ەكولوگيا • 08 ماۋسىم، 2021

كاسپي تەڭىزى تارتىلىپ جاتىر

1201 رەت كورسەتىلدى

كاسپي تەڭىزىندە سۋ دەڭگەيىنىڭ تۇراقسىزدىعى – تابيعي ءۇردىس. سوڭعى جىلدارى وعان جاھاندىق كليماتتىڭ وزگەرۋى دە اسەر ەتتى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

«ساراپشىلارىمىز تەڭىز دەڭگەيى كوپ جىلدىق، جىلارالىق جانە ماۋسىمدىق اۋىتقۋلارعا ۇشىراعانىن حابارلايدى. بۇل – تابيعي ءۇردىس. كاسپي تەڭىزىندە سۋ دەڭگەيى بۇرىن دا اۋىتقىپ وتىرعان. مۇنداي مەرزىمدى اۋىتقۋلار سىرتقى شەكارادا وزگەرمەلى شارتى بار جابىق سۋ قويماسى ءۇشىن قالىپتى جاعداي بولىپ تابىلادى» دەلىنگەن ۆەدومستۆو تاراتقان حابارلامادا.

بەلگىلى بولعانداي، وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ كاسپي دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى بايقالدى. 1977 جىلعا قاراي تەڭىز دەڭگەيى 3 مەترگە تومەندەپ، مينۋس 26-دان 29 م-گە دەيىن جەتتى. كەيىن سۋ دەڭگەيى قايتا كوتەرىلە باستادى، وسىلايشا 1995 جىلى 3 مەترگە جوعارىلاپ، مينۋس 26،62 م-ءدى قۇرادى. وسى ارالىقتا سۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋى جىلىنا شامامەن 14 سم بولدى، ال كەي جىلدارى – 36 سم دە جەتكەن. 2005 جىلدان باستاپ تسيكلدىك تومەندەۋ كەزەڭى قايتادا باستالدى.

كاسپيدە جەلدىڭ اسەرىنەن مەزگىلسىز اۋىتقۋ بولىپ تۇرادى. مىسالى، كاسپيدىڭ سولتۇستىك بولىگىندە «جانباي» تەڭىز گيدروپوستى اۋدانىندا وسىنداي ماۋسىمدىق كورىنىس انىق بايقالادى. اسىرەسە كوكتەم، كۇزدە. وعان سولتۇستىك-شىعىس جانە وڭتۇستىك-شىعىستا سوعاتىن جانە سەبەپ.

ال جازدا، جەل قاتتى ەمەس كەزدە مۇنداي جاعداي بايقالمايدى. تەڭىز دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋى جەلدىڭ جىلدامدىعى 10-15 م/س جانە ۇزاقتىعى 10-12 ساعاتتان 1-2 كۇنگە دەيىن جالعاسسا عانا بايقالادى. ال جەل سەكۋندىنا15-25 م-گە جەتكەندە بيىكتىگى 1،5-2 م نەمەسە ودان دا جوعارى بولادى.

سوڭعى جىلدارى كاسپي تەڭىزى دەڭگەيىنىڭ اۋىتقۋى كليماتتىڭ انتروپوگەندىك وزگەرۋى اسەرىنەن وزگەرەتىن سۋ بالانسى سيپاتتامالارىنىڭ اراقاتىناسىنا بايلانىستى.

ساراپشىلاردىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك 2006-2020 جىلدار ارالىعىندا كاسپي تەڭىزىنىڭ اكۆاتورياسىنا جاۋىن-شاشىننىڭ از مولشەرى تۇسكەن، ال بۋلانۋ پروتسەسى كەرىسىنشە قارقىندى بولدى. سونداي-اق ەدىل (ۆولگا) وزەنىنىڭ باسسەينىندە سۋ از بولعاندىقتان كەلەتىن سۋ مولشەرى كوپ بولمادى.

باستى سەبەبى – كليماتتىڭ جىلىنۋى. كاسپي دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى مەن جوعارىلاۋى بۇرىن دا بولعان جانە ونىڭ ۇزاق مەرزىمدى تابيعي تسيكلدىك سيپاتقا يە ەكەنىن اتاپ وتەمىز. سوڭعى جىلدارى كاسپيدىڭ جاعدايىنا عالامدىق جىلىنۋ دا ىقپال ەتە باستادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

وتكەن تاۋلىكتە 8 ادام كۆي جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:35

ۇقساس جاڭالىقتار