كوروناۆيرۋس • 18 ماۋسىم، 2021

ىندەتپەن كۇرەستە ىركىلمەگەن مامان

223 رەت كورسەتىلدى

ادامزات ءححى عاسىردىڭ وباسى اتاعان COVID-19 ىندەتىمەن تانىسقالى ەكىنشى جىلعا اياق باستى. بۇكىل الەمدى ءبىر تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيدىرعان پاندەميامەن العاش بەتپە-بەت كەلگەن دارىگەرلەر، سونىڭ ىشىندە سانيتار-ەپيدەميولوگ ماماندار بولاتىن...

كوروناۆيرۋس باتىس قازاقستان وبلىسىنا 2020 جىلدىڭ 29 ناۋرىزى كۇنى «كەلدى». بۇل كۇن، اسىرەسە، ورال قالا­لىق سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قا­دا­عالاۋ باسقارماسى ماماندارىنىڭ انىق ەسىندە. كورشىلەس اتىراۋ قالاسىنا ىسساپارمەن بارىپ قايتقان ورالدىق ۇيىنە كەلگەن سوڭ قىزۋى كوتەرىلىپ اۋىرعان. دارىگەرلەر تەكسەرگەن كەزدە ول ناۋقاستان كوروناۆيرۋس انىقتالعان.

ء«بىز بۇل كۇنگە الدىن الا دايىندالدىق. ويتكەنى قازاقستانداعى العاشقى كوۆيد-ناۋقاس ناۋرىزدىڭ 13-ءى كۇنى الماتىدا تىركەلدى. كەيىن ءار وڭىردە شىعا باستادى. ىرگەلەس اتىراۋ وبلىسىندا جاعداي قيىن بولدى. سوندىقتان ەرتە مە، كەش پە ءبىز دە بۇل جۇمباق دەرتپەن بەتپە-بەت كەزدەسەرىمىز انىق ەدى. بىراق ىشتەي قان­شا دايىندالدىق دەسەك تە، وڭاي ەمەس ەكەن»، دەپ ەسكە الادى ورال قالالىق سا­ني­­تاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقى­لاۋ باس­­قارماسىنىڭ جەتەكشى مامانى ۇلداي باقتىعۇلوۆا.

ارينە، بىردەن دابىل قاعىلدى. ناۋقاس­تىڭ ۇيىنە پەريزات ارىستانوۆا مەن راۋشان باحتياروۆا اتتاندى. پاتسيەنتتىڭ وزى­مەن سويلەسۋ ءۇشىن اۋرۋحاناعا قيبات احمەتقاليەۆا مەن ايشات ۇزاقباي باردى. ۆيرۋستىڭ جۇعۋ جولىن انىقتاپ، تارا­لۋىن توقتاتۋ، اۋرۋ وشاعىن جويۋ سانەپيدەميولوگ مامانداردىڭ جانۇشىرا كىرىسكەن ءىسى سول ەدى. ناۋقاسپەن قارىم-قاتىناستا بولعان ادامداردى انىقتاۋ، ولارعا وقشاۋلانۋ جونىندە ەسكەرتىپ، قولحات الۋ، ۆيرۋس وشاعىنا دەزينفەكتسيا ماماندارىن شاقىرۋ، باسقا دا مىندەتتەر بىردەن سانيتار-ەپيدەميولوگتەر­گە جۇكتەلگەن.

العاشقى كۇندەرى كوروناۆيرۋس تۋرا­لى اقپارات از، كۇمان-كۇدىك كوپ ەدى. سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قىزمەت سالا­سىن­دا تالاي جىل قىزمەت ەتكەن تار­لان­داردىڭ ءوزى مۇنداي جۇمباق تا جاۋىز ۆيرۋسپەن بەتپە-بەت كەلىپ كورمەگەن. ورال قالاسىنداعى ەڭ العاشقى كوۆيد-ناۋ­­قاسپەن كەزدەسىپ كەلگەن سانيتار دارى­گەر­لەر انتيسەپتيكپەن ابدەن ءسۇرتىنىپ، ۇرەي­­لەنگەن. بىراق «ادام ءۇش كۇننەن كەيىن كورگە دە ۇيرەنەدى» دەگەن راس ەكەن.

«الماتىدان قىزىم حابارلاسىپ، «ماما، جۇمىستى تاستاساڭىزشى. ۆيرۋس جۇقتىرىپ الساڭىز، قيىن بولار» دەدى. كونبەدىم. سونشا جىل جانىم ءسۇيىپ قىزمەت ەتكەن جۇمىستى قالاي تاستايمىن؟ سەنەسىز بە، ءبىزدىڭ بولىمدەگى 20 شاقتى قىزمەتكەردىڭ بىردە-ءبىرى كەتپەدى. ءبارىمىز دە جۇمىلىپ، ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي قىزمەت ەتتىك»، دەيدى ۇ.حاميتقىزى.

كەيىپكەرىمىز سول كەزدەگى ورال قالا­لىق سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق با­قىلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى بول­عان مادەنيەت تاناۋوۆتى ەرەكشە جى­لى­لىقپەن ەسكە الادى. سوزىلمالى قانت ديابەتى ناۋقاسىنا قاراماستان، مادەنيەت راشيد ۇلى كۇنى-ءتۇنى شاپقىلاپ ءجۇردى. جاسى زەينەت دەمالىسىنا تاياپ قالعان تولقىن بولاتبەكقىزى، روزا حاكىمقىزى سەكىلدى تاجىريبەلى تارلاندار قاۋىپتى ۋچاسكەگە وزدەرى سۇراناتىن. پاندەميا كۇشەيىپ، بۇكىل ەلدە قيىن جاعداي تۋعاندا دارىگەرلەر ءۇي بەتىن كورمەي كەتتى. وتباسى مەن تۋعان-تۋىستارىن قاتەرگە بايلاماۋ ءۇشىن ارنايى ورىنداردا تۇنەپ ءجۇردى.

«اسىرەسە جاس ماماندارعا قيىن بول­دى. سابيلەرىن ۇيگە قالدىرۋ وڭاي ەمەس. سول كۇندەرى وقۋشىلاردان بوساعان «دارىن» ورتالىعىندا جاتتىق. كەيدە دا­يىن تاماقتى ىشۋگە ءالىمىز كەلمەي قالادى. كۇن­نىڭ ىستىعى بار، سانيتارلىق قور­عاۋ كيىم­دەرىمىزدىڭ قىمتاۋى بار، شول­دەي­مىز، تەر­لەيمىز. قاتتى جۇدەپ كەتتىك»، دەيدى ۇ.باقتىعۇلوۆا.

ەلدىڭ بىرلىگى، ىنتىماعى وسىنداي تو­ت­ە­نشە سىناق كەزىندە ارتا تۇسەدى ەكەن. جاي ۋاقىتتا ەلدىڭ نازارى اۋا بەر­مەي­­تىن، جالاقىسى از، قادىرى بىلىنبەس سا­ني­تارلىق-ەپيدەميالىق قىزمەت كۇللى جۇرتتىڭ نازارىنا ىلىكتى. كۇن سايىن ەرىكتىلەر ىستىق تاماق تاسيدى. «بۇل نە قىلعان باتپان قۇيرىق، ەرتەڭ جالاقىمىزدان ۇستاپ قالماي ما؟!» دەپ العاشىندا قورىققاندار دا بولىپتى. پاندەميا كەزىندەگى قاۋىپسىزدىك شارالارىن حالىققا ءتۇسىندىرۋ، سىرقاتپەن قارىم-قاتىناستا بولىپ، وقشاۋلانعان جانداردى باقىلاۋ، ولارعا كۇن سايىن حابارلاسىپ، كۇندەلىك جۇرگىزىپ وتىرۋ – وسىنىڭ ءبارى ادەتتەگى شارۋاعا اينالعان.

پاندەميامەن ارپالىسقان كۇرەس ءتورتىنشى ايعا اۋعاندا ءبىزدىڭ كەيىپ­كەرى­مىز­دىڭ ءوزى دە اۋىرىپ قالىپتى. بۇرىن تالاي ادامعا دياگنوزى تۋرالى ەستىرتىپ، ء«بىز سۋىت حابار الىپ وتىرمىز، ءسىزدىڭ اناليزىڭىزدەن ۆيرۋس جۇقتىرعانىڭىز انىقتالدى. بىراق ۋايىمداماڭىز، قو­رىق­پاڭىز، ءبارى جاقسى بولادى» دەپ تى­نىش­تاندىرۋعا تىرىساتىن. ءدال وسى سوز­دەردى ءوزى ەستىگەندە توبەسىنەن سۋىق سۋ قۇيىپ جىبەرگەندەي بولىپتى. كوم­پيۋ­تەرلىك توموگرافيا ونىڭ وك­پە­سىنىڭ 30 پايىزى زاقىمدانعانىن كور­سەت­كەن. اۋرۋ­حانادا جاتقاندا ۇلداي حاميت­قى­زى دارىگەرلەردىڭ ەرلىگىنە ءتىپتى تاڭ­عال­عا­نىن اۋزىنان تاستامايدى. تۇم­شا­لان­عان كيىممەن ءجۇرىپ ناۋقاستى ەمدەۋ، ۋكول سالعاندا تامىرىن تابۋ، تونومەتر­مەن تىڭداۋ، تاعى باسقا قيىنعا سوققان مىڭ سان جۇمىس.

توعىز كۇن اۋرۋحانا توسەگىندە، 14 كۇن ءوز ۇيىندە وقشاۋلانىپ، قىزمەتىنە قايتا ورالعان ۇلداي حاميتقىزى سودان بەرى ساپتان شىققان جوق. اعزادا انتيدەنە قالىپتاسقان سوڭ قاۋىپ تە از بولادى ەكەن. ونىڭ ۇستىنە، العاشقى كەزدەگىدەي ەمەس، كوروناۆيرۋستىڭ دا سىرى بەلگىلى بولا باستاعان. قانداي جاعدايدا جۇعاتىنى، قالاي قورعانۋ قاجەتتىگى ايقىندالىپ كەلەدى. قازىر قۇدايعا شۇكىر، ءدارى-دارمەك تە، قۇرال-جابدىق تا جەتكىلىكتى.

سوناۋ 1987 جىلى گۋرەۆ مەديتسينا ۋچيليششەسىنىڭ سانفەلدشەر ءبولىمىن بىتىرگەن ۇلداي باقتىعۇلوۆا وسى سالادا جۇرگەنىنە 40 جىلداي بولعان ەكەن. «مەن وسى مەكەمەگە كەلگەندە وتە تاجىريبەلى ستەنينا نادەجدا ابدراحمانوۆا، زايتسەۆا يرايدا الەكساندروۆا، جۇماعاليەۆا قۇرماناي قاتىمعاليقىزى سەكىلدى وتە بىلىكتى ماماندار كوپ ەدى. ءومىر عوي، قازىر جاستار كەلىپ، ۇجىمداعى ۇلكەنى ءوزىم بولىپ قالدىم»، دەپ كۇلەدى كەيىپكەرىمىز.

ءبىر قىزىعى، بۇرىن سانەپيد باس­قار­ماسى مامان تۇراقتامايتىن، قىز­مەت­­كەرلەر ءجيى اۋىساتىن سالا بولعان ەكەن. راسىندا، 80-90 مىڭ تەڭگە جالاقى كىمدى قىزىقتىرسىن؟! بىراق پاندەميا باستالعالى بىردە-ءبىر قىزمەتكەر جۇمىسىن تاستاماعان. قايتا باسقا جاقتان كەلگىسى كەلەتىندەر كوبەيىپتى. مۇنىڭ سىرى – مەملەكەتتىڭ كومەگى، قاتەرلى دەرتپەن كۇرەسكەن ماماندارعا تولەنىپ جاتقان وتەما­قى، قارجىلاي قولداۋدا ەكەن.

ارينە، پاندەمياعا قارسى كۇرەستە جانكەشتى ەڭبەك ەتكەن وبلىستىق دەپارتامەنت، اۋماقتىق باسقارما ماماندارى ەسكەرۋسىز قالعان جوق. وڭىردە حالىقتىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميالىق احۋالىن جاق­سارتۋعا ۇلەس قوسقان قىزمەتكەرلەر «حا­لىق العىسى»، «دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى»، «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قوس­قان ۇلەسى ءۇشىن» مەدالدارىمەن، دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى، ۆيتسە-ءمي­نيس­ترى، وبلىس اكىمى اتتارىنان العىسحاتتارمەن ماراپاتتالدى. وسىنداي وزىپ شىققان 30-عا جۋىق ماماننىڭ ىشىندە ۇلداي حاميتقىزى دا بار.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس «قىزىل» ايماقتا

ايماقتار • كەشە

تسيفرلى تەڭگە جوباسى تالقىلاندى

ەكونوميكا • 23 شىلدە، 2021

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • 23 شىلدە، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار