ادەبيەت • 17 ماۋسىم، 2021

ەل كيەسىز، جەر يەسىز قالماسىن...

44 رەت كورسەتىلدى

ادەبيەتىمىزگە ءاپ دەگەننەن ءوز ءۇنى، ءوز تاقىرىبىمەن كەلگەن جازۋ­شىنىڭ ءبىرى، حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىي­لىعىنىڭ لاۋرەاتى تۇرلىبەك ما­مەسەيىت. قارىمدى قالامگەردىڭ بۇگىنگە دەيىن بىرنەشە پروزالىق جيناعى مەن ادەبي زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى جارىق كوردى. اتاقتى تاڭجارىق اقىن تۋرالى جازعان كولەمدى رومانى دا وقىرمانداردىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. ءبىز بۇگىن جازۋشىدان كەيىنگى جازعان شىعارماسى جايىندا سۇراعان ەدىك.

− «اتاجۇرت» دەگەن كولەمى 110 بەتتەن اساتىن حيكاياتىمدى اياق­تا­دىم. ونىڭ ءبىر ءۇزىندىسى جاقىن­دا «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە جا­ريا­­لاندى. مەن تاۋدىڭ بالاسىمىن، ايگىلى حان ءتاڭىرىنىڭ ەتەگىندە تۋىپ-ءوستىم. سودان با تاۋعا دەگەن ساعىنىشىم ءبىر باسىلعان ەمەس. قانداي كوركەم دۇنيە جازسام دا سونىڭ ىشىندە تاۋدىڭ بەينەسى جۇ­رەدى. وسىدان 4-5 جىل بۇرىن ەلگە بارىپ، ءوزىم بالا كۇنىمدە اكەم­مەن بىرگە قوي باققان حان ءتاڭى­رى­نىڭ بويىنداعى جايلاۋدى ارمان­سىز ارالادىم. سوندا جايلاۋدا بۇرىنعىداي جامىراعان ەل دە، مىڭ­عىرعان مال دا جوق، جۇرت كوش­كەن­دەي قۇلازىپ جاتىر ەكەن.

وسى كورىنىس كوز الدىمنان ۇزاق ۋاقىت كەتپەي قويدى. اقىرى جۇ­­رە-
گىمدى كۇرسىندىرگەن شەر-مۇڭىم­دى جازۋعا وتىردىم. بۇل حيكاياتتاعى باس كەيىپكەر ومىردە بار، ءوزىمنىڭ نە­مەرە اعام. قازىر جاسى سەكسەننەن اسسا دا اتتان تۇسكەن ەمەس. ءوزى ايدىك اڭشى، قاسقىر عانا ەمەس، ايۋ العان. جاقىندا سول كىسىنىڭ بالاسىنا حابارلاسىپ: «اعام قايدا؟» دەپ سۇراسام، «اعاڭىز جايلاۋعا كوشىپ كەتتى عوي» دەيدى. «وي، ءالى ەرتە ەمەس پە؟» دەسەم، «بيىل ءبىزدىڭ جاقتا ءنار تامباي، قۋاڭشىلىق بولىپ ءشوپ شىق­پادى. سودان تۋ­عان-تۋىستىڭ ازىن-اۋلاق مالىن جيىپ، كەمپىرى مەن وقۋدان تاراعان نەمە­رەلەرىن ال­دى دا تاۋعا كەتتى» دەپ جاۋاپ بەردى.

سول جولى ەلگە بارعانىمدا وسى كىسىمەن ءبىراز اڭگىمەلەستىم. ەسىمى – نۇراسىل، ءوزىنىڭ كوپ جىلدان بەرى ءبىر اياعى ىستەمەيدى. سوندا دا اتقا ءمىنىپ، اڭ اۋلاپ، مال باعادى. اتتى بيىك جەرگە قويادى دا، الدىمەن سول اياعىن ۇزەڭگىگە سالىپ، وڭ اياعىن قولى­مەن دەمەپ، ەرگە وتىرادى. سوسىن جۇ­گەندى قولعا ۇستاپ، اتى جۇرە باستاعاندا وڭ اياعىن ەردىڭ الدىڭعى جاعىنا قايىرىپ سالىپ الادى. سولاي ات ۇستىندە ساعاتتاپ جۇرەدى. اعامىز ومىربايانعا وتە باي. اكەسى وتكەن عاسىردىڭ 20-جىلدارى كولحوز باسقارىپ، جۇرتقا ەگىن سالدىرعان. 1929 جىلى وعان بىرەۋلەر «استىق ۇرلادى» دەپ جالا جاۋىپ، سودان امالسىز قىتايعا قاشۋعا تۋرا كەلگەن. ودان اتاقتى مەرگەنبايمەن جولداس بولىپ، 30-جىلدارى، اشتىق پەن قۋعىننان بوسقان جۇرتتى شەكارادان كور­شى ەلگە وتكىزىپ وتىرعان. اقىرى ءوزى دە سول جىلدارى قىتايعا كەتىپ، قازاقستانعا 60-جىلدارى ورالعان. وسى وقيعالاردىڭ ءبارى حي­كايات­تا باياندالادى. بۇل شىعار­ماداعى نەگىز­گى ايتار ويىم: قازىر جاستاردىڭ كوبى اۋىلدا دەنى دۇرىس جۇمىس بولماعاسىن قالاعا سابىلدى. سەك­سەننەن اسقان نۇراسىل اعامنىڭ بالالارى دا قالادا. ول كىسىنىڭ ءوزى اتا-بابامنىڭ سۇيەگى جاتقان جەردەن ەشقايدا كەتپەيمىن دەپ قوزعالماي وتىر. ەرتەڭ وسىنداي تەكتى قاريالار ومىردەن وتكەننەن كەيىن ەل كيەسىز، جەر يەسىز قالماي ما؟! وسى سۇراق مەنىڭ جانىمدى اۋىرتادى.

– شىعارماشىلىق سىرى­ڭىزبەن بولىسكەنىڭىزگە راحمەت.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

دوللار تاعى دا ارزاندادى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار