ەكولوگيا • 09 ماۋسىم، 2021

كوروناۆيرۋستىڭ ەكولوگيانى جاقسارتقانى شامالى

254 رەت كورسەتىلدى

پاندەميانىڭ باسىندا ەكولوگياعا تونگەن قاۋىپتىڭ ازايىپ، اۋانىڭ تازارعانى تۋرالى حابارلار جيىلەپ كەتتى. جاپپاي كارانتين ەنگىزۋ اۋاداعى كومىرقىشقىل گازى دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلدى، دەدى ساراپشىلار. الايدا بۇل قۋانىش ۇزاققا سوزىلمادى. پاندەميا اياقتالىپ ۇلگەرمەسە دە قورشاعان ورتانىڭ لاس­تانۋى بۇرىنعى قالپىنا قايتىپ كەلدى. ياعني جاھاندىق جىلىنۋ دەڭگەيى باياۋلاعان جوق. 

قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋىن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن عالىم­دار پاندەميا كەزىندە شى­نىمەن ۇلكەن ءارى كۇتپەگەن وز­گەرىستەر بول­عانىن جوققا شىعارمايدى. كارانتين كەزىندە الىس ساپارعا شىعۋعا، سەبەپسىز جۇرۋگە تىيىم سالىن­ع­اندىقتان، كولىك قوزعالىسى شەك­تەلدى. ال بۇل كومىرتەگى ەميس­سياسىنىڭ ازايۋىنا اكەلدى.

ساراپشىلار لوكداۋندى جا­ھاندىق ەميسسيا كورسەتكىشىنىڭ ايناسى رەتىندە قولداندى. ياعني ادامدار نەعۇرلىم از قيمىلداسا، قور­شاعان ورتا سوعۇرلىم تازار­ماق. البەتتە، كومىرتەگى تەك كولىك­تەر­­دەن ەمەس، مەملەكەتتەردىڭ ەكو­­نوميكا درايۆەرى سانالاتىن بىر­قاتار سالادان كەلەتىن قاۋىپ­كە جا­تادى. وعان اۆياتسيا، ۇل­كەن زا­ۋىت­تار مەن وندىرىستەردى جات­قى­زا­مىز. الايدا عالىمدار «قوز­عالىس ازايسا – ەميسسيا دا تومەن­دەيدى» دەگەن تۇجىرىمنىڭ شىندىق ەكەنىن ەسكە سالۋدان شارشامايدى.

2020 جىلى ناۋرىزدا ددۇ پاندەميا جاريالادى. ءبىر ايدان كەيىن، ياعني مامىردا اۋاداعى CO2 دەڭگەيى 7 پايىزعا ازايعان. بۇل دەرەكتى ەستىگەن  Google مەن Apple سىندى تەحنولوگيا مەن يننوۆاتسيا سالاسىنداعى الىپ كومپانيالار سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنولوگيالار مەن قۇ­رالداردى پايدالانىپ، اقپا­راتتى تەكسەرۋگە تىرىستى.

بىرنەشە ايعا سوزىلعان تاجىري­بە ناتيجەسى العاشىندا قۋانارلىق بولعانىمەن، قازىرگى كورسەتكىشتەر اسا جاعىمدى ەمەس. ويتكەنى پاندە­مياعا دەيىنگى قالىپقا قايتا ورال­ماساق تا اۋانىڭ لاستانۋى بۇ­رىن­عى قالپىنا جاقىنداعان.

ءسويتىپ پاندەميانىڭ العاشقى كەزەڭىندەگى كورسەتكىشتى ۇستاپ قالۋ مۇمكىن بولماپتى. ويتكەنى Google اقپاراتىنا نازار سالساق، 2020 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا اۋانىڭ لاستانۋ دەڭگەيى كۇرت وسكەن.

شەكتەۋلەر تولىق الىنباسا دا، العاشقى تولقىن كەزىندەگىدەي تابيعات ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزۋ مۇمكىن بولماي وتىر.

«قورشاعان ورتا تازارىپ قال­دى» دەگەنىمىزبەن، عالىمدار پان­­دە­ميا جەر پلانەتاسىنا ۇلكەن اسەر ەتپەگەنىن ايتادى. «وزگە­رىس بول­­دى، اۋا تازالىعىنىڭ دەڭگەيى­نىڭ ارتقانى انىق. دەگەنمەن، جا­­ھان­­دىق جىلىنۋعا توسقاۋىل بو­لار ۇلكەن وزگەرىس بولدى دەۋگە كەل­مەس»، دەيدى Carbon Monitor ساراپ­شىلارى.

بارلىق ءوندىرىستىڭ توقتاپ، كولىك جۇرمەۋى اۋا تەمپەراتۋراسىن نەبارى 0،03 گرادۋس تسەلسيگە تو­مەن­دەتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن. ۇكى­مەتتەردىڭ شەكتەۋلەرى جا­ھان­دىق كليماتتىڭ وزگەرۋىنە توس­قاۋىل بولماي شىقتى.

«سوندا قانداي شارا قولدانۋ كەرەك؟ ادامداردىڭ ۇيدە وتىرۋى دا جىلىنۋدان ساقتاماي ما؟» دەگەن سۇراق تۋادى. عالىمدار بۇل شەك­تەۋلەردىڭ تابيعاتتى ساقتاپ قالۋعا ارنالعان جوسپار ەمەس ەكە­نىن، سوندىقتان مۇنىڭ ءتيىمسىز بول­عانىن حابارلادى.

«ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك شەك­تەۋلەر ەمەس، ادامدار قورشا­عان ورتاعا جاناشىرلىقپەن قا­راۋى كەرەك. ءار ادام سانالى تۇردە كومىر­تە­گى ەميسسياسىن ازايتۋعا اتسالىس­سا يگى»، دەيدى ەكولوگتار. ياعني جا­­ڭا جوسپار دايىنداپ، ونىڭ ەش­قان­­داي تەرىس اسەرى، شەكتەۋى بول­ما­عا­نىن قاداعالاۋ كەرەك. بۇل ماسەلە تەك جەكە تۇلعالارمەن شە­ك­تەل­مەي، كا­سىپ­ورىندار مەن كومپانيا­لار­دىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەسىنە اي­نال­سا، جاعدايدىڭ تۇزەلۋى عاجاپ ەمەس.

Leeds ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پيەر فوستەر ۇكىمەتتەردىڭ دە ورنى ەرەكشە ەكەنىن ەسكە سالادى. «ينتەگراتسيانىڭ ماڭىزى زور. جەكە تۇلعا، كاسىپورىنداردىڭ جاعدايدى ءتۇسىنۋى جەتكىلىكسىز. بۇل – مەملەكەت دەڭگەيىندەگى ماسە­لە. سوندىقتان ءار ۇكىمەت جىلى­نا ءىجو-ءنىڭ 1،2 پايىزىن جا­ھان­دىق تەمپەراتۋرانى تومەندەتۋگە جۇم­ساپ وتىرسا، جاعدايدى قۇت­قارۋعا مۇمكىندىك بار» دەيدى.

دەگەنمەن، جاسىل ەكونوميكا بارلىق ۇكىمەت قولعا العان باع­­­دار­لامالاردىڭ قاتارىندا ەمەس. سوندىقتان ساراپشىلار ەل­­دەگى ىشكى ماسەلەلەرمەن قاتار، ور­­تاق ماسەلەگە دە نازار سالۋعا شاقىرادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:50

ۆاكتسينا سالدىرعاندار سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:17

1227 قازاقستاندىق ىندەتتەن ساۋىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:08

وتكەن تاۋلىكتە 1169 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:01

ۇقساس جاڭالىقتار