قازاقستان • 16 ماۋسىم، 2021

مينيسترلىك «كولەڭكەلى ەكونوميكامەن» قالاي كۇرەسپەك؟

33 رەت كورسەتىلدى

قازاقستانداعى «كولەڭكەلى» ەكونوميكانىڭ ۇلەسىن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ دەڭگەيىنە دەيىن تومەندەتۋ كەرەك. بۇل دەگەنىمىز – ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 15 پايىزى. قارجى مينيسترلىگى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى وسىعان باعىتتالعان.

كەشە حالىق الدىندا ەسەپ بەر­گەن قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جا­ماۋباەۆ اتالعان باعىتقا ەرەك­شە توقتالدى. قازىر بارلىق سالا بويىنشا «كولەڭكەلى» ەكونو­مي­كاعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن وزەكتەندىرۋ ءجۇرىپ جاتىر. بۇل رەتتە بيۋدجەتتى تۇ­راقتى كىرىس كوزدەرىمەن قامتا­ماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرە­تىن سالىقتىق-كەدەندىك اكىمشى­لەن­دىرۋدى تسيفرلاندىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستارعا ايرىقشا باسىمدىق بەرىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە سوڭ­عى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە بيۋدجەت­كە 2 ترلن تەڭگە كولەمىندە قوسىمشا ءتۇسىم تۇسكەن. ونىڭ ىشىندە بىلتىر «كولەڭكەلى» اينالىمدا جۇر­گەن 710 ملرد تەڭگە بيۋدجەتكە قۇ­يىل­دى.

– «كولەڭكەلى» ەكونوميكانىڭ تومەندەۋىنە حالىقتىڭ تابىسىن جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيا­لاۋ دا ىقپال ەتەدى. 2021 جىل­دىڭ 1 قاڭتارىنان باس­تاپ جال­پى­عا بىردەي سالىقتىق دەك­لا­را­تسيالاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى باس­تالدى. ونداعى ماقسا­ت – جەكە تۇل­عالاردىڭ كىرىستە­رى مەن مۇلكىن باقىلاۋدىڭ ءتيىم­دى جۇيە­سىن قۇرۋ. سونداي-اق بۇل سىباي­لاس جەمقورلىقتى تومەن­دە­تۋگە جا­نە بيۋدجەتكە تۇسە­تىن قو­سىم­شا تۇ­سىم­دەردى ارت­تى­رۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى. دەكلارا­تسيا­لاۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزى­لەدى. جا­ڭاشىلدىق الدىمەن مەم­لە­­كەت­تىك قىزمەتشىلەردى قامتى­دى. كە­يىننەن حالىقتىڭ بارلىق سا­ناتىنا اۋىسادى، – دەدى ە.جاماۋ­باەۆ.

بۇل رەتتە حالىققا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن دەكلاراتسيانى تاپسىرۋ بويىنشا ەلەكتروندى سەرۆيس­تەر جەتىلدىرىلدى. جاڭادان ىسكە قوسىلعاندارى دا بار. ءسوي­تىپ دەكلاراتسيانى تاپسىرۋدا سا­لىق تولەۋشىنىڭ كابينەتىن، «ەلەك­تروندى ۇكىمەتتىڭ» ۆەب-پور­تالىن جانە ە-Salyq Azamat ءمو­بيلدى قوسىمشاسىن پايدالا­نۋعا بولادى. بۇگىنگى تاڭدا دەكلا­را­تسيالاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياسىندا 462 مىڭنان استام ادام سالىق ەسەبىن تاپسىرعان. بۇل بيىلعى جوسپاردىڭ 97 پايىزىنا تەڭ.

– جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيا­لاۋدى تولىقتاي ەنگىزگەنگە دەيىن كەڭ اۋقىمدى ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىسى جالعاساتىن بولادى. تسيفر­لاندىرۋ جانە اكىمشىلەندىرۋ جۇ­مىستارى قارقىن الادى. ماقسات – ءتيىمدى فيسكالدىق جۇيە مەن ساپالى سەرۆيستى قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى بيزنەس پەن حالىققا قولاي­لى جاعداي جاساۋ. ول ءۇشىن ينتە­گراتسيالانعان دەرەكتەر بازاسى مەن سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ جۇيە­سى جاڭعىرتىلادى. وسى ماقسات­تا ازاماتتارىمىزدىڭ شەتەل­دىك يۋريسديكتسيالارداعى قارجى­لىق شوتتارى بويىنشا ەكونو­مي­كالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرىمەن ما­لى­مەتتەر الماسۋ جاعى جولعا قويى­لۋدا. ەكونوميكانى دەوفشورلاۋ جۇمىسى جانداندىرىلادى، – دەپ ناقتىلادى مينيستر.

ماسەلەن، بيىلدان باستاپ ە-Salyq Azamat ءموبيلدى قوسىم­شاسى ىسكە قوسىلدى. ول كوپ دەرەكتى تولتىرماي-اق سالىق تولەۋگە، قاتە تولەمدەردى بولدىرماۋعا، ەكى مينۋت ىشىندە ونلاين تولتىرۋدى، سالىقتى اۆتوماتتى تولەۋدى جۇر­گىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن E-Salyq Bu­siness قوسىمشاسى ازىرلەنۋدە. مۇندا جەكە كاسىپكەرلىكتى تىركەۋ مەن جابۋدى وڭايلاتۋ، سالىق ەسەپ­تىلىگىن ۇسىنۋ، سونداي-اق كوميسسيانى جانە فيسكالدىق دەرەكتەر وپەراتورلارىنىڭ قىزمەتتەرىنە اقى تولەۋدى الىپ تاستاۋ كوز­دەل­گەن. ءىرى سالىق تولەۋشىلەر ءۇشىن دەڭگەيلەس مونيتورينگ ەنگىزىلۋدە. بۇل – شىعىنداردى جانە سالىق­تىق باقىلاۋ شەڭبەرىندەگى تاۋە­كەل­­دەردى ازايتۋعا جول اشاتىن سا­­لىق­تىق باسقارۋدىڭ ءتيىمدى مودەلى.

– قارجىنى قولما-قول اق­شاعا اينالدىرىپ بەرەتىن فير­ما­لاردىڭ قىزمەتى دە – وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى. كاسىپكەرلەر مۇنى سالىق تولەۋدەن جالتارۋ ءۇشىن پايدالانادى. بۇل جاعداي ءتيىستى ساقتىق قاعيداتىن ەنگىزۋگە جانە كونتراگەنتتەردى دەربەس تەكسەرۋ ءۇشىن اشىق ينتەگراتسيالانعان دەرەكتەر بازاسىن قۇرۋعا العىشارت بولدى. ءبىز ءتيىستى ساقتىق شارالارىن كورسەتۋ ءتارتىبىن بەلگىلەۋ بويىنشا تۇزەتۋلەر ازىرلەدىك. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بو­يىنشا ترانسشەكارالىق ساۋدانى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن كەشەندى جوسپار ءتۇزىلدى. سونىڭ اياسىندا بىرقاتار مىندەت ايقىندالدى. جال­عان ءترانزيتتى بولدىرماۋ جانە جالعان ساتىپ الۋشىلارعا تاۋ­ار­لار جەتكىزۋدى قاداعالاۋ ءۇشىن اۆ­تو­كولىك قۇرالدارىنا نا­ۆي­گا­تسيا­لىق پلومبالاردى قول­دانۋ تاجى­ريبەسى ءورىس الدى، – دەدى ە.جا­ماۋ­باەۆ.

ءمينيستردىڭ پىكىرىنشە، سالىق­تار تولىق تولەنۋى ءۇشىن يمپورتتان باستاپ، بولشەك ساۋداعا دە­يىن­­گى بۇكىل تىزبەكتى باقىلاۋ ەنگى­­زىلەدى. بۇدان بولەك، ەاەو ەلدە­رى­نىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارىمەن تا­ۋار­­لاردىڭ سانى مەن قۇنى تۋرالى اقپارات الماسۋ قامتاماسىز ەتىلەدى.

– الكوگول ونىمدەرىن تسيفرلى تاڭبالاۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوباسى جالعاسۋدا. سالىقتىق اكىم­شى­لەندىرۋدىڭ بۇدان كەيىنگى شارالارى قاناتقاقتى جوبانىڭ قورى­تىندىسى نەگىزىندە وسى جىلدىڭ قازان ايىندا ايقىندالادى. سونداي-اق كەدەندىك راسىمدەردى جاقسارتۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت جانە كولىك اعىندارىن اۆتوماتتى باسقارۋ تەحنولوگيا­لارىن ەنگىزە وتىرىپ، وتكىزۋ پۋنكتتەرى جاڭعىرتىلادى. احۋال­دىق ورتالىق سالۋ جانە ءبىر تەمىر جول جانە 9 اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتىن جاڭعىرتۋ جوسپارلانۋدا. زاڭسىز ساۋدا اينالىمىنا قارسى كۇرەسكە جانە بيۋدجەتكە قوسىمشا تۇسىمدەردى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان باسقا دا شارا قابىلدانباق، – دەدى مينيستر.

ە.جاماۋباەۆ ۆەدومستۆونىڭ وزگە دە نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى باياندادى. ايتۋىنشا، بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ جەتىلدىرىلەدى. بىلتىر سول ءۇشىن بيۋدجەت كودەكسىنە ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. تۇزەتۋلەر ستراتەگيالىق جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋدى ۇيلەستىرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن جانە بيۋدجەت قارا­جاتىن بارىنشا قايتارىممەن پاي­دالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەتىك­تەردى قاراستىرادى. تۇزەتۋ­لەرگە سايكەس ستراتەگيالىق مىن­دەت­تەرگە باسا نازار اۋدارىلىپ، بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىم­شىلەرى شىعىستارىنىڭ ليميت­تەرى ايقىندالدى. سونداي-اق مەم­لەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ، ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا ۇلتتىق جوبالاردى دايىنداۋ جونىندە جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.

– ءبىزدىڭ ماقسات – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مىندەتتەردى شەشۋگە باعىتتالعان تەڭگەرىمدى بيۋدجەت قالىپتاستىرۋ. بۇل رەتتە ۇلتتىق قور بيۋدجەت پروتسەسىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى بولىپ سانالادى. قوردىڭ اكتيۆتەرى بيىلعى
1 ماۋسىمىندا 27،6 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە ۆاليۋتالىق پورتفەل 58،5 ملرد دوللارعا تەڭ. 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا ۇلتتىق قور 744 ملرد تەڭگەگە ءوستى. بيۋدجەت كودەكسىنە ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت مولشەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن قىسقارتۋ بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. بۇل شارا قور اكتيۆتەرىنىڭ جيناقتالۋىنا جانە تاپشىلىقتىڭ بىرتىندەپ تومەندەۋىنە ىقپال ەتەدى، – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

بۇدان بولەك، مەملەكەتتىك اك­تيۆتەردى باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن 2021-2025 جىلدارعا ار­نالعان جاڭا كەشەندى جوسپار شەڭ­­بەرىندە جەكەشەلەندىرۋ پرو­تسەسى جالعاسادى. بۇل رەتتە مەم­­لەكەتتىك مەنشىك پەن كۆازي­مەم­لەكەتتىك سەكتوردىڭ 733 نىسانىن جەكەشەلەندىرۋ كوزدەلىپ وتىر. سونىمەن قاتار ساتىپ الۋ­­لاردى جەتىلدىرۋ ءجۇرىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ماسىنا سايكەس ازىرلەنگەن مەم­لەكەتتىك ساتىپ الۋلار بويىنشا زاڭ جوباسى پارلامەنتتە جاتىر. زاڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك سا­تىپ الۋدى ءبىر كوزدەن الۋ تاسى­لى­مەن وتكىزۋدىڭ 53-تەن 49-عا دە­يىنگى نەگىزدەمەسىن قىسقارتۋ كوز­دەلگەن. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – مەم­لەكەتتىك اۋديت ساپاسىن جاق­سارتۋ. 2020 جىلى اۋديتورلىق قىز­مەت تۋرالى زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگى­زىلدى. بۇل ينۆەستيتسيالىق احۋالدى، جاھاندىق باسەكەگە قابى­لەتتىلىك يندەكسى رەيتينگىندە «اۋ­ديت جانە ەسەپتىلىك ستاندارتتارىن جە­تىلدىرۋ» كورسەتكىشىن جاق­سارتۋعا باعىتتالعان. اۋدي­تور­­لىق قىزمەت بويىنشا كاسىبي كەڭەس قۇرۋ كوز­دەلگەن. بۇل قا­زاق­ستانداعى اۋديت سالاسىنداعى ساپانى باقىلاۋ جانە بىلىكتىلىك ەمتيحاندارى ۇي­لەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس «قىزىل» ايماقتا

ايماقتار • كەشە

تسيفرلى تەڭگە جوباسى تالقىلاندى

ەكونوميكا • 23 شىلدە، 2021

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • 23 شىلدە، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار