تاپ وسى كۇنى, تاۋسىلىپ سويلەيتىندەرگە تانىم بار. تيتىقتاعان تىلدا تىرلىك ەتىپ, كورمەكتى كورگەن, ءبىر قالا مەن ءبىر قالانىڭ اراسىن جالاڭ اياق باعىندىرعان ادامشا تەبىرەنەدى. مەن بىلسەم, ازاتتىقتىڭ ءار تاڭى ۇلى. سوندا ماڭدايعا بىتكەن باعىمىزدى قادىرىنە جەتۋ ءۇشىن قانشا ۋاقىت كەرەك. ەركىندىككە ماساتتانعان جاڭا بۋىننىڭ ديدارىندا ءبىر نەمقۇرايلىلىق بار سەكىلدى. ول – جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جوقتىعى. ياكي, قارقىلداپ ك ۇلىپ, ساڭقىلداپ سويلەپ داعدىلانعان جاڭا تولقىن كەيبىر دۇنيەنىڭ بايىبىنا بارا بەرمەيتىندەي كورىنەدى. بۇل سوناۋ قاھارلى جىلداردا تاعدىرعا تابانىن قارىتقان, قارا سۋدان باسقا تۇگى جوق قارا قازانعا ۇزاق تەلمىرگەن تاۋەلسىزدىككە دەيىنگى بۋىن وكىلدەرىنىڭ اڭگىمەسى.
ءيا, وسى مانزەلدەس پىكىرلەرمەن ءجيى ۇشىراسامىز. وتكەن مەن بۇگىننىڭ وي-ساناسىنداعى قايشىلىقتار قاقتىعىسى دەيمىز-اۋ, الايدا سوعىستىڭ ازابىن سوعىسقا بارماي-اق كورگەن ۇلكەندەردىڭ بىزدىڭشە ۇياتى بيىك, تولعامى دۇرىس. بابامىزدىڭ كورگەنىن – اتامىز, اتامىزدىڭ كورگەنىن – اكەمىز, اكەمىزدىڭ كورگەنىن – ءبىز اينا-قاتەسىز باسىمىزدان كەشپەسەك تە, زاماننىڭ اۋقىما قاراپ وي قورىتۋعا, ءپالساپا وربىتۋگە بولادى. بەيبىت كۇننىڭ قازىرگى جايناعان اسپانىن, مامىراجاي مىناۋ كۇيىن نەگە ەمىرەنە جىرلاماسقا.
بۇگىندە شىنى كەرەك, مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام, بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى ىقپالداستىقتى نىعايتاتىن دەموكراتيالىق ءورىس كەڭەيدى. كەڭەيە بەرمەك. سونىڭ ناتيجەسىندە ازامات – قوعام – مەملەكەت كەسكىندەمەسىندەگى بارلىق بۋناقتىڭ ساياسي جاسامپازدىعىنا جاڭا قارقىن ءبىتىپ, كوزقاراستار وزگەردى. شىنىندا, تاۋەلسىزدىك توبەدەن تۇسپەيدى. ايتۋعا جەڭىل بولعانىمەن, سالماعى اۋىر ءسوز. ءبىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىز جارتاسى كوپ, اعىنى قاتتى تار بۇعازبەن العاش الىس ساپارعا شىققان كەمە سياقتى. تاۋبە, تۇمسىعىمىز تاسقا تيمەي, ىلگەرى جىلجىپ كەلەمىز. سونى قامتاماسىز ەتە الاتىنداي سىندارلى ساياسي اقىل تابىلعانىنا, ونى ۇعىپ قۇپتاي الاتىن ۇعىمتال حالىق بارىنا شۇكىر. الداعى قۇربان ۇرپاقتىڭ زايا تاعدىرىنىڭ اششى تاعىلىمى بەكەر كەتپەپتى. سونى نازىك سەزىنىپ, ءجىتى تۇسىنەر العىر ۇرپاق بار ەكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە كەشەگى كەڭەستىك كەڭىستىكتە لاپىلداعان ۇلتارالىق جانجالدار مەن ساياسي بەيباستىقتار ورتىنەن امان شىقتىق.
تاريح تولقىنىن ارتتا قالدىرعان ءبىزدىڭ كەمەمىز ماڭگىلىك ءۇمىت جاعالاۋىنا جاقىن قالدى. بۇنداي كەزدە جاۋاپكەرشىلىك بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسەدى. ويتكەنى سىن كەزەڭ ءالى وتكەن جوق, تاريحتىڭ الدان قانشا تالقىسى توسىپ تۇرعانىن ەشكىم بىلمەيدى. سوندا قالتىلداق قايىقتىڭ كەبىنە تۇسپەس ءۇشىن تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى از جىل ىشىندە جيناقتالعان تاعىلىم مەن تاجىريبەنى جەتە بايىپتاپ, ءادىل باعالاعانىمىز ابزال. بۇدان ءارى قاراي دا تىزگىنىمىزدى سول تالاي تىعىرىقتان امان الىپ وتكەن ساياسي رەاليزم مەن مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ, دەموكراتيا مەن رەفورمانىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋداعى ازاماتتىق تاباندىلىقتى سەنىمدى ءھام بەكەم ۇستاعانىمىز دۇرىس بولارى ءسوزسىز.
ەندى, اينالامىزدا بولىپ جاتقان قيلى وقيعالارعا كوزاپارا قارايىقشى. كوكتە ءبىر قۇدايعا, جەردە ءبىر وزىڭە عانا سەنىم ارتىپ عۇمىر كەشكەن حالقىمىزدىڭ ىمىراعا بەكۋى قايران قالدىرادى. بۇيىرعان باقىتتان تاتىپ, بۇيىرمىس ىرزىققا باس سالماي, سۇيگىزگەن ۇرپاعىن ءسۇيىپ, ولشەۋلى عۇمىرعا پەيىل بولۋدان باسقانىڭ ءبارى يمانسىزدىق ساناعان باباتانىم جاقسىلىققا جولباسشى بولىپ كەلەدى. وعان «شۇكىر» دەمەسىمىزگە بولماس. كوڭىلگە مەدەت قىلارىمىز تەك ءبىر بۇل ەمەس. ەڭ باستىسى, جاڭا عاسىر مەن جاڭا مىڭجىلدىققا ەگەمەن ەل, تاۋەلسىز ۇلت بولىپ اتتادىق. بۇعان جەتكەن دە بار, جەتپەگەن دە بار. ءويتىپ, بىرەۋدى كورىپ شۇكىر ەتىپ, بىرەۋدى كورىپ پىكىر ەتۋ ءۇشىن دە وتكەنگە وي, بۇگىنگە كوز جىبەرۋگە تۋرا كەلدى. ول ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ءبىر سۇراققا ىشتەي جاۋاپ بەرۋىمىز قاجەت. ارقايسىسىمىز, جەكە-جەكە. «بۇل مەرەيلى مەزەتكە قالاي جەتتىك؟» دەگەن ساۋال ساناعا ۇنەمى توڭكەرىس اكەلىپ, كۇندە كوڭىل تۇكپىرىندە ۇيالاعان ۇلكەن ماقساتقا قوزعاۋشى كۇش بولۋى شارت. سوندا عانا تاۋەلسىزدىكتىڭ قۋاتىن سەزىنە الامىز.
ارينە, وركەنيەتتى ەل بولعان سوڭ بوستاندىقتىڭ بوزالا تاڭىندا اق بوز اتقا ءمىنىپ, قىر باسىنان كورىنگەن قىزىر قۋانىشىمىزدى قۇشقىمىز كەلەدى. كوك تۋىمىزدى كوتەرگەن بابا كەيپى قاشاندا جۇرەكتە. ونىڭ الدىنان جۇگىرىپ, اياعىن قۇشۋعا بارمىز. ۇزەڭگىسىنە جابىسىپ, اكەدەن بالاعا اۋىسىپ كەلە جاتقان ساعىنىشىمىزدى باسقىمىز كەلەدى. اق جول ۇستىندەگى بۇگىنگى بۋىن ادامگەرشىلىك پەن ازاماتتىق, جاڭارتۋشىلىق پەن جاسامپازدىق الىپپەسىن جەتىك مەڭگەرىپ, جەمىستى جۇزەگە اسىرارىنا سەنەمىز. مۇنى جەتە ۇعىنىپ, تەرەڭ ءتۇسىنىپ وتىرعان دانا حالقىمىز بار. ازاتتىق قازاقتىڭ ەجەلگى ارمانى ەدى. تارپاڭ دا تالايلى تاريحتىڭ نەشەمە بۇرىلىسىندا ەل ازاتتىعى ءۇشىن تالاي تارلاننىڭ تاقىمى تەردەن كەپپەدى. ات ۇستىندە وتكەن عاسىرلار كوپ بولدى. بوستاندىق ءۇشىن كۇرەستە ايرىقشا قىلىش سەرمەپ, ءبىر ادىم جەر ءۇشىن باسىن بايگەگە تىككەن باتىرلار دۇنيەدەن ءوتتى. قانشاماسى ۇلت ءۇشىن ۇرىس سالىپ جۇرگەندە قاپى كەتتى. ارينە, ءبارى بۇگىندە تاۋسىلماس اڭىزعا اينالدى.
بەرتىنگە دەيىن الىپ يمپەريانىڭ تۇساۋىندا بولدىق. الاش ارىستارىنىڭ تەمىر تۇساۋ ادىمىن اشتىرمادى. جۇيە جەپ قويدى. ودان كەيىن جەلتوقسان وقيعاسى جىگەر بەردى. جاڭا ءداۋىردى اڭسادىق. اقىرى كەڭەس يدەولوگياسىنىڭ ساعى سىندى. سول ءولارا كەزەڭدە يپەريانىڭ ىرگەسى قۇلاعاندا قيىن دا كۇردەلى وتكەلەكتەردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرىپ ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ وتىن جاقتىق. ەلباسىنىڭ جانقيار ارەكەتى اينالىپ كەلگەندە ەلىمىزدىڭ پايداسىنا شەشىلدى. كەڭەستىك جۇيەنىڭ ەڭ نازىك, ەڭ تالما بۋىنى بولىپ ەسەپتەلەتىن رەسپۋبليكانىڭ تاۋەلسىزدەنۋ ۇدەرىسى ەشقانداي جايباسارلىققا بارماي, شالىس قيمىلعا ۇرىنباي, بەيبىت پىكىرتالاس ارقىلى ساليقالى دا ۇستامدى باعىت تاڭداعانى وزگە ەلدى ەلەڭدەتتى. ودان ارعى رەفورمالار سول باعدار شەڭبەرىندە سابىرلى قولدارعا اۋىستى. سول سەبەپتى تاۋەلسىزدىك تۋراسىندا ءسوز قاۋزاعاندا ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنەن اينالىپ كەتە المايمىز.
بۇل جايىندا ەلباسىمىز: «كەڭەس وداعىنىڭ كۇيرەۋى – جالپى يمپەريا اتاۋلىنىڭ تابيعاتىنان تۋىندايتىن زاڭدى قورىتىندى. ارينە, ءارتۇرلى جاعدايات ساتىمەن قابىسا كەلگەندە, كەڭەس وداعىنىڭ سونداي مەملەكەت تۇرىندە ءومىر ءسۇرۋىن ۇزارتا تۇسۋگە دە بولار ەدى. وعان مەنىڭ ۇلەس قوسۋىم دا مۇمكىن ەدى. بىراق تاريحتىڭ وزىندىك دامۋ زاڭدىلىقتارى بار, سوندىقتان مەن ول مەملەكەتتىڭ تارار تۇسىندا وزىمە ۇسىنىلعان قىزمەتتەردە جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلمەگەنىن تاعدىردىڭ ماعان جاسالعان جاقسىلىعى دەپ بىلەمىن. ەڭ قيىن, ەڭ كۇردەلى كەزەڭدە بار قاجىر-قايراتىم, بار بىلىك-ءبىلىمىم قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك مۇددەسىنە باعىتتالعانىنا رازىلىق بىلدىرەمىن», دەيدى تەرەڭنەن تولعانىپ.
شىنداپ كەلگەندە, جاس ەگەمەندىك پەن قاز-قاز تۇرىپ كەلە جاتقان دەموكراتياعا, اسىرەسە العاشقى ونجىلدىقتار تىم قيىن سوعادى. بولجامداساق, بىرىنشىدەن, ونىمەن بايلانىستى قوعامدى تۇبەگەيلى جاڭارتۋ – ءبىر ايدىڭ عانا نەمەسە ءبىر جىلدىڭ عانا ءىسى ەمەس. ەكىنشىدەن, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن بىردەن ءتۇسىنۋ كىم-كىمگە دە وڭاي سوقپايدى, ۇشىنشىدەن – وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە ۇرپاقتار اۋىسادى. وسىنىڭ ءبارى ەگەمەندىك جولىنداعى العاشقى باسپالداقتار. ەلباسىنىڭ: «ەكونوميكاعا قولايلى جاعداي جاسالۋى ءۇشىن ەلىمىزدەگى كوپ ۇلتتى جۇرتشىلىقتىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن كسرو-نى قايتا وزگەرتىپ قالىپتاستىرۋعا, ونى شىن مانىندەگى ەگەمەن ەلدەردىڭ ەركىن وداعى رەتىندە جاڭاش قايتادان قۇرۋعا ارەكەت ەتتىك. بۇل ساياساتتان ءبىز ۇتتىق. سەبەبى, ەشكىم بىزگە ىشىمىزدە دە, سىرتىمىزدا دا ايىپ تاعا المادى. ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدى داۋ-دامايسىز جاريالادىق» دەيتىنى دە سودان.
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ەلباسى جايلى جازباسىندا: ء«سىزدىڭ ءوز ءومىرىڭىز جايىنداعى سۇحبات كىتابىڭىز قاي جاعىنان قاراعاندا دا پايدالى, قاجەتتى بولارىنا سەنەمىن. جاسىراتىنى جوق, حالقىمىزدىڭ ءبارى بىزدەي بۇگىنگى بەيبىت, باقۋات ءومىردىڭ قاندايلىق قيىندىقپەن كەلگەنىن جەتىك بىلە بەرەدى, قادىرىنە تولىق جەتەدى دەپ ايتا الماساق كەرەك. وسىنىڭ ءبارى وزىنەن ءوزى كەلىپ جاتقانداي, سولاي بولۋعا تيىستىدەي كورەتىندەر كەزدەسپەيدى ەمەس. اينالاسى جيىرما شاقتى جىلدا ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا امەريكاداي ارشىنداپ كەتۋ, جاپونياداعىداي جايناي قالۋ مۇمكىن بولمايتىنىن تۇسىنبەيتىندەر دە تابىلادى. بۇل تۇرعىدان قاراعاندا ءسىزدىڭ ءومىرىڭىز جايىنداعى اڭگىمە ەڭ الدىمەن جاس وقىرماندار ءۇشىن كەرەك» دەپ ايتىپتى. ءبىزدىڭ ماقالامىزدىڭ ەكىنشى ابزاتسىندا ايتقان ويىمىزعا استار بولعان وسى پىكىر ەدى. تاۋەلسىزدىكتى ءھام تۇلعانى قادىرلەۋ.
وسىدان-اق اڭعارۋىمىزعا بولادى, ەلىمىزدىڭ سان عاسىرلىق تاريحىندا ماقتانىش تۇتار, بۇگىنگىمىز بەن كەلەشەگىمىز ءۇشىن عيبرات الار, كەۋدەمىزگە قينالعاندا ءۇمىت وتىن جاعار وقيعالار كوپ بولعاندىعىن. راسىندا, وتان الدىنداعى ادال قىزمەتىنەن ۇلگى الار ۇلى تۇلعالاردى از ەمەستىگىن. قازاقتىڭ ۇلت بولىپ ۇيىسۋى مەن ونىڭ ۇلان-عايىر اتا-قونىسىنىڭ قالىپتاسۋىن, ۇلتتىق مەملەكەتتىگىمىزدىڭ باستاۋىن سىزعان, ءوزى وتىرعان تاعى ەمەس, بيلەپ وتىرعان حالقىنىڭ باعىن ويلاعان الىپتاردىڭ ءومىرى ۇلكەن ونەگە. اسىرەسە جاستار ءۇشىن, ءبىز ءۇشىن.
ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىنىڭ قورىتىندىسىندا: «مەملەكەت پەن ۇلت قۇرىشتان قۇيىلىپ, قاتىپ قالعان دۇنيە ەمەس, ۇنەمى دامىپ وتىراتىن ءتىرى اعزا ىسپەتتى. ول ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن زامان اعىمىنا سانالى تۇردە بەيىمدەلۋگە قابىلەتتى بولۋى كەرەك. جاڭا جاھاندىق ۇردىستەر ەشكىمنەن سۇراماي, ەسىك قاقپاستان بىردەن تورگە وزدى. سوندىقتان زامانعا سايكەس جاڭعىرۋ مىندەتى بارلىق مەملەكەتتىڭ الدىندا تۇر. سىناپتاي سىرعىعان ۋاقىت ەشكىمدى كۇتىپ تۇرمايدى, جاڭعىرۋ دا تاريحتىڭ ءوزى سياقتى جالعاسا بەرەتىن پروتسەسس. ەكى ءداۋىر تۇيىسكەن ءولىارا شاقتا قازاقستانعا تۇبەگەيلى جاڭعىرۋ جانە جاڭا يدەيالار ارقىلى بولاشاعىن باياندى ەتە ءتۇسۋدىڭ تەڭدەسسىز تاريحي مۇمكىندىگى بەرىلىپ وتىر. مەن بارشا قازاقستاندىقتار, اسىرەسە جاس ۇرپاق جاڭعىرۋ جونىندەگى وسىناۋ ۇسىنىستاردىڭ ماڭىزىن تەرەڭ تۇسىنەدى دەپ سەنەمىن. جاڭا جاعدايدا جاڭعىرۋعا دەگەن ىشكى ۇمتىلىس – ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ ەڭ باستى قاعيداسى. ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن وزگەرە ءبىلۋ كەرەك. وعان كونبەگەندەر تاريحتىڭ شاڭىنا كومىلىپ قالا بەرەدى», دەپ كەڭىنەن تولعاندى. وتە اسەرلى تولعام. قوعام رۋحاني جىگەرلەنبەي, باباتانىمدى بويىنا سىڭىرمەي ەركىن ءومىر سۇرە المايدى. ەشقاشاندا.
مىنانى ۇمىتپايىقشى, اتا-بابالارىمىزدىڭ حالقىمىزعا ءتان وزىندىك شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ جۇيەسىن قالىپتاستىردى. تاڭعاجايىپ ەتنومادەني ۇلگىلەرىن جاساۋ ارقىلى الەمدىك وركەنيەتكە قوسقان ۇلەسى مول. باتىرلارىمىزدىڭ جەر مەن ەل تاۋەلسىزدىگىن, اتا-قونىس تۇتاستىعىن سىرتقى ءھام ىشكى جاۋلاردان قورعاعانى ۇرپاققا رۋحاني دارۋمەن. جاۋ قولىنا تويتارىس بەرگەن حاندار مەن ولارعا ەل مەن مەملەكەت تۇرعىسىنان اقىل-كەڭەس بەرگەن, كەمشىلىكتى ايتا بىلگەن ۇلى بيلەر داستۇرلەرى دە جانعا ازىق.
وسىنشاما, كەڭ جەردى ءناسىپ ەتكەن تاڭىرگە تاۋبە! ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالاتىن وسىناۋ ۇلان-عايىر التاي مەن اتىراۋ ارالىعىن اتا-بابالارىمىز اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن, اق نايزانىڭ ۇشىمەن قورعاپ كەلگەنى ەل جادىنان وشپەك ەمەس. ەندىگى مىندەت سول جەردى ساقتاپ قالۋ. قازىنامىزدى كەلەشەك قامى ءۇشىن قادىرلەپ, بەرەكەمىزدى بۇزباۋ. ساعىت سايىن سان قۇبىلعان دۇنيەنىڭ ءتىلىن تابۋ ءۇشىن تاۋەلسىزدىگىمىزدى قادىرلەي ءبىلۋىمىز شارت. كەشەگى بابالار اڭساعان ارمان بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ باستى مۇراتى. ەگەمەندىك – ەل بەسىگى, ال سول بەسىكتى تەربەتەتىن ءسىز بەن ءبىز.
