وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنا قاراستى تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ, پايدالانۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى ورتالىق ديرەكتورى جاندوس قۇربان بالبال تاس مەملەكەتتىك تىزىمگە ەنگىزىلىپ, وعان ارنايى مارتەبە بەرىلەتىنىن ايتادى. الداعى ۋاقىتتا كوميسسيا نازارىنا ۇسىنىلىپ, ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ارەكەت جاسالماق. ماماندار وتە قۇندى جادىگەر دەپ باعالاعان وسىناۋ بالبال تاستى شارۋا قوجالىق يەسى شەكەر تورەبەكوۆا اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە تاپسىرىپ, يگىلىكتى ءىس جاسادى. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان شومپيەۆ ءتول تاريحىمىزدى تانىپ-بىلۋگە وراسان زور ۇلەس قوساتىن جادىگەردى حالىق يگىلىگىنە بەرىپ وتىرعان شەكەر تورەبەكوۆاعا العىس ايتىپ, يىعىنا ورامال جاپتى.
بالبال تاستى تاپقان تورەبەكوۆتەر اۋلەتىنىڭ بۇل ماڭدا شارۋا قوجالىعىن اشقاندارىنا 20 جىلدان اسا ۋاقىت بولعان. قاراشاڭىراقتا تۇراتىن نۇركەن قىدىرباي ۇلى مال جايىپ ءجۇرىپ, ەگىستىك القاپتان تاۋىپ العان ەكەن. «جىلدا جەر جىرتىلادى, ەگىس ەگىلەدى. قوي جايىپ ءجۇرىپ, سۇدىگەردىڭ ىشىندە ءبىر ءدوڭدى اياعىمنىڭ ۇشىمەن ءتۇرتىپ ەدىم, وسى تاس شىقتى. ارشىپ قاراعانىمدا «قىز جىبەك» كينوسىنان كورەتىن ەسكەرتكىش تاستارعا ۇقساتتىم. ۇيالى تەلەفونىما ءتۇسىردىم دە ارحيتەكتور بولىپ ىستەيتىن اعاما جىبەردىم. سودان جۇرتتىڭ نازارى اۋدارىلىپ, جالپاق ەلگە جايىلىپ كەتتى», دەيدى نۇركەن قىدىرباي ۇلى.
ال نۇركەننىڭ اناسى شەكەر اپا بۇل ماڭنان باعزى زامانعى قىش سىنىقتارى مەن ەسكى بۇيىمدار كوپ تابىلىپ تۇراتىنىن ايتادى. «ىلگەرىدە تەڭىز جاعاسىندا بالىق اۋلاپ, ازىن-اۋلاق ۇساق مال باعىپ كۇنەلتىپ وتىراتىن ورىس كورشىمىزدىڭ ايەلى ۆەرا سيماحينا سۋ جاعاسىنداعى جاردان اسەم بەزەندىرىلگەن بىلەزىك تاۋىپ العان. وسىنداي زات تاۋىپ الدىم دەپ بىزگە كورسەتكەنىمەن, شىنداپ ءمان بەرمەپپىز. كەيىن سول بىلەزىكتى ۆەرا قوڭسىم باسقا ءبىر نارسەگە ايىرباستاپ جىبەردى. بالالارىم وسى تاس ءمۇسىندى تاۋىپ اكەلگەن سوڭ وتباسىمىزبەن اقىلداستىق. مال سويىپ, اعايىن-تۋىس, كورشىلەردى شاقىرىپ, ارۋاقتارعا قۇران وقىتىپ, اس بەردىك. ەلباسى ن.نازارباەۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىندا تۋعان جەر تاريحىن تەرەڭنەن تانىپ-بىلۋگە حالىقتى ۇندەدى ەمەس پە؟! ءبىز دە سوعان ۇلەسىمىزدى قوسايىق دەپ قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ يگىلىگىنە جاراتۋعا مۋزەيگە وتكىزىپ وتىرمىز», دەيدى ش.تورەبەكوۆا.
اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نۇرلان سمايىلوۆتىڭ مالىمەتىنشە, 1959-1963 جىلدار اراسىندا ا.گ.ماكسيموۆا باستاعان عالىمدار سىردىڭ بويى مەن جاۋشىقۇم القابىنان كوپتەگەن قۇندى دۇنيە تاپقان. ارحەولوگتەردىڭ قازبا جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ زامانىمىزداعى ءى-ح عاسىرلارداعى قالاشىقتار مەن قورعاندار انىقتالعان. ەرتە زامانداعى اقتوبە مازاراتىنان جەرلەنگەن ادامداردىڭ قاڭقاسى, 25 ءتۇرلى قىش بۇيىمداردىڭ سىنىقتارى تابىلىپ, جادىگەرلەر الماتى قالاسىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ارحەولوگيا, ەتنوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ ارحەولوگيا مۋزەيىنە جىبەرىلگەن. «شاردارا جەرىندە اقتوبە قالاشىعى, اقتوبە مەكەن-تۇراعى, اقتوبە قورعانى بولعانىن عالىمداردىڭ ەڭبەگىنەن بىلەمىز. اقتوبە قالاشىعى قازىرگى ۇزىن اتا كەسەنەسى ماڭىندا بولسا, اقتوبە تۇراق-مەكەنى تەڭىز تابانىندا قالعان. ال اقتوبە قورعانى قازىرگى بالبال تاس تابىلىپ وتىرعان جەر سۋ قويماسى جاعاسىنداعى شەكەرتوبە ماڭى. قولىمىزداعى بالبال تاس سول كەزدەگى اسكەرباسىعا نەمەسە تۇلعالى ادامعا ارنالىپ سوعىلعانى بەلگىلى عوي. بۇل جەردىڭ بەتىنە شىعىپ قالعان ءبىر جادىگەر عانا. تەڭىز تابانى مەن قۇم استىندا كومىلىپ جاتقان دۇنيەلەرگە زەرتتەۋ جۇرگىزىلسە, قانشاما تاريحتىڭ بەتى اشىلىپ, تىلسىم قۇپيالاردىڭ سىرى اشىلار ەدى», دەيدى نۇرلان قالي ۇلى.
بۇعان دەيىن اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە 3000-نان استام ەكسپونات بولسا, تەڭىز جاعاسىنان تابىلعان بالبال تاس وسىلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ قۇندىسى بولىپ تۇر. ەندى بالبال تاستى تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ مەملەكەتتىك تىزىمىنە ەنگىزۋ جونىندە قۇجاتتاردى ازىرلەۋ جۇمىستارى قولعا الىنباق.
