تاۋەلسىزدىككە دەيىن 20 مىڭنان استام قازاق تۇرعىنى بار پەتروپاۆل قالاسىندا انا تىلىندە تاربيەلەيتىن بىردە-ءبىر بالاباقشا بولعان ەمەس. ونى ەشكىم كەرەك تە قىلمادى دەسەك ارتىق ايتپاسپىز. ىشتەي بالام قازاقشا بىلسە ەكەن دەگەن جاندار بولعانىمەن, ەشقايسىسى ول ويىن سىرتقا شىعارىپ, «بىزدە نەگە قازاقشا بالاباقشا جوق؟» دەگەن تالاپ قويا المادى. سەبەبى «ۇلتشىل» اتانۋدان قايمىققان جۇرت ابدەن باسىلىپ قالعان ەدى. الدا-جالدا ايتا قالعاندار بولسا, ونىڭ موينىنا «ۇلتشىل» دەگەن ايىپ ءومىر بويىنا تاعىلاتىن.
وسىنداي احۋال جالعىز پەتروپاۆل ەمەس, قازاقستاننىڭ بارلىق قالاسىندا دا بار-تىن. رەسپۋبليكا استاناسىنىڭ وزىندە ءبىر «ەرتوستىكتەن» باسقا بالاباقشا اشىلعان جوق. قازىر سونىڭ ءبارى ۇمىت بولىپ بارادى. كەڭەس وكىمەتى تاعى ءبىر 20 جىل ۇستەمدىك قۇرعاندا تۇگەل حالىق بولماسا دا قالا قازاقتارى ۇلت رەتىندە تەگىس جۇتىلىپ كەتۋى مۇمكىن ەدى. سوندىقتان تاۋەلسىزدىگىمىزگە قالاي ءتاۋ ەتپەيىك؟!
پەتروپاۆلدىڭ ءبىر بالاباقشاسىندا انا تىلىندە تاربيەلەيتىن توپ اشۋ ماسەلەسى 1989 جىلى باستالعان. سول كەزەڭدە كسرو ەلدەرىندە جاپپاي ۇلتتىق بۇلقىنىس پايدا بولعان ەدى. سونىڭ دۇمپۋىمەن قىزىلجار وڭىرىندە دە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى جاڭعىرتۋ باستالدى. ارينە, تۇتاستاي بالاباقشا اشۋ ول كەزدە اۋىزعا دا الىنبادى. تەك توپ اشايىق دەگەننىڭ ءوزى تالايلاردىڭ شامىنا ءتيدى. ءوز ارامىزدان شىققان كەيبىرەۋلەردىڭ دە «قازاقشا تاربيەلەۋ دەگەن نە سۇمدىق؟ تۇتاس حالقىمىزدى بولگىلەرىڭ كەلەدى مە؟» دەگەن سوزدەرىن ءوز قۇلاعىمىزبەن ەستىگەنبىز. پارتيانىڭ شۋاعىنا شومىلىپ, نومەنكلاتۋراعا ەنىپ, ارناۋلى پاەكتەرىن الىپ, ءوز جاعدايىن بارىنشا جاقسارتىپ, ءتىپتى اتى-جوندەرىن دە جارىم-جارتىلاي ورىستاندىرىپ العان وندايلار قاعىنان جەرىپ تۇرسا دا وزدەرىن حالىق اتىنان سويلەۋگە حاقىسى بار ەركەتوتاي سانايتىن. بىراق بۇل كەزدە ولاردىڭ كۇنى ءوتىپ بارا جاتقان-تۇعىن. رەسپۋبليكا بويىنشا اشىلعان «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ توڭىرەگىنە جينالعان بويلارىندا نامىسى, جۇرەگىندە وتى بار تالاي ازامات بۇل ماسەلەنى جەرگىلىكتى بيلىككە تىكەسىنەن قويۋعا جارادى. ارۋاقتارى رازى بولسىن دەپ ەسىمدەرىن اتاي كەتەتىن بولساق, ولار – ءراشيت بادىرلەنوۆ, قابدىراشيد ابىشەۆ, قابدوش قاليەۆ, قيلاج ماعازوۆ, قايىربەك ورازوۆ, مالىك مۇقانوۆ, قوسىل ءابدىراحمانوۆ, زەينوللا اكىمجانوۆ سىندى مارقۇمدار مەن كوزى ءتىرى ءمۇتاللاپ قانعوجين, قايىربەك عاليەۆ, ءومىر ەسقالي, قوشان قالي جانە باسقالار ەدى. سولاردىڭ كۇش سالىپ, تالاپ ەتۋىمەن جەرگىلىكتى بيلىك قازاق تىلىندە تاربيەلەنەتىن بوبەكتەر توبىن اشۋعا رۇقسات بەردى. اعالارىمىز بۇرىن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ءبىر قۇلاعىن ۇستاپ جۇرگەن جاندار بولعاندىقتان, توپتى اناۋ-مىناۋ ەمەس, پارتيانىڭ وبكومى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بوبەكتەرى تاربيەلەنەتىن, قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى «روماشكا» بالاباقشاسىنان اشۋعا قول جەتكىزدى. وسىنىڭ ءوزى كەزىندە ۇلكەن جەتىستىك بولعان. بىراق توپقا بەرەتىن بوبەكتەردى جيناۋ وڭاي بولعان جوق, تەك ايتەۋىر قالانىڭ ورتاسىنداعى جايلى بالاباقشا بولعان سوڭ عانا كەلىسكەندەر تابىلىپ, بارلىعى جيىرما شاقتى بوبەك جينالدى...
ءسويتىپ ەكى جىلداي تەك قازاق توبى بولعان وسى بالاباقشا 1991 جىلدىڭ 6 قاراشاسىندا «سالتانات» دەگەن اتاۋمەن تۇتاستاي قازاق بالاباقشاسى بولىپ قايتا اشىلدى. بۇعان دا جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان ازاماتتار ۇلكەن كۇش-جىگەر جۇمساپ ەدى. بۇل تاۋەلسىزدىككە قادام باسقان ەلىمىزدىڭ العاشقى سالتاناتى ىسپەتتى اقجولتاي بالاباقشا بولدى. قالا عانا ەمەس, بارشا وبلىس حالقى بۇعان شات-شادىمان بولىپ قۋانعان. ارادا 1 اي 10 كۇن وتكەندە قازاقستان ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس «سالتانات» تا بيىل 30 جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىر. وسى جىلداردا ول مىڭعا جۋىق بالدىرعاندى قازاق تىلىندە تاربيەلەپ, ءبىلىمنىڭ العاشقى باسپالداعىن كورسەتىپ, مەكتەپكە اتتاندىردى. تاربيەلەنۋشىلەردىڭ قاتارىندا ورىس, تاتار, نەمىس, ۋكراين, كورەي جانە باسقا ەتنوستار وكىلدەرىنىڭ بوبەكتەرى دە بولعان. سونىڭ ىشىندە كاتەرينا جۋكوۆا دەگەن قىز بالا ۇنەمى بەلسەندىلىك تانىتىپ, ۇلكەن ساحنالاردان قازاقتىڭ اندەرىن ايتىپ, كورىنىپ جۇرەتىن. كەيىن مەكتەپتى دە, جوعارى وقۋ ورنىن دا قازاق تىلىندە ءبىتىرىپتى.
وكىنىشكە قاراي, «سالتاناتتىڭ» العاشقى مەڭگەرۋشىسى بولعان ريمما احمەتوۆا بىلتىر جامان ىندەتتىڭ كەسىرىنەن ومىردەن ەرتە ءوتىپ كەتتى. بالاباقشانى گۇلدەندىرىپ, سابيلەردىڭ كوزايىمىنا اينالدىرۋعا كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن جان ەدى, جارىقتىق. ودان كەيىن بالاباقشا مەڭگەرۋشىسى بولعان گۇلمايرا اقجىگىتوۆا قازىر زەينەت دەمالىسىندا. ال قازىرگى مەڭگەرۋشى ايگۇل ءناسىلوۆا – ەڭبەك جولىن وسى بالاباقشا اشىلعاندا باستاعان تاجىريبەلى قىزمەتكەر. 1991 جىلى ول م.جۇماباەۆ اتىنداعى پەداگوگيكالىق كوللەدجدى ءبىتىرىپ كەلگەن جاس تاربيەشى ەكەن. سودان بەرى 30 جىل بويى ءبىر ورىندا قىزمەت ەتىپ, قازىر بالاباقشانىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ وتىر.
قازىر بۇل بالاباقشا – قالاداعى مەكتەپكە دەيىنگى ۇزدىك تاربيە مەكەمەلەرىنىڭ ءبىرى. بۇگىندە مۇندا 140 بوبەك تاربيەلەنەدى. قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالپى سانى – 40 ادام. ولار ءتۇرلى ونەر مەن بىلىمگە باۋليتىن التى توپ ۇيىمداستىرعان. بالاباقشالار اراسىنداعى وبلىستىق, قالالىق كونكۋرستاردىڭ جۇلدەگەرلەرى كوبىنە-كوپ وسى مەكەمەنىڭ بالدىرعاندارىنىڭ اراسىنان شىعىپ جاتادى. ءسويتىپ «سالتاناتتىڭ» دا جەتىستىكتەرى ەل تاۋەلسىزدىگىمەن بىرگە جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلەدى.
پەتروپاۆل
