋدانارالىق كوپسالالى اۋرۋحاناسىنداعى ينسۋلت ورتالىعىنىڭ كادر ماسەلەسىن شەشۋ, اسىرەسە نەۆرولوگ دارىگەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا قاتىستى شارۋا دا جاقىن كۇندەرى تياناقتالسا, كانى؟
– بۇگىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن بالقاش اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحاناسىنا 1 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, سەيسموكۇشەيتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. باسقا دا 3 نىسانعا 1,4 ملرد تەڭگەگە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسى باستالعان, جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار بيىل 16 نىساننىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋگە قارجى ءبولىندى. ونىڭ ىشىندە 9 نىساننىڭ قۇرىلىسىن جاڭادان سالۋ, 7 نىسانعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ كوزدەلگەن, – دەيدى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ومىرزاق نيازبەكوۆ.
