وقيعا • 20 مامىر, 2021

تىڭ ەڭبەكتەر – تۇركى الەمىنە تارتۋ

373 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلوردادا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن بەلگىلى عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, تۇركى كەڭەسى جانىنداعى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءادىل احمەتوۆتىڭ جاڭا كىتاپتارىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.

تىڭ ەڭبەكتەر –  تۇركى الەمىنە تارتۋ

القالى جيىنعا مەملەكەتتىك حاتشى قىرىمبەك كوشەرباەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قۋانىش سۇلتانوۆ, سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى شاحرات نۇرىشەۆ, سونداي-اق دەپۋتاتتار, بەلگىلى عالىمدار قاتىستى. ءىس-شارا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالىنىڭ توراعالىعىمەن ءوتتى.

تۇساۋكەسەر ءراسىمىن اشقان مەم­لە­كەتتىك حاتشى قىرىمبەك كوشەرباەۆ «بۇگىن ۇلت مۇراتى مەن ۇرپاق كەلە­شەگىنە قىزمەت ەتەتىن ءۇش بىردەي كىتاپ­تىڭ تۇساۋىن كەسىپ وتىرمىز. بۇل مازمۇندى, زەردەلى زەرتتەۋلەردىڭ اۆتو­رى – ءادىل احمەتوۆ. كورنەكتى عا­لىم­نىڭ وقىرماندارعا ۇسىنىپ وتىر­عان «تۇركى الەمىنىڭ ىرىم-تىيىم­دارى», «كولۋمب داۋىرىنەن بۇرىنعى امە­ريكالىق «ۇندىستەردىڭ» التايلىق تەگى», «عاسىرلار عيبراتى» ەڭبەكتەرى قازاق رۋحانياتىنىڭ باي قازىناسىن ەسەلەپ, جۇرتشىلىقتىڭ عىلىمي قۇندىلىقتارىمىزعا دەگەن قۇرمەتىن ارتتىرىپ وتىر دەۋگە ابدەن بولادى. حاكىم اباي «ادامنىڭ ادامشىلىعى ءىستى باستاعانىنان بىلىنەدى» دەمەكشى, تابيعاتىندا زەرتتەۋ تاقىرىبىن تالعاممەن تاڭداپ, كىرىسكەن ءىسىن تەرەڭنەن قازىپ, ءتۇبىرلى ءارى تۇبەگەيلى ناتيجەگە قول جەتكىزبەي تىنشىمايتىن ءادىل احمەتوۆتىڭ بۇل سالادا ىزدەنىپ جۇرگە­نىنە بىرنەشە جىلدىڭ ءجۇزى بولدى», دەدى.

سونداي-اق قىرىمبەك كوشەر­باەۆ عالىمنىڭ ءتۇبى ءبىر تۇركى الەمىنىڭ ءدىلى مەن تاريحىنا تەرەڭ بويلاپ, ازيانىڭ ءبىر قيىرىنداعى ساحالاردان باستاپ, ەۋروپاداعى گاگاۋزدارعا دەيىنگى ارالىقتا مەكەن ەتەتىن 40-قا تارتا حالىقتىڭ ىرىم-تىيىمدارىن عىلىمي باعىتتا جۇيەلەپ بەرگەن ەڭبەگى تۋرالى دا ءسوز ەتتى.

دارحان قىدىرالى التايدان تامىر تارتاتىن اتا تاريحىمىزدى امەريكا-
داعى ۇندىستەرمەن جالعاپ, تۇپكى سانامىزدى ىرىم-تىيىمدار ارقىلى ەسكى ۇعىمدارمەن بايلانىستىرعان ءادىل احمەتوۆ تاريحىمىزدى ارىگە اپارعانىن ايتا كەلە, كىتاپتاردى تانىستىرىپ ءوتتى.

حالىقارلىق تۇركى اكادەمياسى ازىرلەگەن «تۇركى الەمىنىڭ ىرىم-تى­يىمدارى» اتتى مونوگرافيادا اۆتور تۇركى حالىقتارىنىڭ ءتۇرلى تىيىمدارى مەن تىيىمدىق قاعيدالارعا نەگىزدەلگەن جوسىن-جورالعىلارىن, ادەپ راسىمدەرىن جان-جاقتى ساراپتاپ, تىيىمدىق ۇعىمداردىڭ تۇسىندىرمە سوزدىگىن ۇسىنعان. ال «عاسىرلار عيب­راتى» كىتابىنا جاھاندانعان الەمنىڭ گەو­ساياسي كەلبەتى مەن ەگەمەن ەلىمىزدىڭ الەمدىك گەوساياساتتاعى دارا جولىن اي­شىقتايتىن ساراپتامالىق ماقالالارى توپتاستىرىلعان. سونىمەن قاتار عالىم­نىڭ «بۇرىنعى امەريكالىق «ۇندىس­تەردىڭ» التايلىق تەگى» اتتى كىتابىندا العاشقى امەريكالىقتاردىڭ ارعى تەگى عانا ەمەس, مادەنيەتى دە ەۋرازيا كەڭىستىگىمەن, سونىڭ ىشىندە ورتالىق ازيا ايماعىمەن ساباقتاس دەگەن باتىل تۇجىرىم جاسالعان.

جيىن بارىسىندا عالىم ءادىل احمەتوۆتىڭ قازاقستاننىڭ ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنا قوسقان ۇلەسى تۋرالى دا ايتىلدى. مەملەكەتتىك حاتشى ونىڭ عالىمنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ەلىمىز­دىڭ ءبىلىم جۇيەسىن زامانعا ساي ۇيىم­داس­تىرۋ ستراتەگياسىن دايىن­داعانىن ەسكە الىپ, «ادەكەڭمەن كەڭەسە وتىرىپ الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە شى­عۋعا تالپىنعاندا ەلدىك باعىت پەن ۇلت­تىق مەنتاليتەتتى ەستەن شىعارماۋعا تى­رىس­تىق», دەدى.

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ءادىل احمەتوۆتىڭ ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالا­سىنداعى ەلەۋلى ەڭبەگىن ايتا كەلە, ونىڭ رەكتورلىق قىز­مەتىنە, بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋداعى ۇلەسىنە توقتالىپ ءوتتى.

ال قۋانىش سۇلتانوۆ ء«ادىل اح­مەتوۆ – قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە دە قىز­مەت­تىڭ قى­رى­نان ءوتىپ, جاڭىلىسپاي كەلە جاتقان تۇل­عا», دەي كەلە, قىزمەتتەس بول­عان كەزىنەن ەستەلىكتەرىن ءسوز ەتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار