ارماندا كەتكەن اعام-اي...

جۋىردا “ەگەمەننىڭ” رە­داك­تسياسىنا استانا قالاسىنىڭ تۇر­عى­نى, قارت انا ماشۋرا ماقات­قىزى كەلدى. ول كىسىنىڭ ءوزى 1939 جىلى تۋعان ەكەن. اكەسىنىڭ ەسىمى – نار ۇلى ماقات. “نار” دەپ اتا­سىن زور تۇلعاسىنا قاراپ, حالىق اتاپ كەتكەن, سول كۇيى قۇجاتقا دا سولاي جازىلىپتى, ال شىن ەسىمى قۇسايىن ەدى, دەيدى اپاي. ماشۋرا اجەنىڭ تۋعان ەلى اقمولا ماڭى بولسا دا ولار كەيىن قىزىلجار وڭىرىنە كوشىپ بارعان. ماقاتوۆ جۇماحمەت دەگەن اعاسى سول جەرگە قىزمەتكە جىبەرىلگەن سوڭ, اكەسى وتباسىن الىپ سوندا كوشىپ بارىپتى. سودان سوعىس باستالىپ, جۇ­ماح­مەتتى مايدانعا الادى. اسكەرگە شاقىرىلعان جەرى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى بەينەت­قور اۋدانى ەكەنىن ماشۋرا اپاي ارتىنان ەستىپ بىلەدى. ءوز ورتاسىندا وزىق, ولەڭ شى­عاراتىن جانە جاقسى قىزمەت ىستەپ جۇرگەن جارقىلداعان جاس  جۇماح­مەت سول كەتكەننەن حابار­سىز كەتەدى. بۇل كوپتىڭ باسىنا تۇسكەن تراگەديا بولعانىمەن ءار ادامنىڭ ءوزىنىڭ ورنى بار عوي, ماشۋرا اپاي سول اعاسىن ءالى كۇنگە ىزدەيدى. اعاسى اسكەرگە كەتكەندە بۇلار وتباسىندا ءۇش قىز قالعان ەكەن. سونىڭ ۇلكەنى عانا جۇماحمەت اعاسىن جاقسى بىلەدى. ورتانشى قىز اسا بىلە قويمايدى, ال ما­شۋ­را اپايدىڭ ءوزى ول كەزدە 2-3 جاس­تاعى بالا, ءتىپتى اعاسىنىڭ بەينە­سىن دە ەسىنە تۇسىرە المايدى. تەك كوپ جولداستارىنىڭ اراسىندا تۇرعان سارعايعان سۋرەتىنە قاراپ قانا ونىڭ جارقىن ءجۇزىن ەسىنە الادى. جۇماحمەت اسكەرگە اتتاناردا ءوزىنىڭ سۇيگەن قىزى مايرانى اتا-اناسىنا تا­نىستىرادى. سونىمەن بىرگە قىزعا ءوزىنىڭ جولداسى شايمۇراتتى دا تا­نىستىرىپ, مەن امان كەلمەسەم, وسى­نىڭ ەتەگىنەن ۇستا دەگەن ءسوزىن ايتىپ كەتەدى. بۇل قازاقتىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان ءبىر ەرەكشە سالتى بولاتىن. ء“وزىم بولماسام دا كوزىمدەي كور”, دەگەن ءسوزدى دە قازاق وسىندايدا ايتسا كەرەك... سونىمەن جۇماحمەت اسكەردەن ورال­مايدى, ال مايرا وعان بەرگەن سەرت­تى بەرىك ۇستانىپ, مايداننان جا­رالانىپ كەلگەن شايمۇراتقا تۇر­مىس­قا شىعادى. ودان ءۇش-ءتورت بالاسى دا بارىن ماشۋرا اپاي ءبىلىپ وتىر. ماقات اقساقال با­لا­سى اسكەرگە كەتكەن سوڭ ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ءوزى­نىڭ تۋعان جەرى اقمولا وب­لىسىنا كوشىپ كەلەدى. قى­زىل­جاردا بولعاندا مايرا ونىڭ ۇيىنە كەلىپ, كومەك جاساپ ءجۇ­رە­دى ەكەن. بىراق اقمولاعا كوشكەن سوڭ ودان حابار بولماي كەتەدى.  اقساقالدىڭ ءوزى قارتايىپ, بايتۋعان دەگەن اۋىلدا قايتىس بولادى. ول قازىرگى كيەۆكا دەگەن سەلونىڭ جانىندا ورنا­لاسقان قازاق اۋىلى ەدى. ماكەڭ ولە-ولگەنشە بالا­سىن اۋزىنان تاستاماي, ونى اڭساپ, جۇرەگى ەزىلە ساعىنىپ وتكەن ەكەن. بەرتىن, جاسى ۇلعايعان شاعىندا اقمولادا وتىرعان ماشۋرا قىزىنىڭ ۇيىندە بولىپ, ودان قىزىلجارعا اپارىپ كەلۋدى وتىنەدى. اپىراۋ, وندا كىمگە باراسىڭ, ەشقانداي تۋىسىڭ دا جوق قوي دەگەندە: “مايرانى ءبىر كورىپ قايتايىن”, – دەپتى. بالاسىنىڭ ءوزى بولماسا دا كوزىن كورگەندەي بولاتىنى – اقساقالدىڭ اڭساعان جۇرەگىنە ءبىر ءدارۋ بولماقتاي كورىنگەن عوي... ءۇي-ءىشى قاتتى تولقىپ, نە ىستەرىن بىلمەيدى. ويتكەنى, مايرانى تابۋ دا وڭاي ەمەس, ودان حابار بولماي كەتكەن. ونىڭ قايدا تۇراتىنىن, ادرەسىنەن دە حابارسىز ەدى. سونسوڭ اقساقالدى الدارقاتىپ, باسقا جەرگە كوشىپ كەتكەنىن ايتادى. اكەسى ومىردەن وتكەلى ونىڭ ساعىنىشى ماشۋرا اپايدىڭ بويىندا تۇتانادى. ەكى اپاسى دا قايتىس بولىپ, تۋىستان جالعىز قالعانى دا ونىڭ ساعىنىشىن ۇدەتە تۇسەدى. ول سوڭعى كەزگە دەيىن اعاسىنان ءبىر دەرەك بولماس پا ەكەن دەپ تالاي اسكەري كوميس­سارياتقا, پودولسكىدەگى ارحيۆكە دە حات جازعان. بىراق بارلىق جەردەن ەش جاۋاپ بولمايدى. ءبىز دە ماشۋرا اپايدىڭ جوعىن ىزدەسىپ,  سوعىستا وپات بولعان سول­تۇس­تىكقازاقستاندىقتاردىڭ “بوزداقتار” كىتابىنان ماقاتوۆ (مۇمكىن ناروۆ نەمەسە قۇسايىنوۆ) تۋرالى ەش دەرەك تابا المادىق. ال ابدەن توزىپ, سار­عايعان مىنا سۋرەتتى اپاي رەداكتسياعا اكەلدى. وندا ماحتۋوۆ, ما­حا­توۆ, بالتاباەۆا, ناباكوۆ, داۋىل­باەۆا سياقتى جاستار وتىر. ءبارىنىڭ فاميلياسىن سىرتتا كورسە­تىل­گەن جازۋدان زورعا ايىردىق, اراسىندا قاتەسى دە بولۋى مۇمكىن. بالكي وسى­لار­دىڭ ءبىرى نەمەسە ولاردىڭ ۇرپاق­تارى بار شىعار. مۇمكىن ولار جۇماح­مەتتەن ءبىر حابار بىلەتىن شىعار دەگەن ويمەن گازەتكە بەرىپ وتىرمىز. سونداي-اق مايرانىڭ ءوزى نەمەسە بالالارى بولسا رەداكتسياعا حابارلا­سىپ, وزدەرىنىڭ بىلگەندەرىن ايتار دەگەن ۇمىتتەمىز. جاقسىباي سامرات, استانا.