– بيىل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى. ەلەۋلى مەرەكەگە ەل ءىشى ەڭبەكپەن دە, بىرلىكپەن دە ايتۋلى ۇلەس قوسىپ وتىر. سونداي-اق بيىل ءبىزدىڭ وبلىس ءۇشىن تاعى ءبىر ەلەۋلى كەزەڭ – ەلباسىنىڭ الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعىن تالدىقورعان قالاسىنا كوشىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىنا 20 جىل تولدى. ياعني جەتىسۋ جۇرتى ءۇشىن بيىل قوس مەرەكە. وسى ورايدا وبلىستىڭ جاي-كۇيى, الداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارلارى تۋرالى نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. بۇگىندە ىندەت سالدارىنان تۋىنداعان داعدارىسقا قاراماستان, ايماقتا تۇراقتى دامۋ پرينتسيپتەرىنىڭ باسىمدىعى ساقتالدى. وبلىستا وتكەن 4 ايدا بارلىق نەگىزگى سالالاردا ءوسىم قامتاماسىز ەتىلدى. ماسەلەن, ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 15,3 پايىزعا, قۇرىلىس جۇمىستارى – 4,2 پايىزعا, ساۋدا – 3,7 پايىزعا, اۋىل شارۋاشىلىعى 0,5 پايىزعا ءوستى. ال مەملەكەتتىك بيۋدجەت ءتۇسىمى 220 ملرد تەڭگەنى قۇرادى جانە بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا شامامەن 1,5 ەسەگە ارتىپ وتىر, – دەدى جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋدە ا.باتالوۆ.
ايماق ەكونوميكاسىنىڭ تابىستى بولۋىنا ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ارتۋى سەرپىن بەرۋدە. اتاپ ايتقاندا, قازىرگە دەيىن وبلىس ەكونوميكاسىنا 127 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, ءوسىم كورسەتكىشى 1,6 پايىزعا جەتكەن. ال جىل سوڭىنا قاراي قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 811 ملرد تەڭگە دەڭگەيىندە بولادى دەپ كۇتىلۋدە. جالپى, 2025 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ونىمدەگى ينۆەستيتسيا كولەمىن 30 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ مىندەتى تۇر ەكەن. وسى ماقساتتا 45 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلاتىن, جالپى قۇنى 5,4 ترلن تەڭگە بولاتىن 562 جوبانىڭ ينۆەستيتسيالىق پورتفەلى قالىپتاستىرىلعان. سونىڭ ىشىندە قازىر 327 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا, ولار تۇراقتى ينۆەستيتسيا لەگىن قامتاماسىز ەتەدى. وسى تىزىمدە 9 ترانسۇلتتىق كومپانيا بار. بۇگىندە ولاردىڭ ەكونوميكاعا سالعان قارجىسى وبلىستىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەسىن قوسىپ وتىر. ماسەلەن, جۇمىس ىستەپ تۇرعان «مارۆەن فۋد», «لۋكويل», «Willo» كاسىپورىندارى مەن بيىل ىسكە قوسىلعان «الاتسەم» تسەمەنت زاۋىتى جانە «فيد ميللس» قۇراما جەم زاۋىتى وندىرىستەرىنە قۇيىلعان ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 165 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. الداعى ۋاقىتتا ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ تاعى 5 جوباسى ىسكە قوسىلىپ, ولاردىڭ ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ جالپى كولەمىندەگى ۇلەسى 25 پايىزعا جەتپەك.
جالپى, قازىر وبلىستا ازىق-ت ۇلىك, سۋسىن, ەلەكتر قۇرالدارى, دايىن مەتالل بۇيىمدارى, فارماتسەۆتيكا مەن قۇرىلىس يندۋسترياسى وندىرىسىندە تۇراقتى ءوسىم بايقالادى. جىل سوڭىنا قاراي ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ قارجىلاي كولەمى 1,2 ترلن تەڭگەگە جەتەدى دەگەن بولجام بار. ونىڭ ىشىندە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت ۇلەسى دە 6 پايىزعا ءوسىپ, وزىندىك قۇنى 400 ملن اقش دوللارىن قۇرايدى. ال اگروونەركاسىپ كەشەنى بويىنشا 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە ەت, جەمىس-جيدەك, كوكونىس, قانت, ءسۇت ونىمدەرى, ءداندى جانە مايلى داقىلداردى ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ بويىنشا جەتى ءىرى ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋ جوسپارلانعان. ياعني 1,3 ملن باس ءىرى قارا, 4,5 ملن باس قوي-ەشكى, 1 ملن گەكتارعا جۋىق ەگىس القابى بار ءوڭىردىڭ الەۋەتىن ەسكەرسەك, جەتىسۋ ءوڭىرى وسى جوبانىڭ ەڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسىنىڭ ءبىرى بولاتىنى ءسوزسىز. ونىڭ نەگىزى قازىردەن بار. مىسالى, قانت وندىرەتىن ەكى زاۋىت جۇمىس ىستەپ تۇر, ەندى الاكول جانە قارابۇلاق قانت زاۋىتتارىن قالپىنا كەلتىرۋ جوسپارلانۋدا. وسىلايشا, وبلىس ەگىستىك القاپ اۋماعىن 35 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ ارقىلى قانت قىزىلشاسى كولەمىن 2 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتىن جۇزەگە اسىرماق.
– وبلىستا ەت وڭدەۋ قۋاتى 30 مىڭ تونناعا دەيىن جەتەتىن «جەتىسۋ قوي» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى باستادىق. بۇگىندە بارلىق ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى شەشىلدى, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىنا قارجى ءبولىندى. ينۆەستور زاۋىتتى جوبالاۋدى باستادى. مۇنان بولەك, 500 مىڭ باسقا دەيىن سيىر ەتىن وندىرەتىن «تايسون فۋدس» جوباسى تۋرالى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. ءىرى قارا ەتىن وڭدەيتىن زاۋىت سالاتىن جەر ۋچاسكەسى ءبولىندى. اگروونەركاسىپ كەشەنى تۋرالى ايتقاندا, وتكەن جىلى ىسكە قوسىلعان, تاۋلىگىنە 160 ملن دانا جۇمىرتقا وندىرەتىن «ناۋرىزاگرو» سەرىكتەستىگى مەن 29 مىڭ توننا قۇس ەتىن دايىندايتىن «OTAN GreenFood» فابريكاسىن مىسالعا الۋعا بولادى. ال بيىل تاعى ەكى ءوندىرىس ىسكە قوسىلدى. بۇيىرسا, وتاندىق تۇتىنۋ نارىعىنا قۋاتى 37 مىڭ توننا ەت وندىرەتىن «پريما قۇس» جانە جىلىنا 160 ملن دانا جۇمىرتقا مەن 120 مىڭ توننا برويلەر ەتىن وندىرەتىن «Aitas KZ» فابريكاسىنىڭ ونىمدەرى جول تارتپاق. جالپى, جىل قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ءونىم كولەمى 1 ترلن تەڭگەدەن اسادى, ونىڭ ىشىندە ءونىم ەكسپورتى 220 ملن اقش دوللارىنا جەتەدى دەگەن سەنىم بار, – دەدى وبلىس اكىمى.
ءوڭىر دامۋىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. قازىر بۇل باعىتتا 125 مىڭ بىرلىك نىسان جۇمىس ىستەۋدە. سالا بويىنشا ەڭبەكپەن قامتىلعانداردىڭ سانى 275 مىڭ ادامعا جەتتى. وندىرىلگەن ءونىم مەن كورسەتىلگەن قىزمەت كولەمى 11 پايىزعا ءوسىپ, قارجىلاي قۇنى 1,8 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ال شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 34 پايىزدان اسقان.
– بۇل باعىتتاعى جۇمىسقا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قولعا الىنعان سالىقتىق جەڭىلدىكتەر, جالعا الۋ تولەمدەرىنەن بوساتۋ تۇرىندەگى شارالار وڭ ىقپالىن تيگىزدى. مىسال رەتىندە ايتسام, جىلدىڭ باسىندا تالدىقورعان قالاسىندا از قامتىلعان جانە كوپبالالى انالاردى جۇمىسقا تارتۋ ماقساتىندا تىگىن تسەحى اشىلدى. «جەتىسۋ» الەۋمەتتىك كورپوراتسياسى ارقىلى تسەحقا ورىن تاۋىپ, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, ليزينگكە قۇرال-جابدىقتار ساتىپ اپەردىك. قازىر بۇل شاعىن فابريكادا 17 ايەل جۇمىس ىستەپ جاتىر, ولاردىڭ 12-ءسى «ەڭبەك» باعدارلاماسىمەن وقىدى. مۇنداي مىسالدار بىزدە از ەمەس, وسىنداي ۇسىنىس پەن باستامالاردى ارقاشان قولدايمىز. بيىل «بيزنەستىڭ جول كارتاسى», «ەڭبەك» باعدارلامالارى مەن «جەتىسۋ» وڭىرلىك قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا قارجىلاندىرۋ كولەمى 21 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتتى. 2 مىڭعا جۋىق سۋبەكتىگە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى, 13 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, ساقتالادى. وبلىستا 430 نىسان Ashyq قوسىمشاسىمەن جۇمىس ىستەيدى, بۇل سەرۆيستى تاۋلىگىنە ورتا ەسەپپەن 3 مىڭ ادام قولدانادى. جالپى, وسى قابىلدانىپ جاتقان شارالار كاسىپكەرلەردىڭ بۇرىنعى جۇمىس ىرعاعىنا كوشۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى بۇل جايىندا ا.باتالوۆ.
قۋانىشتىسى, جەتىسۋدىڭ قۇرىلىس سالاسىندا كارانتين شەكتەۋلەرىنە قاراماستان, جۇمىس قارقىنى باسەڭدەگەن جوق. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىنىڭ جابىلۋى سالدارىنان ورنىنان بوساپ قالعان كوپتەگەن ازاماتتى قۇرىلىس سالاسىندا جۇمىسپەن قامتۋعا جول اشىپ وتىر ەكەن. ماسەلەن, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» شەڭبەرىندە الماتى وبلىسىندا 105 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, وعان 20 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعان 1051 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بىلتىر وبلىس بويىنشا 60 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعان بولاتىن.
قۇرىلىس دەمەكشى, ايماقتا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جالعاسۋدا. بيىل 1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان ەكەن. بۇگىندە 2603 پاتەرلىك 521 تۇرعىن ءۇي سالىنۋدا, ونىڭ ىشىندە 1212 كوپبالالى وتباسى باسپانالى بولماقشى. سونىمەن قاتار جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان «7-20-25», «باقىتتى وتباسى» جانە «شاڭىراق 5-10-20» باعدارلامالارىمەن دە 1 986 وتباسى پاتەرگە قول جەتكىزبەك.
– ءبىز ايماقتى گازداندىرۋ باعىتىندا دا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىپ كەلەمىز. وتكەن جىلى وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 59 پايىزىنا گازعا قوسىلۋ مۇمكىندىگى جاسالدى, ياعني 1,2 ملن ادام تابيعي وتىن تۇتىنۋعا قول جەتكىزدى. بيىل تاعى 23 ەلدى مەكەن گازعا قوسىلماق, ال گازداندىرۋ ۇلەسى 61 پايىز بولماق. شالعاي اۋدانداردى گازداندىرۋ ءۇشىن «تالدىقورعان – ءۇشارال», «شەلەك – كەگەن» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن اياقتايمىز. قۇرىلىس جۇمىستارى كەلەسى جىلدان باستالادى, – دەدى وبلىستاعى كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ جايىن تىلگە تيەك ەتكەن اكىم.
ايتپاقشى, الماتى وبلىسى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتۋ دەڭگەيى بويىنشا رەسپۋبليكادا الدىڭعى قاتاردا تۇر. ياعني بۇل باعىتتاعى جۇمىس 98,3 پايىزعا ورىندالىپ, 678 ەلدى مەكەن تازا اۋىز سۋعا قول جەتكىزگەن. بيىل دا 7 اۋىلعا سۋ قۇبىرى تارتىلىپ, قامتۋ كورسەتكىشى 99,5 پايىزعا ارتپاق. اۋىز سۋمەن قامتىلعان اۋىل سانى 685 ەلدى مەكەنگە جەتەدى. ياعني وڭىردە سۋ قۇبىرى جوق 48 اۋىل عانا قالادى.
جەتىسۋدا جىلدان-جىلعا جول ساپاسى دا جاقسارىپ كەلەدى. قازىر جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى جەرگىلىكتى ماڭىزداعى جولداردىڭ دەڭگەيى – 84 پايىز شاماسىندا. بيىل 385 ەلدى مەكەندە وبلىستىق ماڭىزداعى جانە اۋىلىشىلىك 332 شاقىرىم جول جوندەلەدى. وعان 33 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
– ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسىمى, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جانە قابىلدانعان الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيىن ساقتاپ قالۋعا, جۇمىسسىزدىقتىڭ بەلەڭ الماۋىنا مۇمكىندىك بەردى. بيىل جۇمىسپەن قامتۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنا 60 مىڭ جۇمىسسىز جانە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار تارتىلادى. جالپى سوماسى 28,5 ملرد تەڭگە بولاتىن الەۋمەتتىك كومەكتى 345 مىڭ ادام الادى, سونىڭ ىشىندە 25 مىڭ وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الادى, 77 مىڭ بالا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك پاكەتپەن قامتىلادى, – دەدى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جايىندا ا.باتالوۆ.
وسى جەردە وبلىس دارىگەرلەرىنىڭ جۇقپالى ىندەتپەن كۇرەسى جونىندە ايتا كەتكەن ورىندى. جالپى, ايماقتا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 2020-2021 جىل ارالىعىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 14 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بۇل قارجى نەگىزىنەن كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسكە باعىتتالىپ وتىر. بولىنگەن قارجىعا 3 توموگراف, 18 رەنتگەن-اپپارات, 219 يۆل, 180 جەدەل جاردەم ماشيناسى, 12 جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن ساتىپ الىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن جانە سانيتارلىق اۆتوكولىكپەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى 90 پايىزعا جەتتى. مىسالى, تالدىقورعان قالاسىندا قىسقا مەرزىمدە 200 ورىندىق ءمودۋلدى ينفەكتسيالىق اۋرۋحانا سالىندى. ال مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدى بولۋى جانە 2025 جىلعا دەيىن شالعاي ەلدى مەكەندەردى دە تولىق قامتۋ ءۇشىن 109 نىسان سالۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 23 نىساننىڭ قۇرىلىسى بيىل اياقتالادى.
ايتپاقشى, وڭىردە بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا دا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ءار اۋدان مەن اۋىلدا تۇرعىنداردىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋىنا تولىق جاعداي جاسالعان. ونىڭ ءبىر كورىنىسىن جاڭادان اشىلىپ جاتقان سپورت, ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىنىڭ سانىنان دا بايقاۋعا بولادى.
مىسالعا, كۇنى كەشە عانا كوكسۋ اۋدانى بالپىق بي اۋىلىندا زاماناۋي سپورت كەشەنى اشىلدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى مەرەكەسىنە وراي پايدالانۋعا بەرىلگەن سپورتتىق نىسان تولىقتاي قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ەڭسەلى عيماراتتى سالۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 673 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەن. عيمارات 3 مىڭ شارشى مەتر جەردى الىپ جاتىر. كەشەندە ەندى اۋىل جاستارى سپورتتىڭ 12 ءتۇرى بويىنشا جاتتىعاتىن بولادى. سونىمەن قاتار كورەرمەندەرگە ارنالعان 180 ادامدىق ورىن بار. جاڭا نىساننىڭ اشىلۋىنا بايلانىستى 32 تۇراقتى جۇمىس ورنى دا قۇرىلىپ وتىر.
زاماناۋي ستاندارتتارعا ساي سالىنعان دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعى كۇنىنە جۇزدەگەن ادامدى قابىلداۋعا قاۋقارلى. مۇندا ۆولەيبول, باسكەتبول, شاعىن فۋتبولعا ارنالعان زالدار جانە جاتتىعۋ بولمەسى بار. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن دە سپورتپەن اينالىسۋعا بارلىق جاعداي جاسالعان ەكەن.
سونداي-اق مەكتەپ سالۋ ءىسى قىزۋ ءجۇرىپ جاتقان ءوڭىردىڭ ءبىرى رەتىندە الماتى وبلىسىنىڭ اتى وزىپ تۇر. بيىل 28 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانسا, ونىڭ 19-ى وڭىردەگى ءۇش اۋىسىمدا وقۋ ماسەلەسىن شەشپەكشى. قازىردىڭ وزىندە 7 مەكتەپ ىسكە قوسىلدى, سونىڭ 4-ەۋى ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ورنىنا پايدالانۋعا بەرىلدى.
– بيىل وبلىستىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى پەداگوگتەرگە, وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە قاشىقتان وقۋ مەن جۇمىس ىستەۋ تەحنولوگيالارىن مەڭگەرۋگە تۋرا كەلدى. ءبىز وبلىس بويىنشا 81 مىڭ كومپيۋتەر ساتىپ الۋعا 12,3 ملرد تەڭگە بولدىك, 24 مىڭ مەكتەپ كومپيۋتەرى مۇقتاجدارعا ۋاقىتشا پايدالانۋعا بەرىلدى. دەمەۋشىلەر قارجىسى ەسەبىنەن قوسىمشا 2110 بىرلىك ۇيىمدىق تەحنيكا بەرىلدى. سول سياقتى 3 پەن 6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن قامتۋ دەڭگەيى 98 پايىزعا جەتكەنىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز. بولاشاقتا تاعى 166 بالاباقشا اشۋ جوسپاردا تۇر. 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش 100 پايىز بولادى, – دەدى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ الاڭىندا وتكەن كەزدەسۋدە ايماق باسشىسى ا.باتالوۆ.
