قوعام • 04 ماۋسىم، 2021

سovid-19: العى شەپتەگى دارىگەرلەر نە دەيدى؟

72 رەت كورسەتىلدى

ىندەت قۇرساۋى قىسقاننان بەرى دارىگەرلەردىڭ ءومىرى بەينە ءبىر مايداننىڭ العى شەبىنە ۇقساپ كەتكەندەي. ءاۋ باستا ت.رىسقۇلوۆ كوشەسىندەگى عيمارات بالالاردىڭ ينفەكتسيالىق اۋرۋحاناسى بولۋعا ارنالىپ سالىنعان-دى. ال پاندەميا باستالعالى مۇندا تەك سovid-19 ينفەكتسياسىن جۇقتىرعاندار ەمدەلىپ جاتىر.

اۋرۋحانا قىزمەتكەرلەرىندە ەش تىنىم جوق. كۇندەلىكتى دارىگەرلەردىڭ تەكسەرۋى، كەزەكشى دارىگەردىڭ قاداعا­لاۋى، پروتسەدۋرالاردىڭ ۇزبەي جۇرگىزىلۋى، ساتۋراتسيا مەن قان قىسى­مى، دەنە قىزۋىن ولشەۋ، كۇنىنە نە­شە مەزگىل تازالىق جۇمىستارىنىڭ اتقارىلۋى، تولىپ جاتقان تالدامالار الۋ، وزگە دە اپپاراتتىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ – نە كەرەك، پاتسيەنتتەرمەن اراداعى بايلانىستا ەش كىدىرىس بولمايدى. ونىڭ ۇستىنە جاعدايىنا قاراي بىردە انا ناۋقاس، بىردە مىنا ناۋقاسقا كومەك قاجەت. سونىڭ بىرىنە دە قاباق شىتپاستان، ۇستىندەگى قورعانىش كيىمدەرىنىڭ ىڭعايسىزدىق تۋعىزاتىنىنا قاراماستان، زىر جۇگىرگەن ۇلكەندى-كىشىلى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەرلىككە پاراپار ىسىنە ريزا بولاسىڭ.

وسى اۋرۋحانانىڭ «ب» بلوگى­نىڭ دا كۇندەلىكتى تىنىمسىز ءومى­رىنىڭ بارلىق بولىمدەردەن ايىرماسى بولماعانىمەن، مۇنداعى دارى­گەرلەر – ءبىر شاماداعى جاپ-جاس قازاقتىڭ جىگىتتەرى. ولاردىڭ كوپ ۋاقىتى «قىزىل ايماقتا» وتەتىن بولعاندىقتان، اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اۋرۋلار تاريحىن تولتىرىپ، ەمدەلىپ شىققانداردىڭ قۇجاتتارىن دايار­لايتىن «تازا ايماقتاعى» دارىگەر­لەردىڭ ورديناتورلىق بولمەسىنە ءوتۋىن توسۋعا تۋرا كەلدى.

– جالپى جۇرتشىلىق اڭعارما­عانىمەن، كۇندەلىكتى بۇل اۋرۋدىڭ قاي كەزدە ءورشىپ، قاي كەزدە باسەڭدەيتىنىن وسىنداعى قىزمەتكەرلەر جاقسى بىلەدى. ماسەلەن، قالادا شەكتەۋ مەر­زىمى باسەڭدەگەندە، ءيا اياقتالعاندا نەمەسە حالىق كوپ جينالاتىن مەرەكە، اۋىزاشار، ايت بولعان سوڭ 14 كۇننەن كەيىن اۋرۋلار كوپتەپ تۇسە باستايدى. ءبىز ءار مەرەكە وتكەن سايىن كۇندەردى ساناپ دايىن وتىرامىز. بۇل – حالىقتىڭ ءالى دە ساقتانبايتىنىن، اۋادا تارايتىن ۆيرۋس بار ەكەنىن بىلە تۇرا ماسكا تاقپايتىنىن، قا­شىقتىقتى ەسەپتەمەي، ارالاس-قۇ­رالاستىقتى ۇزبەيتىنىن كورسەتەدى. بىلايشا ايتقاندا، ماڭايىن دا، ءوزىن دە اۋرۋدان ساقتايىن دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كەمشىندىگىنىڭ كورىنىسى. نەگىزى سovid-19 بۇرىننان سوزىلمالى، اسىرەسە قانتتى ديابەت-سۋسامىر، قان اينالىم جۇيەسىندە اۋرۋلارى بار ادامداردا اۋىرىراق، ءتۇرلى اسقىنۋلارمەن وتەدى. ال سوزىلمالى دەرتتى جانداردىڭ كوبى ۇلكەن ادامدار ەكەنى ايان. سوندىقتان كىمنىڭ بويىندا سوزىلمالى اۋرۋى بولسا سول جاندار كۇندەلىكتى تاعايىندالاتىن پرەپاراتتارىن ءىشىپ، توباناياقتانىپ قالماي بەل­سەندى تۇردە ءجۇرىپ-تۇرۋى، ديەتانى قاداعالاپ، دەنساۋلىقتارىن با­قىلاۋدا ۇستاپ وتىرعانى ءجون. ايتپەگەندە، اعزاعا تۇسكەن ۆيرۋس سول اۋرۋ بار جەردى ودان سايىن قوزعاپ، ەمدى قيىنداتاتىندار وتە كوپ. بىزگە سونداي ءار جاننىڭ ەمدەلىپ شىققانى كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي سىيلايدى. سول كۇنى جۇمىسىڭا قاناتتاناسىڭ، ال پاتسيەنتتەن ايىرىلىپ قالۋ ەڭسەڭدى تۇسىرەدى، ساعان عانا ەمەس، بۇكىل ارىپتەستەرىڭە اسەر ەتەدى، – دەيدى دارىگەر ەرلىك سەركەش.

ونىڭ اڭگىمەسىن ءىلىپ اكەتكەن ارىپتەسى سەرىك كوپتىباي مىنا ءبىر جايتقا نازار اۋدارعان.

– ۆيرۋس جۇقتىرىپ العاندار ادەتتە ۇيلەرىندە ءوز بەتىنشە ەمدەۋدى باستايدى. حالىقتىڭ اراسىندا اۋرۋدى جەڭۋ ءۇشىن تامىردان تامشىلاتىپ سۇيىقتىق بەرۋ وتە ءتيىمدى دەگەن تۇسىنىك بار. سونى ەسەپكە الىپ، باس سالىپ ەرىتىندىلەر قۇيدىرا باستايدى. ال ونىڭ زيان، قاۋىپتى جاعى بار. ويتكەنى ۆيرۋس وكپەنى جايلاعاندا ول ءىسىنىپ كەتەدى، وكپەگە سۇيىقتىق جينالىپ، وزدىگىنەن دەم الا الماي، اقىرىندا وكپەنى جاساندى دەمالدىرۋ قۇرىلعىسىنا قوسۋعا تۋرا كەلەدى. سوندىقتان وقىرماندار ەگەر كت كورسەتپەسە، دەنە قىزۋى كوتەرىلىپ، تال­دامالار كورسەتپەسە، سۇيىقتىق قۇيدىرۋعا مۇلدەم بولمايتىنىن ەسكەرسە ەكەن. سوسىن تاعى ءبىر قاۋىپتى نارسە – اۋرۋ بەلگىسى بىلىنىسىمەن انتيبيوتيكتەر قابىلداۋدى باستاپ جىبەرۋ اعزانىڭ يممۋندىق قابىلەتىن تومەندەتىپ، اۋرۋعا قارسى كۇرەسۋىن تەجەيدى. ۆيرۋستىق اۋرۋعا مۇنداي ەم كومەكتەسپەيدى، ال ان­تيبيوتيكتەردى ۆيرۋستىق اۋرۋعا باك­تەريالىق فلورا قوسىمشالىق جاساعاندا، ءتۇرلى زەرتتەۋلەرگە، كلينيكاسىنا قاراپ، دوزاسىن ەسەپتەپ بارىپ قولدانامىز. ۇيدە ەمدەلگەندە نەعۇرلىم قىمبات، قۋاتتى ءدارىنى الساق، سونشالىقتى ءتيىمدى دەگەن قاتە تۇسىنىكتەن ارىلۋ قاجەت. كىم وزىنە زيان كەلتىرسىن، وسىنىڭ بارلىعى بىلمەستىكتەن بولىپ جاتىر. ماسەلەن، ۆيرۋستى پنەۆمونيادا تىنىس الۋ جاتتىعۋلارى كومەكتەسەدى دەپ اۋرۋ وتە بەلسەندى دەمىگىپ، ونىڭ ۇستىنە قىزۋى كوتەرىلىپ، كلينيكالىق بەلگىلەر وتە ايقىن كەزىندە جاساعان جاتتىعۋدىڭ پايداسىنان زيانى كوپ. سوندىقتان ۇيدە ەمدەلىپ جاتقاندار وسىنى جادىندا ۇستاۋى كەرەك، – دەيدى ول.

ماماندارمەن اڭگىمەدەن ءبىراز جايتقا قانىقتىق. ماسەلەن، اۋىرىپ، ەمدەلگەن جاننىڭ بويىندا 14 كۇن مەن 6 ايدىڭ ىشىندە انتيدەنە ءتۇزىلۋى جۇرەدى ەكەن. سوندىقتان دارى­گەرلەر جازىلىپ شىققان سوڭ دا 14 كۇن مەن 20 تاۋلىك ىشىندە ۇيدە وقشاۋلانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ايتپەگەندە اۋرۋدان السىرەپ، يممۋنيتەتى تومەندەگەن ادامنىڭ ۆيرۋستى قايتا جۇقتىرۋى نەمەسە وزگە شتامىن ىلىكتىرىپ الۋ قاۋپى وتە جوعارى كورىنەدى. 14-20 كۇن وتكەن سوڭ انتيدەنەلەر ءتۇزىلۋ ءجۇرىپ جاتقاندا سىرتقا شىعۋ – ءار پا­تسيەنت ءۇشىن ماڭىزدى. عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنە قاراعاندا، سovid-19-بەن اۋىرىپ شىققانداردىڭ 70 پا­يىزىندا 20-كۇننەن باستاپ انتيدەنە ءتۇزىلۋى قارقىن الادى.

اڭگىمەگە دارىگەر مەرەي راحىم­باەۆ قوسىلدى. ونىڭ ايتۋىنشا، كۆي جۇقتىرىپ، ول پنەۆمونياعا ۇلاسقان ادامداردىڭ پرومپوزيتسيانى ۇستاۋى، ياعني ەتبەتىنەن جاتقانى ءجون. نەگىزى وكپەنىڭ ۇلكەن ۇلەسى ارقادا. اۋا جەڭىل بولعاندىقتان ەت­بەتىنەن جاتقاندا وكپەدە اۋا الماسۋ ۇدەرىسى جاقسارادى، سول سەبەپتەن دە پاتسيەنتتەردىڭ ارقاسىنان اقىرىنداپ ساۋساقتىڭ ۇشىمەن سو­عىپ قويامىز. ول وكپەدەگى اۋا ال­ماسۋعا كومەكتەسەدى. سوندىقتان بۇلاي جاتۋدىڭ پايداسى زور، شال­قادان جاتۋعا بولمايدى.

ماسەلەن، دەنەگە قانداي دا جارا­قات تۇسسە، ورنىندا تىرتىق قا­لۋى مۇمكىن، سول ءتارىزدى وكپەدە دە في­بروزدار بولۋى عاجاپ ەمەس، ال وعان جىبەرمەۋ ءۇشىن كوپ قوزعالۋ، تاڭعى تازا اۋامەن دەمالۋ ماڭىزدى. قان اينالىمىندا كىنارات بولىپ، قويۋلانىپ، ترومبوز تۇزىلمەۋى ءۇشىن قان سۇيىلتاتىن پرەپاراتتاردى الۋدى قاپەردە ۇستاماسا، ۆيرۋس زاردابى اۋىرىراق ءتيۋى مۇمكىن. ەڭ باستىسى – ۆاكتسينا سالدىرۋ. ونىڭ قاجەتتىلىگى سوندا، تۇبىندە قو­عامدىق يممۋنيتەتتى، اۋرۋعا قو­عام بولىپ قارسى تۇرۋعا الىپ كەلەدى. سەبەبى ۆاكتسينا العان ادامعا ۆيرۋس سوقتىققاندا، ول ءارى قاراي دامىمايدى، ونىڭ قورعانىش قابىلەتى، انتيدەنەلەرى ونى ەلەڭ ەتپەيدى دە، ۆيرۋستىڭ تارالۋىنداعى تىزبەك ۇزىلەدى. ال قوعامدا سونداي تىزبەك ۇزۋ­شىلەردىڭ قاتارى كوبەيگەن سايىن، اۋرۋ جەڭىلەدى، ويتكەنى تاراتۋشىلار ازايادى.

– ءبىزدىڭ ءبارىمىز ۆاكتسينا الدىق، ەندى ەل تۇرعىندارى ۆاكتسينالاۋدان ءوتىپ، قالىپتى تىرشىلىككە كوشسەك دەيمىز. ءبىزدىڭ «قىزىل ايماققا» كۇن­دەلىكتى كىرۋىمىزدىڭ ءوزى ۋاقىت الادى، قورعانىش كيىمدەردى ءبىر-بىرىمىزگە كومەكتەسىپ كيىنەمىز، شىق­قان سوڭ جۋىنامىز، ال قانشا ۇي­رەندىك دەسەك تە، پاندەميامەن كۇرەستەن شار­شاپ كەتتىك. قانشاما ادام كوز جۇمدى. ءاربىر جوعالتۋدان جۇ­رەگىمىزگە قانشا سالماق ءتۇستى؟ ونى تەك باستان كەشكەندەر عانا تۇسى­نەدى. ال پاتسيەنت «مەن مىنا جال­عاننان كۇدەرىمدى ءۇزىپ، قوشتاسىپ قويعان ەدىم، سىزدەرگە راقمەت، اللاعا شۇكىر»، دەپ كوزدەرىنە جاس العانىن كورگەندە جەپ-جەڭىل بولىپ ۇشىپ كەتەردەي كۇيگە تۇسەمىز. قۇدايعا ءتاۋبا، ونداي جاندار دا كوپ. بىراق اۋرۋ تىيىلسىنشى، «ۆاكتسينا سال­دىرىڭىزدار» دەپ قويماي جازا بەرىڭىز­­دەرشى، – دەيدى العى شەپتە اۋرۋ­­مەن ايقاسقان ابزال جاندار.

سوڭعى جاڭالىقتار

شەرحان مۇرتازانىڭ ءۇيى

ادەبيەت • كەشە

«جاسىل» ايماقتا ەكى ءوڭىر

كوروناۆيرۋس • كەشە

بۇگىن - انالار كۇنى

قازاقستان • كەشە

الماتىدا تەگىن ءدارى-دارمەك قاتارى ارتتى

مەديتسينا • 18 قىركۇيەك، 2021

الەمدە ەپيداحۋال قانداي؟

الەم • 18 قىركۇيەك، 2021

توكيو مارافونى 2022 جىلعا شەگەرىلدى

سپورت • 18 قىركۇيەك، 2021

الماتىدا تاۋ بوكتەرى ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • 18 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار