كوزىنىڭ تىرىسىندە وقۋشىسىنىڭ تەلەگەي-تەڭىز ماراپاتىن كورگەن جازۋشىنىڭ دا ومىردەن قايتقانىنا ءبىرشاما ۋاقىت ءوتتى. ءيا, بۇگىندە وعان ەلىكتەپ, ەشكىم ءجۇن جەمپىردىڭ سىرتىنان تىرتىستىرىپ پيدجاك كيمەيدى. دەسەك تە حەم اعايدىڭ پورترەتى كەي وقىرمانداردىڭ قابىرعاسىندا ءالى دە ءىلۋلى تۇر. كەيدە ءار زاماننىڭ جازۋشىسى سول ۋاقىتتىڭ اعىنىمەن اعىپ كەتە بارادى دەيمىز. ءاسىلى, بۇل پىكىردىڭ ءوزى كەي اۆتورلارعا (كلاسسيكتەرگە) قاتىسى جوقتاي. تولستوي, دوستوەۆسكي, چەحوۆ, اباي, اۋەزوۆ... بۇل تىزىمدە حەمينگۋەي دە بار.
حەمينگۋەيدىڭ «امەريكاسىن» قازاق وقىرمانىنان بۇرىن ماسكەۋ تانىدى. «امەريكاسىن» دەپ سەنىمدى ايتا المايتىنىمىز – ول امەريكادا تۋىپ, وسسە دە, امەريكا تۋرالى كوپ ەشتەڭە جازباعان. ءبىرشاما جىلدار گاۆانادا تۇرعان ءھام ۇلكەن شاھارلاردا ءجيى ساياحاتتاعان جازۋشى نيۋ-يوركتى «الدامشى قالا» دەپ ساناپ, تىپتەن ۇناتپاپتى. ال ءپاريجدى ەرەكشە جاقسى كوردى. جۇرگەن-تۇرعانىن جۇرتقا جاريا ەتكىسى كەلمەيتىن, ءوزى قالاماي-تىن ادامدارعا ءبىر مينۋت ۋاقىتىن قيمايتىن ول بىردە ءساتى ءتۇسىپ, جازۋشى ليليان روسپەن كەزدەسكەندە: «پاريجگە قايتا-قايتا ورالعاندى جاقسى كورەمىن. ول جاقتا ەشكىمنىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرمەيمىن. ءارى مەن جونىندە ەشكىم ەشنارسە بىلمەيدى دە. باياعى ءبىر كەزدەردەگىدەي, شاشىڭدى ءبىر رەت تە قيدىرماي, القام-سالقام جۇرە بەرەسىڭ. ول قالادا بەلگىسىز ءبىر كافەلەرگە بارىپ ءجۇرۋدى كوڭىلىم قالايدى. ونداعى بار تانىسىم – وفيتسيانت پەن كەزەكشى عانا. ارقاشان ءوزىمنىڭ ءتاۋىر كورەتىن تاماقتارىم دايار تۇراتىن, ءارى جاقسى, ءارى ارزان مەيرامحانالار تاۋىپ الامىن. قالانىڭ و شەتى مەن بۇ شەتىن جاياۋ ارالاپ جۇرگەندى جانىم قالايدى. ويتكەنى ونىڭ انا ءبىر جەرىندە باسىڭنان قاتەلىك وتكەن بولسا, مىنا ءبىر شەتىندە باسىڭا نەبىر جاقسى ويلار ورالادى», دەيدى.
ال شىعارماداعى باستى كەيىپكەرلەرى امەريكالىقتار بولعانىمەن, وقيعالىق كەڭىستىك وزگە وڭىرلەردە ءوربيدى. ونىڭ ف.كۋپەر, م.تۆەن, ت.درايزەر, و’گەنري, سونداي-اق زامانداستارى ف.سكوتت فيتسدجەرالد, ۋ.فولكنەرلەردەن وزگەشەلىگى دە وسىندا.
1959 جىلى ماسكەۋدە ونىڭ قارا قوستومدىعى جارىق كورىپ, ءدۇن-دۇنيەدە ادەبي پەيزاجدى وزگەرتكەن «جەر سىلكىنىسى» بولدى. كىتابى مىڭ-ميلليون دانامەن تارالىپ, الىس-جاقىن تىلدەرگە اۋدارىلىپ جاتتى. وسىلايشا, حەم اعاي قازاق جەرىنە دە جەتتى. ونىڭ «كيليماندجارو – قارلى تاۋ» پوۆەستەر مەن اڭگىمەلەر جيناعىن نابيدەن ابۋتاليەۆ, «شال مەن تەڭىز» پوۆەسىن نىعمەت عابدۋللين, «قوش بول, مايدان!» رومانىن قۇرمانعازى قارامان ۇلى اۋدارعان. القيسسا.
ونىڭ ءومىرى قىم-قۋىت باقىتتى-باقىتسىز وقيعالارعا تولى. جەتى رومان جازىپ, ءتورت ايەلمەن باس قۇراعان, ءۇش سوعىستى كورگەن, ەكى رەت قاتەرلى ۇشاق اپاتىنان امان قالعان جازۋشى وتباسىنىڭ ورتانشىسى ەدى. اكەسى كلارەنس – شيپاگەر, شەشەسى گرەيس كومپوزيتور بولاتىن. ول باقۋاتتى وتباسىندا ەرجەتتى. ۇلىنىڭ ويىن-ساۋىققا اسا ءۇيىر ەمەستىگىن بايقاعان اكەسى وعان اڭعا شىعۋدى, بالىق اۋلاۋدى, ورمان ارالاپ, تاۋ كەزۋدى ۇيرەتەدى. وڭتۇستىك ميچيگاننىڭ بايتاق دالاسىن كەزىپ وسكەن بولاشاق جازۋشى تابيعاتپەن وتە جاقىن بولدى. شىڭ-قۇزدىڭ بيىگى, وزەن-سۋدىڭ گۇرىلى مەن قۇستاردىڭ انىنە ەلىتىپ ءوستى. سودان بولار, حەمينگۋەي تۋرالى ەستەلىك جازۋشىلار ونىڭ ادامداردان گورى اڭدارمەن كوبىرەك ءتىل تابىسا الاتىنىن, ء«بىر كەزدە مونتانادا تۇرعاندا ءبىر ايۋى بولعانىن, ايۋ ونىمەن بىرگە جاتىپ, بىرگە تۇرىپ, ءتىپتى اراقتى دا بىرگە ءىشىپ, ەكەۋى جاقسى «دوس» بولعانىن» ايتادى. ۇناتاتىن ىستەرىنىڭ ءبىرى اڭشىلىق بولعانى دا جۇرتقا ايان. قالاي اڭ اۋلاۋ تۋرالى ءوز تاكتيكاسى دا بولعان دەسەدى. ول ايتادى: «اراق ىشكەنىممەن, شىلىم تارتپايمىن, شىلىم شەگۋ ادامنىڭ ءيىس-قوڭىستى سەزۋ قابىلەتىن ناشارلاتادى, ال ءيىستى جاقسى سەزۋ اڭشىعا اۋاداي قاجەت».
ونىڭ زامانداستارىندا سوعىسقا قاتىسپاعاندار از. ءوزى دە سوعىستى كوردى, مايدان كەشتى, بىراق سوعىس تۋرالى جازبادى. دالىرەك ايتساق, سوعىستىڭ قاتىگەز كارتيناسىن ەمەس, ونىڭ سالدارىنان زارداپ شەككەندەردىڭ «بەيبىت ءومىرىن» باسىنان وتكىزدى. بۇعان «كۇن دە شىعادى» (1926) اتتى العاشقى رومانى مەن كەيىنگى اڭگىمە, پوۆەستەرى, ال سونىڭ ىشىندەگى «قوش بول, مايدان!» رومانى تاقىرىپتىق تۇرعىدان تولىق دالەل. الەم ادەبيەتىندەگى سوعىس تاقىرىبىنداعى شىعارمالاردىڭ شوق جۇلدىزى – «قوش بول, مايدان!» تۋرالى ءسوز ەتكەندە «جوعالعان ۇرپاقتىڭ» وكىلى ە.م.رەمارك ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى («باتىس مايداندا وزگەرىس جوق»). ەكەۋىنىڭ دە رومانى 1929 جىلى جازىلىپ, جاريالانعان. تاعدىرلارى مەن شىعارماشىلىق جولدارى دا بىردەي. ايىرماشىلىعى: رەمارك قالامىنان تۋعان «باتىس مايداندا وزگەرىس جوق», «قايتقاندا» روماندارى سوعىستى بارلىق سۇمدىق سۋرەتىمەن اشكەرە ەتتى. ال بۇل حەم اعايعا, ءوز سوزىمەن ايتقاندا, «نەنى جازباۋ كەرەگىن» سەزدىردى. سوندىقتان ول سوعىستىڭ قاندى كارتيناسىن جاساۋعا تىرىسقان جوق, تەك سالدارىن جازدى. «كۇن دە شىعادى» (فيەستا) مەن «قوش بول, مايدان!» وسىنىسىمەن ەرەكشە. ونىڭ ءومىرىن زەرتتەۋشىلەردىڭ سوزىنشە, وتباسىنداعى قايعى مەن قاسىرەتتىڭ سالماعى ەسەڭگىرەتكەن جازۋشىنى كۇيزەلىس كۇيىنەن قۇتقارعان وسى قولجازبا نۇسقاسىنداعى «قوش بول, مايدان!» ەكەن. ول بۇل شىعارماسىن تۇپ-تۋرا 17 رەت وڭدەپتى.
ادامنىڭ ءومىرى – ادىلەتسىز كۇرەس. بۇل ويدى, اسىرەسە, «شال مەن تەڭىزدى» وقىپ وتىرىپ تۇيسىنگەندەي بولاسىڭ. ماسەلەن, شال كۇندە جاماۋ-جاماۋ جەلكەنىن كوتەرىپ كەلە جاتادى. ونىڭ بۇل سىقپىتىنا بىرەۋ كۇلەر, بىرەۋ ايار. بىراق اۆتور شال كۇيرەۋگە جارالماعان دەيدى. سانتياگو تەڭىزگە شىققان سول سەكسەن بەسىنشى كۇنى سالماعى جارتى توننا, ۇزىندىعى ون سەگىز فۋت جايىن بالىق قارماعىن قاۋىپ, ونىمەن ءۇش كۇن تەڭىزدە ءجۇزىپ, سوسىن گارپۋنمەن تۇيرەپ ءولتىرىپ, قايىعىنا تاڭىپ الىپ, كەيىن التى اكۋلامەن اياۋسىز ايقاسىپ جەڭگەنىمەن, اياعىندا ولاردان جەڭىلىپ, لاشىعىنا سۇيرەتىلىپ ارەڭ جەتەدى. سوندا «بىراق ادام كۇيرەۋگە جارالماعان. ادامدى قۇرتۋعا بولار, ال جەڭۋگە بولمايدى» دەيتىن ايگىلى حەمينگۋەيلىك ءتامسىلدى دالەلدەگەن دە وسى سانتياگو ەدى. اقيقاتىندا, اۆتور تەڭىز بەتىندە تىرىدەي التى اكۋلامەن ايقاسپاسا دا, تىرشىلىگىندەگى ونىڭ كورگەن قيىندىعى اسىپ تۇسپەسە, كەم ەمەس. جازۋشى مەن سانتياگونى ءبولىپ قارامايتىنىمىز دا سودان. «مەن دە كلەمەنسو سياقتى سەكسەن بەس جاسقا كەلگەنگە دەيىن تۇعىردان تايماعان ەركەك بولىپ قالسام دەيمىن. بىراق بەرني بارۋح ءتارىزدى بولعىم كەلمەيدى... بۇل جالعاندا ءبارى دە وتەر-كەتەر, باياعى بەت بىتكەننىڭ سۇلۋى بولعان فلويد سياقتانىپ, ءبىر كەزدە مەنىڭ دە سۇيەگىم قۋراپ قالار. باس ساۋعالاۋ دەگەن تەك اۋزىنان انا ءسۇتى كەتپەگەندەردىڭ ءىسى عوي. قورعاعان شەبىڭدى ۇستاپ تۇرۋعا بولماعان كەزدە, قايتسەڭ دە ونى جاۋعا قىمباتقا تۇسىرەتىنىڭ سياقتى, بۇل ومىردەن سىيلى بولىپ كەتەتىن كەزەگى كەلگەندە دە كىم جانىن ايايدى دەيسىڭ. ءولۋ – دەگەن قيىن جۇمىس ەمەس». حەمينگۋەي وسى ويىن ايتقاندا «شال مەن تەڭىز» جازىلماعان ەدى. كەيىن تۇپ-تۋرا 8 اپتادا جازىپ شىققان بۇل پوۆەسىن «عۇمىرىمدا كوڭىلىم تولعان شىعارمام» دەپ ىشتەي مارقايادى. اتاعى دا اسپانداي تۇسەدى: اۋەلى «پۋليتتسەر» سىيلىعىن, 1954 جىلى «نوبەل» ادەبي سىيلىعىن ەنشىلەدى.
1956-1957 جىلدارى ول ءجيى سىرقاتتانىپ, توسەك تارتىپ قالىپ ءجۇردى. اراق دەنساۋلىعىن ويرانداعاندىقتان, جوعارى قان قىسىمى, باۋىر اۋرۋى, ارتەريا سەكىلدى اۋرۋلار ونى شىر اينالدىرا بەردى. حەمينگۋەي ءومىر بويى اكەسىنىڭ ءولىمى ءوزىنىڭ باسىنا تۇسە مە دەگەن ۇرەيمەن ءجۇردى. سولاي بولدى دا. ول اۋرۋدىڭ ءبارىن ىسىرىپ قويىپ, 1961 جىلى 2 شىلدەدە جاقسى كورەتىن قارۋىمەن ءوزىن اتىپ ءولتىردى.
ءستيلى ەرەك, كوزقاراسى وزگەشە جازۋشى 62 جىلدىق الاساپىران عۇمىرىندا كۇللى الەم وقىرمانى ءۇشىن ولمەس شىعارمالار قالدىرىپ, ءبىر وقتى قۇشاعىنا قىسىپ كەتە باردى. ول كەيىپكەرلەرىن تاباندى, باتىل, جاۋجۇرەك قىلىپ تاربيەلەدى. ادامدارعا كۇرەسكەرلىكتى, ەڭ باستىسى جەڭىلمەۋدى ۇيرەتتى. ءوزى دە سونداي بولۋعا تىرىستى. تاپ ءبىر ءومىردىڭ ادىلەتسىز كۇرەس ەكەنىن بىلگەندەي.
