ءبىزدىڭ ۇلتتىق برەند

ول شۇبات بولۋى ءتيىس “باسقا ادامدار مايمىلدان جا­رالسا جارالعان شىعار, ال قازاق جىل­­قىدان جارالعان”, دەيدى ەكەن اس­قار سۇلەي­مەنوۆ اعامىز. ءتورت ءتۇ­لىك­تىڭ تورەسى جىلقىعا جاقىن قازاقتىڭ ەڭ قا­­دىرلى تاعامى جىلقى ەتى بول­عا­نىمەن, وسى جەردە دە پىسىقتارعا ەسە ءجى­بە­رىپپىز. وتىرىقشى جۇرتتىڭ با­لاسى, ەسىك پەن توردەي جىلقى ەمەس, اياعىن سا­لاڭداتىپ ەسەك ءمىن­گەندى ءتاۋىر كو­رەتىن وزبەكتىڭ ءبىر بالاسى جىل­قىنىڭ قا­زى­سىنا, شۇ­جى­عىنا حا­­لىق­ارالىق سەر­تي­في­كات الىپ قو­يىپتى. ەت-مايىن ارا­لاس­تىرىپ, اششى سا­رىم­ساق, بۇرىش سە­كىل­دى ءدام­دە­ۋىشتەرىن قو­سىپ, ءوزى جاساپ شى­­عار­عان ءىس­پەت­تى ءوز اتىنا ءتىر­­كەتىپ ال­عان. حا­لىق­­ارا­لىق ساۋ­داعا شى­عا­رىپ كور, ءبىلىپ قالسا سوت­­تى بولاسىڭ. قا­زاق جا­­رال­عا­لى قازى جەپ كەلە جات­قانى ەسەپ ەمەس. ءما­سەلە – قۇ­جات­تا. شىمكەنتتە مۇ­سا­تىل­لا توقانوۆ دەگەن مازاسىز عالىم بار. جاقسى ماعىناسىندا. وڭتۇستىك-باتىس مال جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عى­لىمي-زەرتتەۋ ينس­تي­تۋ­تى­نىڭ جە­تەك­شى ما­مانى. اس­تانا, ال­ما­تىنىڭ ءول­شە­مى­مەن قا­راعاندا اۋىلدا تۇ­را­تىنداي كورىنەتىن عا­لىم­نىڭ ءار سالاداعى زەرتتەۋ ەڭ­بەك­تەرىنىڭ ارقاي­سى­سى ءبىر-ءبىر ارباعا تەڭ بولا­تىنداي. –ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋى ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنا ول كا­سىپ­كەر بولسىن, عالىم بولسىن, جاي ازا­مات بول­سىن ۇلكەن وي تۇرتكى, تال­پى­نىسىن ويا­تا­تىن­داي,– دەيدى عالىم. – قازاق­ستان­نىڭ ەكو­نوميكالىق دا­ع­دا­رىستان كەيىنگى دا­مۋى­نىڭ بىردەن-ءبىر جولدارى ەلدىڭ ەكو­نو­ميكالىق قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ بولىپ تا­بىلادى. پرەزيدەنت ءوز جول­داۋىندا ەكو­نوميكانىڭ قاۋىپسىز­دى­گىن ارت­تىرۋ ءۇشىن اۋىل شا­رۋا­شى­لىعى ونىمدەرىن جيناۋ, ساقتاۋ, تا­سى­مال­داۋ جانە تولىق وڭدەۋ جۇ­مىس­تا­رىن جولعا قويا وتىرىپ, سىرت­تان كە­لەتىن ونىمدەردى 20 پايىزعا دەيىن ازاي­تۋ قاجەتتىگىن باسا ايتتى. بىراق, بىزدە بۇگىندە, وكىنىشكە قاراي, بۇل كور­سەتكىش 40 پايىزدان اسىپ كەتتى. ءما­سە­لەن, ءسۇت ونىمدەرىنىڭ 63 پايىزى, كوك­ونىس تاعى باسقا تۇقىم ونىمدەرىنىڭ 80 پايىزى سىرتتان كەلەدى. وتاندىق رى­­نوك­تى جاۋلاپ العان شەتەلدىڭ ت­ا­ۋارىنا ابدەن ارقا سۇيەپ العان حالىق ءبۇ­گىندە ون­ى دا شىمىرقانباي تۇ­تاناتىن جاعدايعا جەتتى. شىنىندا دا, ءبىزدىڭ اۋىل شا­رۋا­شى­لىعىندا ەكونوميكانىڭ دامۋىنا اسەر ەتەتىن سالالارعا كوڭىل ءبولۋ الدە دە بولسا جەتىسپەيدى. ەڭ الدىمەن بۇعان مەم­لە­كەتتىك كوزقاراس قاجەت­تىگىن ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز. مۇنايلى ەل قا­تا­رى­نا جات­قا­نى­مىز­دى ماقتانىش تۇتقانمەن, سول مۇ­ناي­دىڭ دا ءتۇبى جوق ەمەس. ولاي بولسا, بو­لا­شاقتى بولجاي وتىرىپ, بۇگىن ات­قا­رى­لاتىن ءىستى كە­يىن­گە قالدىرماۋىمىز كەرەك. ەلىمىزدە تۇيە شارۋاشىلىعىن دامىتىپ, ونىڭ ءسۇتىن جوعارى تەحنولوگيامەن وڭدەۋ ءىسىن جولعا قويا الاتىن بولساق, وندا ءبىز­دىڭ ەكونوميكالىق ورلەۋىمىزگە وڭ ىقپالىن تيگىزەتىنى, ەكونوميكالىق بۇلاقتىڭ بىردەن-ءبىر كوزى بولۋى ءسوزسىز. ەگەر رەسمي اقپاراتقا سۇيەن­سەك, وڭ­تۇستىك قازاقتان وبلىسى بو­يىنشا ءبۇ­گىنگە دەيىن 16 مىڭ تۇيە بار, ال بۇل كور­سەتكىش رەسپۋبليكا بو­يىنشا 150 مىڭعا جۋىقتايدى. تۇيە ءسۇتىنىڭ ءونىم­دەرى مۇناي ونىمدەرىنە قا­را­عاندا 38-40 ەسە قىمبات ەكەن. مىسالى, حالىق­ارا­لىق بيرجادا 1 باررەل مۇناي 70 دوللار, 1 توننا مۇناي 350 دول­لار. ال شۇباتتىڭ 1 ليتر ساتىلۋ قۇنى قازاقستاندا 400-600 تەڭگەنى قۇرايدى. 1 تونناسى – 400-600 مىڭ تەڭ­گە. ال شە­تەلگە شىعاتىنداي جاعدايدا ءال­بەت­تە كەم دەگەندە 2-3 ەسە قىمباتقا سا­تى­لادى. سوندىقتان, مۇنايمەن سا­لىس­تىر­عاڭدا شۇباتتان تۇسەتىن تابىس اي­تار­لىقتاي كولەمدى. عالىم وسىلاي دەيدى. ءتورت ت ۇلىكتىڭ تورەسى, تۇيە مالىنا وندىستىك كوزقاراس بولاتىن بولسا, بو­لاشاقتا قازىرگى تاڭداعىدان مال سانى 10-20 ەسە كوبەيتۋگە بولادى. – ەلباسى حالىققا ارناعان جول­داۋ­لا­رىندا ەكونوميكانى كوتەرىپ, حا­لىق­تى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ كە­رەك دەگەندى ءجيى ايتادى, – دەپ ويىن سا­باق­تايدى عالىم. – ال ەندى ەلىمىز­دەگى ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, قاراعاندى, قىزىلوردا, وڭ­تۇستىك قازاقستان, جام­­بىل وبلىس­تا­رىنىڭ كوپتەگەن جەرى ءشول-شولەيت بو­لىپ بوس جاتىر. وسىن­داي جەرلەر تۇيە شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن پاي­دالانۋعا قولايلى دەر ەدىم. “تۇيە مالى كەدەيدىڭ مالى” دەگەن حالىقتا قاعيدا بار. ويتكەنى, ءتۇ­يە مالى, شولگە ءتوزىمدى, كوي جانە سي­ىر سياق­تى وزىنە ارنايى كۇتىمدى ونشا قاجەت ەتپەيتىن جانۋار. ەگەر وسى ءىس جەكە كاسىپكەر, مەملەكەت تارا­پىنان قولعا الىنىپ, ءبىز ۇسىنعان تەحنو­لوگيا نەگىزىندە جۇرگىزىلسە, وندا شۇبات كا­زاق­ستاننىڭ ۇلتتىق برەندى رەتىندە الەمگە تانىمال تاعام رەتىندە بەلگىلى بولارى ايقىن جانە الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق جاعدايدى تۇزەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ءبىر سالا بولادى. ەڭ الدىمەن شۇباتتىڭ ەمدىك قا­سيە­تىنە توقتالاتىن بولساق, ءبىر ليتر شۇبات ادام اعزاسىن تاۋلىكتىك قاجەت ەتەتىن ۆيتاميندەرمەن, كالتسيمەن جانە باسقا ميكروەلەمەنتتەرمەن تو­لىق قام­تاماسىز ەتە الادى. شۇباتتا جىلقى, سيىر سۇتىنەن اشىتىلىپ دا­يىن­دالعان ونىمدەرگە قاراعاندا قو­رەكت­ىك زاتتار وتە جوعارى. ءبىر ليتر تۇيە ءسۇتىنىڭ قۋاتتىلىعى – 911 ككال بولسا, جىلقىدا –528 ككال, سيىر ءسۇ­تى­نىكى 660 ككال-عا تەڭ ەكەن. سونداي-اق, ادامنىڭ تىنىس جولدارىنىڭ, اس قورىتۋ مۇشەلەرىنىڭ, با­ۋىر­دىڭ, ءوت جولدارىنىڭ سوزىلمالى اۋ­رۋ­لارىن ەم­دەۋدە پوليۆيتامين رە­تىندە قولدانۋعا تيىمدىلىگى كلي­ني­كالىق تاجىريبەمەن دالەل­دەنگەن. شۇباتتىڭ شيپالىلىعى نە­گى­زىن­دە بىرىككەن ۇلتتار ۇيى­مى­نىڭ شە­شىمىمەن ەۋروپا, امەريكا, اف­ري­كا, ازيا قۇر­لىق­تارىنىڭ حال­­قىن تۇيە سۇتىنەن دايىن­دال­عان ءونىم­دەرمەن قام­تاماسىز ەتۋ باع­دار­لاماسى قا­بىل­داندى. وسىعان وراي, جا­پونيا, ەۋرووداق, امەريكا, اۆستراليا ءسۇت يندۋس­تريا­سى­نىڭ بەلدى كوم­پانيا­لارى تۇيە ءسۇ­تىنىڭ ءونىم­دەرىن وڭدەۋ تەح­نو­لو­گيالارىنا قىزى­عۋ­شىلىق تانىتۋدا. شۇباتتا جىلقى جانە سيىر ءسۇ­تىنەن اشىتىلىپ, دايىندالعان ءونىم­دەرگە قاراعاندا كورەكتىك زاتتار جو­­عارى. الايدا, ونى قالاي ۇزاق مەر­زىمگە ساقتاۋعا بولادى. جاڭا ساۋ­ىلعان تۇيە ءسۇتى مىقتاعاندا ەكى اپ­تاعا شىداس بەرەدى ەكەن. ءارى قا­راي اينىپ كەتەدى. ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ اكادەميك اقىل­بەك بايمۇ­حا­نوۆ­تىڭ باس بو­لۋى­مەن اۋىل شا­رۋا­شى­لىعى عى­لىم­دا­رىنىڭ دوكتورى داستانبەك باي­مۇح­ا­نوۆ, عىلىم كان­ديداتى ءمۇساتىللا تو­قانوۆ پەن بو­لات توقانوۆ باستاعان عالىمدار توبى تۇيە سۇتىنەن يوگۋرت جانە شا­لاپ دايىنداۋدى وندىرىسكە قويدى. ءمۇساتىللا توقانوۆتىڭ عىلىمي مالىمەتتەرى بويىنشا, شۇباتتا تا­بيعي يممۋندىق قاسيەتى ادام دەن­ساۋلىعىنا پايدالى تۇيىرشىك مي­نەرال­دار بار. دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىگىنە قا­راس­تى تاماق اكا­دە­مياسىنىڭ ديرەك­تورى, ۇلتتىق عى­لىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ءتو­رەگەلدى شارمانوۆتىڭ ءما­لى­مەت­تەرى بويىنشا وكپە, باۋىر اۋ­رۋ­لارىن, حولەتسيستيتتى, ءوت جول­دا­رى­نىڭ قابىنۋىن شۇباتپەن ەم­دەۋ­دە كلي­­نيكالىق تيىمدىلىگى دالەل­دەن­گەن. وتاندىق جانە باتىس عا­لىم­دا­رى­نىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, التى اي بويى كۇندەلىكتى اس ءىشۋ الدىندا 30 ءمينوت بۇرىن ءبىر ليتر شۇبات قول­­دانىلعان جاعدايدا راك, سپيد, تىنىس الۋ, اس قورىتۋ جول­دارىنىڭ جانە جۇرەك-قان تامىرى سياقتى اۋ­رۋ­لاردى ەمدەۋگە ىقپال جاسايدى ەكەن. شۇبات تابلەتكاسىن شىعارۋدى شىم­كەنتتەگى “حيمفارم-Santo” فار­ما­تسەۆ­تيكالىق فابريكاسى ال­داعى ءشىل­دە ايىنان وندىرىسكە قوي­ماق نيەتتە. شۇباتتى تابلەتكا ەتىپ شىعارۋ ۇلكەن ينۆەستيتسيانى قاجەت ەتەتىندىگى ءسوزسىز. ءمۇساتىللا توقانوۆ بۇكىلا­لەم­دىك بانكتەن 9 ملن. تەڭگە گرانت ۇتىپ العان. ونىڭ سىرتىندا اۋىل ش­ا­رۋا­شىلىعى مينيسترلىگى عى­لىمي جا­ڭالىقتى قولداۋ ءۇشىن 4 ملن. تەڭگە بولگەن. ال جوبانى تولىقتاي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وراسان قارجى كەرەك. قازىر دۇنيە جۇزىندە بالالار تا­ما­عىنا, اكتيمەل, يممۋنەل, بيو­يوگۋرت جانە قىشقىل ءسۇتتى تاعام­دارعا سيىر ءسۇ­تى پايدالانىلىپ ءجۇر. ال, ول جە­تىلىپ ءوسىپ كەلە جاتقان بالا ورگ­ا­نيز­مىنە ونشا­لىقتى پايدا اكەلە بەر­مەيدى دەيدى عالىمدار. قۇرامى جا­عىنان انا سۇتىنەن الشاق جات­قان­دىق­تان, زات الماسۋ پروتسەسىن بۇزىپ, قانت ديابەتى سياقتى اۋرۋ­لاردىڭ بەلەڭ الۋىنا جول اشادى ەكەن. ال تۇيە مەن بيە ءسۇتى تابيعي يممۋنا­مو­دۋلياتور. بيە سۇتىندە 120-داي حيميالىق ەلەمەنتتەر بار, قۇ­رامى جونىنەن انا سۇتىنە ەڭ جاقىنى وسى. قاراعاندى وبلىسى جاڭاارقا اۋدانى ەراليەۆ اۋىلىندا جان­دىل­دا دەگەن اعامىز بار. جۇرت “كوليا” دەيدى. ەرتەرەكتە اۋرۋلى بولىپ, جارتى وك­پە­سىن الدىرعان سول اعامىز قىستاي ىڭ­قىلداپ شىعاتىن. اۋىل مالدى. بارلىق ءۇي ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى ۇستايدى. اۋىل ايەلدەرى مول قى­مىزدى قىسقا توساپ جاپقانداي جاۋىپ الۋدى ۇيرەندى. ەشقانداي قۇ­پياسى جوق. جاز سوڭى, كۇز باسىندا كوڭىلى قالاعان كۇنى سا­باداعى قىمىزدى شاراعا قوتارىپ الادى دا, اراساننان بوساعان قۇ­تىنى تاپسا سپيرت, تاپپاسا اراقپەن ءبىر شايىپ الىپ قۇرعاق قۇتىعا قىمىز قۇيادى. كوپ ەتىپ. سوسىن قىستاي ءىشىپ جا­تا­دى. اعامىزدىڭ قازىر جانىن الىپ قا­لىپ جۇرگەن سول سارى قىمىز. كۇن­دە ءبىر قۇ­تى­سىن ءىشىپ الادى دا ەكى بە­تىنەن قانى تامىپ وتىرادى. كۇزدە جاپ­قان قى­مىز كوكتەمگى بيە ساۋىمعا دەيىن جەتەدى. شىمكەنتتىك عالىمدار انا سۇتىنە ەڭ جاقىن, ءتۇرلى اۋرۋ-سىر­قاۋ­لار­دىڭ مىڭ دا ءبىر ەمى دەپ جۇرگەن قازاق سۋسىندارىنىڭ قۇدىرەتى وسى. ادامنىڭ بولمىسى ىشكەن تاعامىنا ابدەن باي­لا­نىستى. شۇبات پەن قىمىزدان قۇر­عاق ۇن­تاق, تاب­لەت­كالار الىپ, وندىرىسكە شى­­عارار بول­ساق, قازاقتىڭ الەم­دىك رى­نوك­قا يىعىمەن كيمەلەپ كى­رەر جەرى, تورگە شىعار تۇسى وسى-اۋ. بۇۇ اۋىل شارۋا­شى­لى­عى جانە تاماق ونەر­كاسىبى دە­پار­تامەنتىنىڭ ەۋ­­روپا, امە­ريكا, اف­ري­­كا جانە ازيا ەل­دەرىن تۇيە ءسۇتى جانە قىش­قىل ءسۇت­تى تا­عام­دار­مەن قام­تا­ما­سىز ەتۋگە شا­قىرۋى ءبىزدىڭ مەم­لەكەتتى وي­لاندىرۋعا ءتيىس. باقتيار تايجان, شىمكەنت.