ەكونوميكا • 22 ماۋسىم، 2021

جارىس پەن تابىس

70 رەت كورسەتىلدى

ءدال قازىر قارت قۇرلىقتىڭ 11 قالاسىندا قاتار ءوتىپ جاتقان فۋتبولدان ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ قىزعان شاعى. دۇنيە ديدارىن وزىنە اۋدارعان دوپ دوداسى سپورتتىق باسەكە عانا ەمەس، ۇلتتىق قۇرامالارعا، ۇيىمداستىرۋشىلارعا، دەمەۋشىلەرگە قارجىلىق تۇرعىدان قىرۋار تابىس اكەلەتىن اۋقىمدى شارا. وسى ورايدا ءبىز ەۋروپا بىرىنشىلىگىنىڭ قارجىلىق ەسەپ-قيسابىنا نازار اۋدارعاندى ءجون كوردىك.

جەڭىلگەنگە دە جۇلدە بار

2018 جىلى ۋەفا براتي­سلاۆادا ارنايى كونگرەسس وتكىزىپ، پاندەمياعا بايلانىستى ءبىر جىل كەشىكتىرىلگەن ەۋروپا چەم­پيوناتىنىڭ جۇلدە قورىن بە­كىتتى – 371 ملن ەۋرو. الايدا دۇ­نيە­ جۇزىندە قالىپتاسقان جاع­دايعا بايلانىستى ۋەفا اتال­عان سومانى 331 ملن ەۋروعا دەيىن قىسقارتتى. وسىنىڭ ءوزى بۇعان دەيىن ۇيىمداستىرىلعان بىرىن­شىلىكتەردىڭ جۇلدە قورىنان الدەقايدا قوماقتى. ماسەلەن، پور­تۋگاليا چەمپيون بولعان ەۋرو-2016 دوداسىنىڭ قارجى قورجىنى بۇدان 30 ملن ەۋروعا از. ياعني 301 ملن ەۋرو. ال ەۋرو-2012 باسە­كەسىنىڭ جۇلدە قورى 196 ملن ەۋرو بولعان ەدى.

ەندى 331 ملن ەۋرونىڭ قالاي جۇمسالاتىنىن ەسەپتەپ كورەيىك. ۋەفا بۇل جولى دارحاندىق تانىتىپ، ءاربىر قاتىسۋشىعا 9،25 ملن تەڭگەدەن ۇلەستىرەتىن بولدى. دەمەك جەڭىلىستەن كوز اشپاعان كوماندانىڭ ءوزى قۇر قول قايتپايدى. ال ەۋرو-2016 تۋرنيرىنە قاتىسۋشىلارعا 8 ملن ەۋرودان تيگەن بولاتىن. بۇل جولعى سوما 1،25 ملن ەۋروعا كوپ.

سونداي-اق ءتۋرنيردىڭ توپتىق كەزەڭىندەگى ءاربىر جەڭىسكە 1 ملن ەۋرودان، ال ءاربىر تەڭ ويىنعا 500 مىڭ ەۋرودان ۇسىنىلادى. جە­ڭىلگەن ۇجىمعا تۇك تە جوق.

بۇدان بولەك، جارىستىڭ 1/8 فينالىنا وتكەن قۇرامالاردىڭ ءبارى قارجىلىق قورجىنىن 1،5 ملن ەۋرومەن تولىقتىرادى. 1/4 فينالعا وتكەن ۇجىمداردىڭ الاتىن سوماسى بۇدان جوعارى – 2،5 ملن ەۋرو. جارتىلاي فينالعا جولداما العاندار 4 ملن ەۋرونى قانجىعاعا بايلايدى.

وزگەلەردەن قارا ءۇزىپ، مارەگە قاتار جەتكەن قوس ءفيناليستىڭ قورجىنى اۆتوماتتى تۇردە 5 ملن ەۋرومەن تولىعادى. سونداي-اق تۋرنير جەڭىمپازىنا تاعى 3 ملن ەۋرو تولەنەدى. ەگەر بارلىق ويىندا جەڭىسكە جەتسە، ەۋرو-2020 دوداسىندا توپ جارعان قۇرامانىڭ 28،25 ملن ەۋرو تابىس تاباتىن مۇمكىندىگى بار.

وسى ورايدا زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. بۇل جولعى بىرىنشىلىكتىڭ جۇلدە قورى نەگە قوماقتى؟ مۇنىڭ سىرى قاتىسۋشى قۇرا­مالاردىڭ كوبەيگەنىنەن بايلانىستى. بۇرىن قارت قۇرلىقتىڭ دوداسىنا 16 كوماندا قاتىسسا، 2016 جىلدان بەرى 24 ۇجىم باق سىنايدى.

بۇل – ۋەفا تاراپىنان بە­رىلەتىن قارجى. بۇدان بولەك، ءاربىر ەلدىڭ فۋتبول فەدەراتسيالارى قو­سىم­شا بونۋستار بەلگىلەپ وتىر. دە­مەك، فۋتبولشىلاردىڭ تابىسى ال­­دەقايدا قوماقتى بولۋى ىقتي­مال.

ۇپايى تۇگەل كومپانيالار

ادەتتە، ءىرى فۋتبول چەم­پيو­­ناتتارى اۋە تاسىمال­داۋ­شى­لار­دىڭ، الكوگول ونىم­دەرىن ون­دىرۋ­شىلەردىڭ، قوناقۇي كە­شەندەرىنىڭ قارجىلىق كور­سەت­­كىشتەرىنە وڭ اسەر ەتەدى. بىراق ەۋرو-2020 مۇن­داي مۇم­كىندىكتەردىڭ ءبارىن شەك­تەپ وتىر. سەبەبى تۇسىنىكتى. پاندەمياعا باي­لانىستى قابىلدانعان شەك­تەۋ شارالارىنىڭ سالدارى­نان ءتۋرنيردى قابىلداۋشى مەم­لە­كەتتەردىڭ شەكاراسى تولىق اشىل­عان جوق. تيىسىنشە، ستاديوندار دا تولىقتاي تولمايدى.

دەگەنمەن بيىلعى دوپ دوداسىندا جوعارىدا اتالعان فاك­تورلاردى پىسقىرمايتىن كومپانيالاردىڭ ۇپايى تۇگەل بولماق. ەندى سولارعا توقتالايىق.

الدىمەن ەۋرو-2020 تۋر­نيرىنەن حابار تاراتۋ قۇقىعىنا يە كومپانيالار پايداعا كەنەل­مەك. ماسەلەن، وسى جولعى ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ ترانسلياتسيا­لاۋ قۇقىعى ۇلىبريتانيالىق ITV كومپانياسىنا تيەسىلى. بۇل كوم­پانيانىڭ اكتسيالارى لوندون بيرجاسىندا ساتىلادى. بىلتىر دوپ دوداسى كەيىنگە شەگەرىلگەندە ITV ميلليونداعان كورەرمەنىنەن ايىرىلىپ قالدى. تيىسىنشە، تابىسى دا تومەن سىرعىدى. ەندى، مىنە كومپانيا بىرىنشىلىكتەن حابار تاراتۋ كەزىندە جارنامادان كوپ كولەمدە تابىس تابۋ مۇمكىندىگىنە يە.

اناۋ-مىناۋ فاكتورلاردى ەلەمەي، قارجىلىق جاعدايىن جاقسارتاتىنداردىڭ قاتارىندا سپورتتىق ەكيپيروۆكالاردى ون­دىرۋشىلەر دە بار. ولار ءىرى فۋتبول چەمپيوناتتارىندا جارنامانىڭ استىندا قالادى. تۋرنيرگە قا­تىسۋشى قۇرامالاردىڭ فۋتبولكالارى مەن باسقا دا اتريبۋتتارىن ساتىپ، مول پايداعا كەنەلەدى. ماسەلەن، بيىلعى دوپ دوداسىندا Nike كومپانياسىنىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇسۋى مۇمكىن. ويتكەنى بۇل كومپانيا جانكۇيەرى وتە كوپ انگليا، فرانتسيا، نيدەرلاند، پورتۋگاليا سەكىلدى 9 قۇرامانى «كيىندىرىپ» وتىر. Adidas-تىڭ دا مۇرتىن بالتا شاپپايدى. گەر­مانيا، يسپانيا، رەسەي، بەلگيا سەكىلدى 8 كوماندانىڭ كەرەك-جا­راعىن ۇسىنىپ وتىرعان كومپانيا جارنامادان كوپ پايدا تۇسىرۋگە ءتيىس. يتاليا سىندى ءتورت ۇجىمعا ءونىمىن ۇسىنعان Puma كومپانياسى دا پايدانىڭ جايىن جاقسى بىلەرى انىق.

چەمپيونات كەزىندە ءباس تىگۋ­شىلەردىڭ دە قاتارى كوبەيەدى. دەمەك، بۇل كەزەڭدە بۋكمەكەرلىك كومپانيالاردىڭ دا داۋرەنى جۇرەدى. اتاپ ايتقاندا، الەمگە اتى جايىلعان DraftKings، Penn National Gaming، Flutter Entertainment سەكىلدى بۋكمەكەرلىك كومپانيالار قوسىمشا تابىسقا كەنەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. قازاقستان اۋماعىندا جۇ­مىس ىستەيتىن بۋك­مەكەرلىك كەڭ­سەلەر دە جەلپىنىپ وتىرعان كورىنەدى.

بايراقتى باسەكە ۋەفا-نىڭ نەگىزگى سەرىكتەستەرىنە دە قار­جى­لىق تۇرعىدان تابىس اكە­لەتىنى انىق. ولار فۋتبول ماتچتارىنا دەيىن دە، ودان كەيىن دە، كەزدەسۋ ۋاقىتىندا دا جارنامالانىپ وتىرادى. سونداي-اق نەگىزگى سەرىكتەستەردىڭ لوگوتيپتەرى ستا­ديوننىڭ شەتىندەگى LED-ەر­نەۋ­لەردە كورسەتىلىپ تۇرادى. سو­نىمەن ۇلتتىق قۇرامالار ارا­سىنداعى ۋەفا تۋرنيرلەرىنىڭ نەگىزگى دە­مەۋشىلەرى قاتارىندا Alibaba قۇ­رامىنداعى AliPay تولەم جۇيەسى، Booking.com قوناقۇيلەردى ينتەرنەت ارقىلى برونداۋ جۇيەسى، FedEx كولىك كومپانياسى، رەسەيدىڭ «گازپروم»-ى، تۇرمىستىق تەحنيكا وندىرەتىن قىتايدىڭ Hisense كومپانياسى، گەرمانيالىق ءاۆتو­وندىرۋشى Volkswagen بار.

 تاقىم قىسقان كلۋبتار

ەۋرو-2020 دوداسىنان جاقسى تابىس تاباتىنداردىڭ قاتا­رىن­دا اكتسيالارى ءتۇرلى بيرجالاردا ساتىلاتىن فۋتبول كلۋبتارى دا بار. ماسەلەن، انگلياداعى «مانچەستەر يۋنايتەدتىڭ»، يتا­لياداعى «يۋۆەنتۋس»، «روما»، «لا­تسيو» كلۋبتارىنىڭ، گەر­ما­­نياداعى دورتمۋندتىق «ب­و­رۋس­سيانىڭ»، فرانتسياداعى «ليون»-نىڭ، پورتۋگالياداعى «پور­تۋ»، «بەنفيكا»، «سپورتينگ» ۇجىم­دارىنىڭ، نيدەرلاندىداعى «اياكستىڭ»، شوتلاندياداعى «سەلتيكتىڭ»، تۇركياداعى «گا­لا­تاساراي»، «فەنەرباحچە»، «بە­شىكتاش»، «ترابزونسپور» سەكىلدى كلۋبتاردىڭ اكتسيالارىن الەمدىك بير­جالاردان ساتىپ الۋعا مۇم­كىندىك بار. دەمەك، ەۋرو-2020 تۋرنيرىندە ءتاۋىر ويناعان فۋتبولشىلار ءوز كلۋبتارىنىڭ قارجىلىق جاعدايىن جاقسارتا الادى.

سول سەكىلدى بايراقتى باسە­كەدەن كەيىن ەرەكشە كوزگە تۇسكەن ويىنشىلاردىڭ ترانسفەرلىك قۇنى قىمباتتايتىنى انىق. بۇل دا فۋتبول كلۋبتارىنا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تابىس اكەلمەك. ماسەلەن، دورتمۋندتىق «بورۋسسيا» مەن انگليا قۇراماسىنىڭ ويىنشىسى دجەيدون سانچو ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە جاقسى وينادى دەلىك. دەمەك، دورتمۋندتىق كلۋب فۋتبولشىنى وزگە كلۋبقا ساتار­دا قوماقتى قارجى سۇراۋعا قۇقىلى. ترانسفەردەن تۇسەتىن قارجى ينۆەستورلاردى قۋانتىپ، كلۋبتاردىڭ دامۋىنا وڭ سەرپىن بەرەتىنى تۇسىنىكتى. اسىرەسە تالانت­تار شوعىرىن قالىپتاستىرىپ وتىر­عان «بەنفيكا»، «پورتۋ»، «اياكس» سەكىلدى كلۋبتار ءبىر جىرعاپ قالادى. ويتكەنى ولاردىڭ نەگىزگى تابىس كوزى ويىنشىلاردى ساتۋدان قۇرالادى.

بيلەت ساتىلىمىنان ءتۇسىم از

ايگىلى Forbes باسىلىمى پان­دەمياعا دەيىن ەۋرو-2020 ءتۋر­نيرىنىڭ تابىسى 2،5 ملرد ەۋرونى قۇرايدى دەپ مالىمدەگەن ەدى. بۇل بۇعان دەيىن ۇيىمداستىرىلعان باسەكەلەردىڭ تابىسىنان الدە­قايدا جوعارى. ماسەلەن، ەۋرو-2016 باسە­كەسىنىڭ تابىسى 1،916 ملرد ەۋروعا باعالاندى. مۇنداعى تابىس نەگىزىنەن ءۇش كوزدەن جينالعان. بيلەت ساتىلىمى – 400 ملن ەۋرو، تەلەترانسلياتسيا قۇقىعى – 1،05 ملرد ەۋرو، دەمەۋشىلىك كەلىسىمدەر – 480 ملن ەۋرو.

ال بيىلعى دوپ دوداسىندا ستاديوندار جانكۇيەرلەردى تولىقتاي جيناي المايدى جانە بۇل الدەقاشان بەلگىلى بولعان جايت. دەمەك، بيلەت ساتىلىمىنان اناۋ ايتقانداي تابىس تۇسپەيدى. ماسەلەن، وسى جولى ميۋنحەندەگى ءبىر ماتچتى ءارى كەتكەندە 14 مىڭ ادام عانا ستاديوننان تاماشالاي الادى. ويتكەنى «الليانتس-ارەنا» ستاديونىنىڭ 20 پايىزىن عانا جانكۇيەرلەرمەن تولتىرۋعا رۇقسات بەرىلدى. چەمپيوناتتى قابىلداۋشى كەيبىر قالالاردا ستاديون سىيىمدىلىعىنىڭ 25-40 پايىزىن تولتىرۋعا مۇمكىندىك بار. ۋەفا بيىل بيلەت ساتىلىمىنان 300 ملن ەۋرو تابىس تۇسەدى دەپ بولجاپ وتىر. بۇل بۇعان دەيىنگى بىرىنشىلىكتىڭ كورسەتكىشىنەن 100 ملن ەۋروعا از.

ادەتتە، ەۋروپا بىرىنشىلىگىن قابىلداۋشى مەملەكەت ستاديون­داردىڭ قۇرىلىسى مەن جوندەۋ جۇمىستارىنا قوماقتى قارجى جۇمسايتىن. بۇل جولى ءبىر عانا ارەنا سالىندى. 2019 جىلى بۋداپەشتتە «فەرەنتس پۋشكاش» ستاديونىن سالۋعا 540 ملن ەۋرو جۇمسالدى. وزگە قالالار ەۋرو-2020 ءتۋرنيرىنىڭ دايىندىق جۇ­­مىستارىنا اسا كوپ قارجى جۇم­ساعان جوق. ايتالىق، سانكت-پە­تەربۋرگ دوپ دوداسىنىڭ دا­يىن­دىعىنا 2020 جىلى 36 ملن ەۋرو بولسە، لوندون 17،8 ملن ەۋرو شى­عىنداعان. قالعان قالالاردىڭ شىعىنى بۇدان دا از.

مۇنداي ءىرى جارىستاردا تۋ­­­ريستەردىڭ كەلۋىمەن ەكو­نو­­مي­­كالىق كورسەتكىشتەر جاق­سا­راتىن ەدى. الايدا كوروناۆيرۋس بۇل مۇم­كىندىكتى دە شەكتەپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە جەكە باس­تىڭ اماندىعىن تىلەيتىن جان­كۇيەرلەر مىڭداعان ادام جي­نا­لاتىن مۇن­داي ورىن­دارعا بارۋ­دان سانالى تۇردە باس تارتاتىنى تاعى بار. بارا قالعان كۇننىڭ وزىندە ساقتىق شارالارىن ساقتاۋ، شەكتەۋلەردى ورىنداۋ ولاردى مەزى ەتەتىنى اقيقات.

دەسەك تە ۇلتتىق نامىس سىنعا تۇسەتىن مۇنداي دودالاردا اق­شادان دا ارتىق دۇنيەلەر بار. الەم الدىنداعى ابىروي-اتاق پەن جان­كۇيەردىڭ ىستىق ىقىلاسىنا جەتەر ەشتەڭە جوق.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قايتا قىمباتتاي باستادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:47

نۇرحاننىڭ دومبىراسى

ونەر • بۇگىن، 09:05

ءتورت دۇركىن چەمپيون

TOKYO2020 • بۇگىن، 09:04

ءبىر ءوزى – ءبىر مەملەكەت

TOKYO2020 • بۇگىن، 09:00

ۇقساس جاڭالىقتار