ونەر • 15 ماۋسىم، 2021

جامبىلدىڭ جارقىن بەينەسى

99 رەت كورسەتىلدى

ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۋزەيىندە جامبىل جاباەۆتىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا ارنالعان «باقىت تۋرالى جىر» اتتى مەرەيتويلىق كورمە ەسىك اشتى. عيبراتتى عۇمىر يەسىنىڭ ءومىر ورنەگىنەن سىر شەرتەتىن كورمەگە ونەر مۋزەيىنىڭ قورىندا ساقتالعان 30-دان استام كەسكىندەمەلىك، گرافيكالىق جانە مۇسىندىك تۋىندىلار قويىلعان.

جامبىل بەينەسىن جازعان قىلقالام شەبەرلەرى اقىن ءومىرىنىڭ كەڭ تانىلعان، سوڭعى ون جىلىن كوبىرەك قامتىعان. جامبىلدى تىرشىلىگىندە ءوز كوزىمەن كورىپ بەينەلەگەن ب.چە­­­كالين، ءا.قاستەەۆ، ر.ار­دا­­توۆ، ن.ياگودكين سەكىلدى شە­بەر­­لەر دالا پەرزەنتىنىڭ قارت­تىق شاعىن ءدال كەيىپتەيدى. ب.چەكاليننىڭ: «جامبىل تۋىندىلارى كۇندەلىكتى ومىرمەن ۇشتاسىپ جاتتى، كەيىپكەردىڭ ءاربىر ءساتىن كوزدەن تاسا جىبەر­مەي بەينەلەۋگە تىرىستىم» دەۋى تەگىن ەمەس. جامبىل تاقى­رى­بىنداعى توپتاماسى ۇلى جى­­راۋدىڭ ءومىر جولىن كە­نەپ ارقىلى باياندايتىن كەڭ كو­لەمدى مونوگرافياعا اي­نالعان سۋرەت­شى اقىن جىرلارىن جان دۇنيەسىمەن زەر­دەلەگەنى انىق.

يا

جامبىل بەينەسىنە بىر­نەشە رەت توقتالعان ءا.قاس­تەەۆ تە اقىن­عا ارناپ «حا­لىق اقىنى جام­بىلدىڭ پور­ترەتى» (1937)، «جامبىل دوس­تارى اراسىندا» (1971) اتتى تۋىندىلارىن جارىققا شىعاردى. ونەرتاۋشى لاۋرا ابىلداەۆانىڭ پايىمىنشا: ء«ا.قاستەەۆ جامبىلدى قان­­شا رەت بەينەلەسە، سونشا رەت ءبى­رىن-ءبىرى قايتالامايتىن كەل­­­بەت جاسادى. ول وتكەن ەڭ­بەك­­­­تەرىن قايتالاماۋ ءۇشىن اقىن­نىڭ پسي­حولوگيالىق ىشكى جان دۇ­نيەسىنىڭ الۋان قىرىن اشا ءبىلدى».

جامبىل اقىننىڭ جارقىن بەينەسى ءمۇسىن ونەرىنەن دە تىس قالعان جوق. 1938 جىلى قا­زاق­ستانعا كەلىپ، جامبىلدى ءوز كوزىمەن كورە ءجۇرىپ، ونىڭ بەي­نەسىن جاساۋمەن اينالىسقان ماسكەۋلىك مۇسىنشىلەردىڭ ءبىرى، ي.اندرەەۆ ەدى. تاعىلىمدى تۇل­عانى تاستان قاشاعان تالانت يەسى يمپرەسسيونيستىك تاسىلدە كەيىپ­كەردىڭ ءبىر ساتتىك كوڭىل كۇيىن ءدال كورسەتكەن.

چ

قازاقستاننىڭ ءمۇ­سىن ونە­رىنىڭ نەگىزىن قالاۋ­شى ح.ناۋ­رىزباەۆ ءوز شىعارماشى­لى­عىندا جامبىلدىڭ بالالىق شاعىنان باستاپ، قارتايعانعا دەيىنگى ارالىقتاعى بۇكىل ءومى­رىن قامتىعان تۋىندىلار توپتاماسىن جارىققا شىعاردى. كورمە قابىرعاسىنان ح.ناۋ­رىزباەۆتىڭ «جاس جام­بىل­دىڭ باس بەينەسى» (1950) مەن قاريا «جامبىلدىڭ پور­ترەتى» (1966) تۋىندىلارىن كورۋگە بولادى. سونىمەن قاتار ءمۇسىنشىنىڭ قولادان جاسالعان «جاس جام­بىل» (1958) اتتى تۋىندىسى ءا.قاس­تەەۆ مۋزەيىنىڭ تۇراقتى ەكسپوزيتسياسىندا ورنا­لاسقان. بۇل جۇمىسىندا ءمۇ­سىنشى جالاڭ اياق دالا كەزىپ، دوم­بىراسىنا قوسىلىپ ءان سالىپ كەلە جاتقان بالا اقىندى تۇتاس تۇل­عاسىمەن كورسەتكەن.

– «باقىت تۋرالى جىر» كور­­مەسىندەگى شەبەرلەر قول­تاڭ­­باسى «حح عاسىردىڭ گو­مەرى» – جامبىل جاباەۆتىڭ ەپي­­كالىق بەينەسىن ناقتى كور­­سەتۋگە تىرىسقان. جامبىل جىر­لا­رىنداعى ىزگىلىك پەن ادىل­دىك پات­شالىعى تۋرالى ادام­زاتتىڭ ماڭ­گىلىك ارمانى، بارلىق ۋاقىتتا ادامدى بى­رىك­­تىرگەن باقىتتى جار­قىن بو­لا­شاققا دەگەن ءۇمىت ايتىلادى، – دەيدى لاۋرا ابىلداەۆا.

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قورجىن تولا – قولا

TOKYO2020 • كەشە

الىمجەتتىك ازايعانىمەن...

قازاقستان • كەشە

تۋريستكە دە ءتارتىپ بار

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار