ايماقتار • 22 ماۋسىم، 2021

ايالى الاقانداعى «ءومىر اعاشى»

29 رەت كورسەتىلدى

بيىل الماتى وبلىسىندا ءوڭىر مەديتسيناسىن قولداۋعا بولىنگەن قارجى كولەمى 68 ملرد تەڭگەدەن اسىپ وتىر. ياعني دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان لايىقتى كوڭىل ءبولىنىپ، بارلىق مۇمكىندىك جاسالۋدا. سونىڭ ناتيجەسىندە، ايماقتا مەديتسينالىق جابدىقتارمەن، اۆتوكولىك قۇرالدارىمەن قامتۋ كورسەتكىشى 90 پايىزعا جەتكەن.

بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالعا­سا بەرمەك. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى دا قوسىمشا 3،2 ملرد تەڭ­گەگە زاماناۋي مەديتسينالىق قۇ­رال­دار ساتىپ الىنباق. ونىڭ ىشىن­دە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ ۇيىم­دارىنىڭ جابدىقتالۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ، قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ دەڭگەيى 93 پايىزعا دەيىن وسەدى دەگەن بولجام بار. ياعني جەتىسۋدا مەديتسينالىق قىز­مەتتىڭ قولجەتىمدى بولۋى مەن 2025 جىلعا دەيىن شالعاي ەلدى مەكەندەردى دە ساپالى قىزمەتپەن تولىق قامتۋ ءۇشىن 109 نىسان سالۋ كوزدەلگەن ەكەن. سونىڭ ىشىندە 23 نىسان بيىل سالىنۋدا. تىزىمدە ­20 بلوكتى-مودۋلدى مەدپۋنكتتەر دە بار.

– دەنى ساۋ ادام – قوعام­­نىڭ بايلىعى. سوندىقتان كەز كەلگەن مەملەكەت ەل ازا­مات­­تارى­نىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋدى، ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدى ءبىرىنشى كەزەككە قويادى. بۇل رەتتە ەلبا­سى­نىڭ تاپسىرماسىنا جانە پرە­زيدەنتىمىز قاسىم-جومارت تو­قاەۆتىڭ الدىمىزعا قويعان مىن­دەتتەرىنە سايكەس اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا، مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدى ءارى ساپالى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە بار جاعداي جا­سالىپ كەلەدى. عيما­راتتار جا­ڭارتىلىپ، ماتەريالدىق-تەح­ني­كالىق بازا نىعايتىلدى. مەدي­تسينا قىز­مەتكەرلەرىنىڭ الاڭسىز جۇمىس ىستەۋىنە قاجەتتى بارلىق مۇمكىندىك قاراستىرىلدى، – دەيدى وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ.

ايتپاقشى، جاقىندا وت­كەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىز­مەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسىنە وراي وبلىستاعى ۇزدىك دارىگەر­لەردى ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءوتتى. جىل سايىن 10 نوميناتسيا بو­يىنشا وتەتىن كونكۋرس بيىل دا جالعاسىپ، ايماقتاعى ەڭ­بە­گى جان­عان ماماندارعا 1 ملن تەڭ­گە كو­لەمىندە سىياقى بەرىلدى. ال بيىل­عى ۇزدىك ماماندار قاتا­رى­نان الماتى قالا­سىنداعى ايماق­تىق كلينيكالىق با­لالار اۋرۋحا­ناسىنىڭ گەماتولوگ دارى­گەرى مەرۋەرت جۇماباەۆا مەن ىلە اۋدا­­نىنداعى قوسوزەن اۋىلدىق دارىگەرلىك امبۋلاتورياسىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى الما سەمباەۆا كو­رىندى. مەرۋەرت وبلىستىڭ «ۇز­دىك دارىگەرى» اتانسا، الماعا «ۇز­دىك اۋىل دارىگەرى» ماراپاتى بۇ­يىردى. سون­داي-اق «دەنساۋلىق سالاسىنىڭ ۇز­دىك مەنەدجەرى» اتا­لىمىنىڭ جۇلدەسى تال­دىقورعان قالاسىنداعى وبلىستىق كار­ديو­لوگيالىق ورتالىقتىڭ ديرەكتورى نۇرسان سۇراشەۆكە بەرىلدى. ول دا 1 ملن تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتىن يەلەندى.

مۇنان بولەك، بايقاۋ قو­رى-
­تىندىسى­نىڭ ناتيجەسىنە وراي باسقا دا جەڭىم­پاز دارىگەرلەر ماراپاتتالىپ، قوماقتى اقشا­لاي سىيلىق الدى. ماسەلەن، «ۇز­دىك فەلدشەر» جۇلدەسىن تالعار اۋدا­نى ارقاباي اۋىلىنداعى مە­ديتسينا پۋنكتىنىڭ فەلدشەرى ما­رياحان يبى­شەۆا جانە «ۇزدىك ورتا مەديتسينا قىز­مەتكەرى» جۇل­دەسىن سارقان اۋداندىق ورتا­­لىق اۋرۋحاناسىنىڭ مەيىربيكەسى اينۇر ماكەنوۆا الىپ، ارقاي­سى­سى 750 مىڭ تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتىنا يە بول­دى. سونىمەن بىرگە تالدىقورعان قالا­سىندا­عى «نۇر اۆيتسەنۋم» مەديتسينا­­لىق ور­تا­لىعىنىڭ الەۋمەتتىك قىز­مەتكەرى مارينا تەرپيلوۆسكايا «ۇزدىك الەۋمەتتىك قىزمەتكەر» اتانىپ، وعان 500 مىڭ تەڭ­گە بۇ­يىردى. ال تالدىقورعان قا­لاسى 6-شاعىن اۋدانداعى العاشقى مە­دي­تسينالىق-سانيتارلىق كو­مەك كورسەتۋ ورتا­لىعى «ۇزدىك دا­رى­گەرلىك امبۋلا­توريا»، قاپشا­عاي قالاسىنا قا­راستى قوسقۇ­دىق اۋىلدىق فەل­دشەرلىك-اكۋشەر­لىك پۋنكتى «ۇزدىك فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت»، ەسكەلدى اۋدانى تەڭلىك اۋىلىنىڭ مەد­پۋنكتى «ۇزدىك مەديتسينا­لىق پۋنكت»، جام­بىل اۋدانى جەدەل جانە شۇعىل مەدي­تسينالىق كو­مەك بولىمشەسى «جەدەل جاردەم قىز­مەتىنىڭ ۇزدىك پودستانساسى» اتانىپ، ءتيىستى مەكەمەلەرگە 500 مىڭ تەڭگەدەن جۇلدە بەرىلدى.

سونداي-اق سالتاناتتى شارا­دا وبلىس اكىمى وڭىردەگى 40-قا جۋىق مەديتسينا مامانىنا كاسىبي بىلىكتىلىگى جانە ماماندىعىنا ادال­دىعى ءۇشىن «ەڭبەك ارداگەرى» مە­دالىن، دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىگىنىڭ «دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى»، «دەنساۋلىق ساق­تاۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» توس­بەلگىلەرىن، وبلىس اكىمىنىڭ قۇر­مەت گراموتاسى مەن العىس حات­تارىن تاپسىردى. وسى شارا­دا وبلىس اكىمى اماندىق باتا­لوۆقا دا دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىگىنىڭ «دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» مەدالى بەرىلدى. جيىن بارىسىندا مەديتسينا ماماندارىنىڭ اتىنان ارداگەر دارىگەر تىلەۋبەردى جان­سەڭگىروۆ جانە «ۇزدىك دارى­گەر» نوميناتسياسىنىڭ جەڭىمپازى، الماتى ايماقتىق كلينيكالىق بالا­­لار اۋرۋحاناسىنىڭ گەماتولوگ دارى­گەرى مەرۋەرت جۇماباەۆا ءسوز الىپ، مەدي­تسي­نالىق قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋعا بۇدان ءارى دە ايانباي ەڭبەك ەتەتىندەرىن جەتكىزدى.

– «دەنىڭ ساۋ بولسا داۋلەت سول»، دەي­­دى بابالارىمىز. ال ۇلى دارىگەر گيپ­­پوكرات: «مە­دي­­تسينا – شىندىعىندا ونەر اتاۋ­­لى­نىڭ ىشىندەگى ەڭ يگىسى» دە­گەن ەكەن. راسىندا ادام جانىنا اراشاشى بولعاننان ارتىق يگى­لىك جوق. انتىنا ادالدىق تا­نىتىپ، كۇن سايىن ەر­لىككە تەڭ ءىس ات­قارىپ جۇرگەن دارى­گەرلەر بار­لىق قۇرمەتكە لايىق. ءبىز جۋىر­­دا وبلىس ورتالىعىنداعى ين­فەك­­­تسيالىق اۋرۋحانانىڭ قارسى بە­تىنە ارنايى سكۆەر جاساپ، سكۆەرگە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە ار­نالعان ەسكەرتكىش قويامىز. ەس­كەرتكىشتىڭ جوباسى دايىن. وندا دارىگەردىڭ الاقانىندا ء«ومىر اعا­شى» ءوسىپ تۇرعانى بەينەلەنبەك، – دەدى اق جەلەڭدى ابزال جانداردى قۇتتىقتاۋ كەزىندە اماندىق باتالوۆ.

وسى جەردە ايماقتاعى اق جە­لەڭدى ابزال جانداردىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايىن جاساۋعا دا جەت­كىلىكتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىر­عانىن ايتا كەتكەن ورىندى. مىسالى، بىلتىر دارىگەرلەردى باسپانامەن قام­تۋعا بايلانىستى 127 پاتەر ساتىپ الى­نىپ، وعان 756 ملن تەڭگە قارجى جۇم­سالعان. مۇنان بولەك تاعى 30 ءۇي جاڭادان سالىنعان كوتتەدجدى قالاشىقتان بەرىلگەن ەكەن. ال بيىل تالدىقورعاندا دەنساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماماندارىنا ارنال­عان پاتەرلى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. سۇيىنەرلىگى، بۇل باستاما ءوز كەزەگىندە كادر تاپ­شىلىعىن شەشۋگە وڭ ىقپالىن تيگىزگەن. قازىر ايماققا جۇمىس­قا كەلۋشى جاس مامانداردىڭ قاتا­رى وسكەن ەكەن. سونداي-اق دارىگەر جەتىسپەۋشىلىگى ماسە­لەسىن شە­شۋگە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن قاراجات ءبولىنىپ، ارنايى جانە جوعارى مەديتسينالىق ءبىلىم بە­رەتىن وقۋ ورىندارىنا گرانتتار ءبولىنىپ وتىر. قازىر جەر­گىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا جانە رەزيدەنتۋرادا 239 ادام وقىپ جاتسا، بيىل تاعى 30 ستۋدەنتتى وقىتۋ جوسپارلانعان ەكەن.

جالپى، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­­سىن­داعى كادر تاپشىلىعى بۇ­كىل ەلگە ورتاق ماسەلە ەكەنى بەلگىلى. ال جەتىسۋ وڭى­رىن­دە وتكەن جىلعى ەسەپ بويىنشا 381 دارى­گەردىڭ جەتىسپەيتىنى ايتىلادى. ونىڭ ىشىن­دە 57 جالپىتاجىريبە­لى دارىگەر، 27 اكۋ­شەر-گينەكولوگ، 25 انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ سياقتى سۇرانىسقا يە ماماندار تاپشىلىعى بولىپ وتىر.

– ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىن­دا بىلتىر ايماققا 206 ينتەرن جانە 99 رەزيدەنت كەلدى. 2019 جىلدان باستاپ جەرگىلىكتى بيۋد­جەت قارجىسى ەسەبىنەن ەلىمىزدىڭ مە­ديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا 127 رەزيدەنت وقيدى. ولاردىڭ ون جەتىسى بيىل وبلىس اۋرۋحانالارىنا جۇمىسقا كەلەدى. وكىنىشكە قاراي، جاستار ۇلكەن قالالاردا ەڭبەك ەتكىسى كەلەدى. سونىڭ ەسەبىنەن اۋدانداردا مامان تاپشىلىعى بولىپ وتىر. مىسالى، بىلتىر كەربۇلاق جانە رايىمبەك اۋداندارىنا بىردە-ءبىر جاس مامان جۇمىسقا كەلمەدى، – دەيدى وبلىس­تىق دەنساۋلىق ساق­تاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ومىرزاق نيازبەكوۆ.

سونداي-اق وبلىس اكىمدىگى تا­را­پىنان وڭىردەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق بازاسىن نى­عايتۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا جەت­كى­لىكتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىر­عانىنا قارا­ماستان، اۋرۋحانالار ورنالاسقان عيما­راتتاردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. بۇل جاع­داي، اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە دابىل قاعاتىنداي دەڭگەيگە جەتكەن. الدىمەن جەتىستىكتەردى سارالار بولساق، بىلتىردان بە­رى تالدىقورعان قالاسىندا 200 توسەكتىك مودۋلدىك ينفەكتسيا­لىق اۋرۋحانا، جامبىل اۋدانى ۇزىناعاش اۋىلىندا 100 تو­سەكتىك پەرزەنتحانا مەن 10 دارى­گەرلىك امبۋلاتوريا جانە كوك­سۋ اۋدانىنىڭ اينابۇلاق ­اۋى­لىن­دا مەديتسينالىق پۋنكت سا­­لىن­عان ەكەن. جالپى، مەديتسينا سالاسى بويىنشا قۇرىلىسقا 12،0 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ، 11،9 ملرد­ تەڭ­گە يگە­رىلگەن. سونىمەن قا­تار، 7 دەن­­ساۋلىق ساقتاۋ نىسانى­نا كۇر­­دەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپتى. ال ايماق­­تاعى اۋرۋحانالاردى زا­ما­­ناۋي مەديتسينالىق اپپارات­پەن قام­­تاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2 كوم­­پيۋ­تەرلىك توموگراف، 18 رەنتگەن اپپاراتى، 219 وكپەنى جا­­ساندى جەلدەتۋ اپپاراتى، 100 وت­تەگى كون­­تسەنتراتورى، 180 جەدەل جار­دەم ماشيناسى، 12 جىلجىمالى مەديتسينالىق كە­شەن ساتىپ الىن­عانى تاعى بار.

الايدا ينفرا­قۇرىلىمدى دامى­تۋعا قوماقتى قار­جى بو­لىن­­­گە­نىنە قا­­راماستان، وبلىس بو­­يىن­­شا مە­ديتسينالىق مەكە­مە عي­­­ما­­راتتارىنىڭ توزۋ دەڭ­گەيى 49،2 پايىزدى قۇرايدى ەكەن جا­­نە بۇل ماسەلەلەردىڭ بار­لىعى «دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن دا­مىتۋ­دىڭ 2020-2025 جىل­دار­عا ارنال­عان مەملەكەتتىك باع­دار­لا­ماسى اياسىندا اتقارىلۋى ءتيىس شا­رانىڭ ەڭ وزەكتىلەرى عانا.

– بۇگىندە اتالعان مەملە­كەت­­­­تىك باع­دار­لامانىڭ 18 نە­گىز­­­گى كورسەتكىشىنىڭ ناتي­جە­لە­رى انىقتالدى. وكىنىشكە قا­راي، ايماقتا 5 باعىت بويىنشا جەت­كىلىكتى ناتيجەگە قول جەت­كىزە ال­مادىق. ونىڭ ىشىندە ءومىر ءسۇ­رۋ ۇزاقتىعى بويىنشا تالاپ ورىن­­­دالمادى. بۇعان ەلدەگى جۇق­پالى ىندەتتىڭ جاپپاي تارالۋى­نان بولعان جاعداي تىكەلەي اسەر ەتتى. ياعني وبلىس بويىنشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 72 جاس بولىپ بەل­گىلەنگەنىمەن، اجال جاس تاڭ­دا­ماي تۇر. سونداي-اق سۋيتسيد بو­يىنشا دا كورسەتكىش ازاماي وتىر­عانى قىنجىلتادى. 2019 جى­لى 16 ادام وزىنە قول سالسا، بىلتىر 14 جاعداي تىركەلدى. ارينە مەم­لەكەتتىك باعدارلامانىڭ نە­گىزگى ينديكاتورى بو­يىنشا جۇ­مىستى كۇشەيتۋىمىز كەرەك. ياعني ايماق تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن 74 جاسقا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتىن ورىنداۋ پارىز. بۇدان باسقا 5 باعىت بويىن­شا دا سەرپىندى ارەكەت قاجەت. ونىڭ ىشىندە ادامداردىڭ جارا­قات الۋى، ۋلانۋى سياقتى جازاتا­يىم جاعدايلار مەن ميوكارد ين­­فاركتىنان، ينسۋلتتەن جانە ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان بولاتىن ءولىم كورسەتكىشىن تومەندەتۋ مىندەتى تۇر، – دەيدى وبلىستىڭ باس دارىگەرى.

مۇنان بولەك، وبلىستاعى دارى­گەرلەر قاۋىمىنىڭ ەڭبەكاقىسى ­دا الا-قۇلا بولىپ وتىر. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسىن كوتەرۋ تۋرالى بىلتىر ەل پرەزيدەنتى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. تاپسىرما دەر كەزىندە ورىندالدى دا. بۇگىندە الماتى وبلىسىنداعى ءبىر دارى­گەردىڭ ورتاشا تابىسى 277 143 تەڭ­گەنى قۇرايدى ەكەن. بىراق جە­كەلەگەن اۋدانداردا جالاقى ءالى دە شەكتى مولشەردەن تومەن كۇ­يىندە قالىپ وتىر. مىسالى، كە­گەن جانە الاكول اۋداندارىندا دارى­گەرلەردىڭ جالاقىسى 250 مىڭ تەڭ­گەگە جەتپەيدى-مىس.

ال توزىعى جەتكەن اۋرۋحا­نا عي­ما­راتتارىن كۇردەلى جون­دەۋ مەن جاڭادان سالۋ ءىسى كۇن تارتى­بى­نەن تۇسپەيدى. وسى قاتاردا تال­­دى­قورعان قالاسىنان ءۇشىن­شى دەڭ­­گەيلى ينسۋلت ورتالىعىن اشۋ ماسە­لە­سى ءبىرىنشى تۇر ەكەن. جاڭا ورتالىققا قاجەتتى انگيو­گراف قۇرىلعىسىن ساتىپ الۋ مەن نەيروحيرۋرگتەردى دايارلاپ، قاي­تادان وقىتۋعا بايلانىستى وبلىس اكىم­دىگىمەن بىرلەسكەن جۇ­­مىس جۇزەگە اسى­رىلۋدا. ال الماتى قالاسىنداعى كوپسالالى كلي­نيكالىق اۋرۋحاناسى بازا­سىنان اشىلعان ءۇشىنشى دەڭگەيلى ينسۋلت ورتالىعىنداعى وڭالتۋ قۇرال-جابدىقتارىن جاڭارتۋ مەن اۋىستىرۋ مىندەتى تۇر. سون­داي-اق قاراساي اۋدان­ارالىق كوپسالالى اۋرۋحاناسىنداعى ين­­­سۋلت ورتالىعىنىڭ كادر ما­سە­­­­لەسىن شەشۋ، اسىرەسە نەۆرولوگ دارى­­گەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تى­­رۋعا قاتىستى شارۋا دا جاقىن كۇن­­دەرى تياناقتالسا، كانى؟

– بۇگىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن بالقاش اۋداندىق ور­تالىق اۋرۋحانا­سىنا 1 ملرد تەڭ­گە قارجى ءبولىنىپ، سەيس­موكۇشەي­تۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. باس­قا دا 3 نىسانعا 1،4 ملرد تەڭگەگە كۇر­دەلى جوندەۋ جۇمىسى باستال­عان، جىل سوڭى­نا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. سو­نىمەن قا­تار بيىل 16 نىساننىڭ جوبا­لىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىر­لەۋگە قارجى ءبولىندى. ونىڭ ىشىندە 9 نىساننىڭ قۇرىلىسىن جاڭادان سالۋ، 7 نى­سانعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ كوز­دەلگەن، – دەي­­­دى وبلىستىق دەنساۋ­لىق ساق­تاۋ باس­­قارماسىنىڭ باسشىسى ومىر­زاق نياز­بەكوۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

ءبىر قۋانتىپ، ءبىر مۇڭايتقان سالا

ەكونوميكا • بۇگىن، 21:52

اقتوبەدە قوقىس پوليگونى ورتەندى

ايماقتار • بۇگىن، 19:58

تۋريستكە دە ءتارتىپ بار

ايماقتار • بۇگىن، 18:06

دوللار قايتا قىمباتتاي باستادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:47

ۇقساس جاڭالىقتار