قازاقستان • 17 ماۋسىم، 2021

جيھانكەز جۋرناليست الەمدى ارالاپ شىقپاقشى

80 رەت كورسەتىلدى

«قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى مادينا اشيلوۆا – جۋرناليستىك قىزمەتىن عىلىم، ءبىلىم سالاسىمەن، سونداي-اق ساياحاتشىلىقپەن ۇتىمدى ۇشتاستىرىپ جۇرگەن ىسكەر جاستاردىڭ ءبىرى.

مادينانىڭ باستاماسىمەن وسى­­­دان بەس جىل بۇرىن قۇرىلعان Almaty Nomad ساياحاتشىلار كلۋبى قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىنا قاتىستى تىڭ جوبا­لاردى جۇزەگە اسىرىپ، وسكەلەڭ ۇرپاق بويىندا تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى ناسيحاتتاۋ با­عى­تىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى.

تىڭ يدەيالار مەن جارقىن جو­با­لاردىڭ جارشىسى – مادينا اشيلوۆانىڭ باستامالارىنا بەي­جاي قاراي المايتىنىمىز انىق. كۇنى كەشە ساياسي قۋعىن-سۇر­گىن قۇر­باندارىن ەسكە الۋ كۇ­نىنە وراي ول جەتەكشىلىك ەتەتىن شىعارماشىلىق توپ «قارلاگ بالالارى» تاقىرىبىنا ارنالعان جاڭا ءفيلمدى تانىستىردى. الداعى ۋاقىتتا كورەرمەن­دەر ەلىمىزدەگى لاگەرلەر تۋرالى كەڭ كو­لەمدى كينوتۋىندىمەن تانىسادى.

ەڭبەك جولىن تەلەۆيدەنيە سالاسىنان باستاعان جاس ماماننىڭ «حابار» تەلەارناسىندا جۇرگىز­گەن «بيزنەس مەكەن»، «ىسكە ءسات»، ء«بىلىم» ارناسىنداعى «ەنشتەين ىزى­مەن» باعدارلامالارى ۇلتتىق مادەنيەتىمىز بەن تاريحىمىزعا، بىلىمگە قاتىستى ۇتقىر يدەيالارعا سەرپىن بەرگەنى انىق. ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دا ءبىلىم ال­عان جىگەرلى جاستىڭ ەسىمى ابىلاي­حان اتىنداعى شەت تىلدەر ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى ءارى ءبىلىم، مەديا سالاسى مەن ەلىمىزدىڭ ما­دەني مۇراسىن ناسيحاتتايتىن جو­با­لاردىڭ باستاماشىسى رەتىندە كاسىبي ورتاعا تانىس.

«حابار» تەلەارناسىن­دا رەداكتور، «الماتى» تەلە­ارنا­سىنىڭ شەف-رەداكتورى سياقتى شى­عارماشى­لىق جولدان وتكەن مادينا قازىرگى كەزدە «تۇران-تۆ» تەلەارناسى­نىڭ ءجۋرناليسى ءارى جۇرگىزۋشىسى. وسى ورايدا تۇڭ­عىش پرەزيدەنت قورىنىڭ قول­داۋىمەن تۇسىرىلگەن «تۋعان جەر: قازاقستاننىڭ ۇلى مۇراسى» سيۋجەت­تەر تسيكلى، جاستاردىڭ ىشكى ءتۋ­ريزمىن دامىتۋ ماقساتىندا اق­پارات جانە قوعامدىق دامۋ مي­نيسترلىگى قولداعان «تۋعان جەر: تۋ­عان ولكەگە ساياحات»، Internews قول­داۋ كورسەتكەن قازاقستاننىڭ شال­عاي وڭىرلەرىندە تۇراتىن ادام­دار تۋرالى «مەن وسىندامىن!» باعدارلامالارى مادەني-تانىمدىق تۇرعىدان قۇندى. مۇنىڭ قاتارىندا تۋعان ولكە كەرەمەتتەرىن مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا ناسيحاتتاۋدى ماقسات ەتەتىن الەۋ­مەتتىك باعىتتاعى جوبالارى بار. سونىڭ دالەلىندەي، «تۋعان جەر» باعدارلاماسى اياسىندا گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمدەرىنە ارناپ، مادەني ورىنداردان تۇسىرىلگەن سىنىپتان تىس بەينەساباقتاردى اتاپ وتۋگە بولادى. اباي ءۇيى، بوكەي ورداسى، وتىرار، ساۋران سياقتى كيەلى ورىنداردان ءۇش تىلدە تۇسىرىلگەن 50 شاقتى سيۋجەت رەسپۋبليكانىڭ بىرقاتار مەكتەبىنە تەگىن ۇلەس­تىرىلگەن.

Almaty Nomad ساياحاتشى­لار ­كلۋ­بى بۇگىندە كوپتەگەن جوبانى ءسات­تى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. جۋىردا قىزىلوردا وبلىسىندا­عى اقەسپە اۋىلىنىڭ تىنىس-تىر­­شىلىگىن زەرتتەپ، وركەنيەتتەن الىس­­تاعى ەلدى مەكەندەردىڭ، ارال­دىڭ احۋالىمەن تانىسىپ قايت­قان جۇ­مىس توبىنىڭ ماقساتى – ەلى­مىز­دىڭ تۋريزمدەگى بەدەلىن ارت­تى­رۋعا ۇلەس قوسۋ. بۇگىندە ارال وڭى­رىندەگى اۋىز سۋى تاپشى ەلدى مە­كەندەردە تۋريستەر ءۇشىن عانا ەمەس، جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىنا ىقپال ەتەتىن ينفرا­قۇرىلىمدار جاسالماعان. تۋريزم مەن ساياحاتشىلىق ەكى ۇعىمدى بىل­دىرگەنىمەن، تۋريست ءۇشىن دە، ساياحاتشى ءۇشىن دە جولدىڭ قو­لايلى ءارى قاۋىپسىز بولعانى ءتيىم­دى. «اقەسپەدەگى شيپالى سۋ كوزى، ارالداعى قۇمدى ءوڭىر تۋريس­تەر ءۇشىن تارتىمدى ايماق دەگەنىمىزبەن، تۋ­عان ولكەگە، تابيعات ەسكەرتكىشتەرىنە دەگەن نەمقۇرايدىلىق – الەم ەل­دەرىندە كەزدەسپەيتىن جايت. ءبىز ءوزىمىز ماقتان ەتەتىن تاريحىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى، كوركەم تابي­عاتىمىزدى قانشالىقتى باعا­لايتىندىعىمىز وسىدان كورىنىس بەرەدى»، دەيدى مادينا.

مادينا اشيلوۆا – تۋريستەر ءۇشىن تارتىمدى مەكەنگە اينالعان كوبەيتۇز كولى تۋرالى جازعان ال­عاشقى جۋرناليست. بوزجىرا شات­قالى تۋرالى ماقالاسى ءۇشىن ار­نايى سىيلىقپەن ماراپاتتالسا، Kazakh Tourism-ءنىڭ تۋريزم تۋرالى ۇزدىك ماقالالارى ءۇشىن، اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ما­دەنيەت پەن ونەردى دامىتۋعا قوسقان ۇلە­سى ءۇشىن، سونىمەن بىرگە شە­تەلدىك كينوفەستيۆالدەردىڭ سىي­لىق­تا­رى جانە ديپلومدارىمەن مارا­­پات­تالعان.

مادينا ەكولوگيالىق مادە­نيەت­تىڭ جوقتىعىنان عاجايىپ ول­كە­لەرىمىزدەگى تاريحي-مادەني ورىندار ءوزىنىڭ باستاپقى كەيپىنەن ايىرىلىپ قالۋى مۇمكىن دەپ الاڭ­دايدى. بۇگىندە شىعىس قا­زاقستان وبلىسىنداعى ەمدىك قاسيەتى بار ەرەكشە كول رەسەيلىك تۋريس­تەر كوپ كەلەتىن وڭىرگە اينالعان. سو­نى­مەن قاتار مادەني مۇرامىز ۇلى ابايدىڭ مۇراجايى، تۇركىستان ول­كەسىنىڭ كەرەمەتتەرى، جىلاعان اتا سارقىراماسى تىلسىم الەمنەن سىر شەرتەتىندەي. ماڭعىستاۋدىڭ عارىشقا بەرگىسىز تابيعاتى قانداي دەسەڭىزشى. ول ءار ساپارىندا وزى­مەن بىرگە ستۋدەنتتەردى ەرتە ءجۇ­رىپ، وسكەلەڭ ۇرپاقتى تابيعاتتى ايالاۋعا ۇيرەتىپ ءجۇر. العاش باتىس قازاقستان، سولتۇستىك قازاقستان ولكەسىنە بارعانىندا جانە وسى جولى دا جيىرما شاقتى ستۋدەنت مادينانىڭ جولسەرىگىنە اينالدى. ول جوبالاردىڭ جەتەكشىسى، ۇيلەستىرۋشى عانا ەمەس، وپەراتور، رەجيسسەردىڭ كومەكشىسى ءارى ۇجىم­نىڭ جولباستاۋشىسى قىزمەتىن قاتار الىپ جۇرگەن ءوز ءىسىنىڭ كاسىپ­قويى دەسەك، ارتىق ايتپايمىز.

مادەني مۇرامىزدى زەرتتەي وتىرىپ، عىلىمي جۇمىستارمەن بەل­سەندى اينالىسىپ جۇرگەن عا­لىم­نىڭ 200-دەن استام عىلىمي ەڭ­بەگى، ونىڭ ىشىندە وقۋلىقتارى، وقۋ قۇرالدارى، سونىمەن بىرگە ءبىلىم بەرۋ جانە الەۋمەتتىك-في­لوسوفيا­لىق وزەكتى ماسەلەلەر بو­يىنشا مو­­نوگرافيالارى ستۋدەنت­تەرگە جاق­­سى تانىس. رەسەيدىڭ ءنو­ۆوسىبىر، امەري­­كانىڭ دجوردجيا، بەي­جىڭ، تە­حاس، گون­كونگ ۋنيۆەرسيتەتتەرىن­دە ال­عان تاجىريبەسىن ءتيىمدى پايدا­لانا ءجۇرىپ، الەۋمەتتىك فيلوسو­فيا سالاسىنداعى ءبىلىمىن جۋرنا­ليستيكامەن ۇشتاستىرا ءبىل­دى. ول  – رەسەي فيلوسوفيالىق قوعا­مى­نىڭ، ازيالىق جاھاندىق كوش­باس­شى­لار باعدارلاماسىنىڭ (گون­كونگ) مۇشە­سى. Scopus بازاسىن­دا يمپاكت-فاك­تورى جوعارى جۋرنال­داردا ماقالالا­رىن جاريا­لاپ تۇ­اتىن عىلىم دوك­تورى رۋ­حاني قۇندىلىقتارىمىزدى نا­سي­حاتتاۋ­دىڭ نەگىزى تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىس­پەنشىلىكتە جاتقاندىعىن ايتادى.

مادينا اشيلوۆا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ء«بىلىم بە­رۋ قۇندىلىقتارىن جاھاندان­عان جانە كوپ مادەنيەتتى الەمدە ترانسفورماتسيالاۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ جوباسىنا دا جەتەكشىلىك ەتۋدە. «2021-2023 جىلدارعا ارنالعان جاس عالىمدار بايقاۋىندا» جە­ڭىسكە جەتكەن جاس عالىم ءبىلىم سا­لا­سىنداعى قۇندىلىقتاردى زەرت­تەۋ ءىسىن جالعاستىرۋ ۇستىندە. جو­عارى وقۋ ورىندارىنداعى ءبى­لىم ساپاسىن جاقسارتۋ، وسكەلەڭ ۇر­پاقتى تاربيەلەۋ ءۇشىن باق الەۋەتىن پايدالانۋ، جاستارعا تۋ­عان ولكەسىن تانىستىرۋدى نە­گىزگى جۇمىسىنا اينالدىرعان ما­دينا اشيلوۆا قازىرگى كەزدە «قا­زاقستاننىڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن تەڭ مۇمكىندىكتەرى ينستيتۋتى» قق جانە اقدم تاپسىرىسى بويىنشا جاستار اراسىندا سۋيتسيدتىك مىنەز-ق ۇلىقتىڭ، سونداي-اق تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق­­تىڭ الدىن الۋ بويىنشا بەينەروليك­تەر ءتۇسىرۋدى دە قولعا العان. سونى­مەن بىرگە قا­زاقستاننىڭ ەڭ كورىكتى جەرلەرى تۋرالى بەينەروليكتەر ءتۇسىرىپ، 12 تىلگە اۋدارىپ، الەمنىڭ ءىرى ۋني­ۆەرسيتەتتەرىنىڭ ستۋدەنتتەرى­نە تانىستىرۋدى، قازاقستان مەن الەمدە­گى جوعارى ءبىلىمنىڭ بولاشا­عى تۋرالى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرۋدى ماقسات ەتەدى. كەلەر جىلى الەمگە ساياحات جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرعان جۋرناليست بۇل ساپارىنىڭ العاشقى شاقىرىمدارىن اۆتوكولىكپەن باس­تايتىنىن ايتادى. وسى ساپارى اياسىندا ءموبيلدى فوتو-بەينە كورمە وتكىزۋدى جوسپارلايتىن جيھانكەز ءجۋرناليستىڭ وزبەكستاننان باستالىپ، امستەردام، بەرلين، قازان باعىتىن ءجۇرىپ وتكەن ساپارلارى ۇل­كەن ساياحاتقا دايىندىقتىڭ باس­تا­ماسىنداي.

بۇگىندە بەس بالاسىنىڭ تاربيە­سىن قوعامدىق جۇمىستارىمەن ۇش­تاستىرىپ جۇرگەن جۋرناليست اۆتو­كولىكپەن تۇماندى البيونعا توقتاپ، ءارى قاراي امەريكاعا، ودان سان-فرانتسيسكو ساپارىندا جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تانى­سىپ قايتپاقشى. امەريكادا تۇ­راتىن دوستارىمەن وسى جولى قاۋى­شاتىنىن قۋانا جەتكىزگەن ما­دينا الەمدىك ساپارى اياسىندا جا­پونيا، قيىر شىعىس، التاي ار­قىلى موڭعوليا جەرىنە دە تابان تىرەمەك. بايكال دا – وسى ءىسساپاردىڭ ماڭىزدى مارشرۋتتارىنىڭ ءبىرى. مادينانى بۇل ساپارلارىندا دا جولداسى ولجاس جۇزەلباي ۇلى جانە الدى 11-دەگى، كىشىسى 3-كە كەل­گەن بالالارىنىڭ قاسىندا بولا­تىندىعى قۋانتادى. جىگەرلى جە­تەكشى، بىلىكتى مامان الداعى جوس­پارلارىن بولىسە كەلىپ، قانداي قيىن­دىق بولسا دا جەڭە ءبىلىپ، قور­قىنىشتى ارتقا تاس­تاپ، جارقىن ويمەن العا جىلجۋدى عانا ماقسات ەتە­مىن، دەيدى. ال جۋرناليست جيھانكەزدىڭ الداعى مارشرۋتى ۇزاق بولعانىمەن، ونى عاجايىپ ولكەلەر مەن تاماشا ادامدار كۇتىپ تۇرعانى انىق.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

دوللار تاعى دا ارزاندادى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار