قازاقستان • 17 مامىر، 2021

جەمقورلىقتان قالاي ارىلامىز؟

37 رەت كورسەتىلدى

بۇگىنگى قوعامداعى كەز كەلگەن ماسەلەنى پارامەن نە تانىس-تامىرمەن شەشۋگە بولادى دەگەن پىكىردىڭ قالىپتاسقانى بارشاعا ءمالىم. سەبەبى پارامەن ۇستالعانداردىڭ ءوزى پارا بەرىپ جازادان قۇتىلۋعا جانتالاسادى.

 

پارا الۋ مەن بەرۋ – ەلىمىزدە ەڭ كوپ تارالعان سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ءتۇرى. ماسەلەن، بىلتىر 568 پارا الۋ دەرەگى تىركەلسە، بەرۋ 620-دان اسىپ كەتكەن. ءبىر ايتا كەتەرلىگى 2019 جىلى پارا الۋ كوپ بولسا، 2020-دا بۇل زاڭسىزدىق 12 پايىزعا ازايعان. كەرىسىنشە پارا بەرۋ 2019 جىلى 440-تى كورسەتسە، 2020 جىلى 41 پايىزعا وسكەن. بۇل – سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى ۇلتتىق باياندامادا كورسەتىلگەن قىلمىستىق-قۇقىقتىق ستاتيستيكانىڭ ءبىر پاراسى عانا.

ەل-جۇرتتى 2020 جىلى قازاقستاننىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەلەرى تۋرالى حاباردار ەتكەن قۇجاتتا كەلتىرىلگەن دەرەكتەردىڭ تاعى ءبىرى – بىلتىر 1021 جەمقورلىق جاساۋعا قاتىستى دەرەكتىڭ تىركەلگەنى تۋرالى مالىمەت. ونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت تىركەگەن جەمقورلىق فاكتىلەرى بويىنشا 722 ادام زاڭدى جازاسىن العان. ولاردىڭ اراسىندا 144 باسشى، تارقاتىپ ايتار بولساق، 1 وبلىس اكىمى، 4 وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى، مينيسترلىكتىڭ 2 جاۋاپتى حاتشىسى، 2 كوميتەت توراعاسى، 1 ەلشى، 5 سۋديا، 10 اۋداندىق جانە قالالىق اكىم بار. وسى تىزىمگە قاراپ وتىرىپ شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ:

مال، مانساپ ادامزاتتى ماس قىلادى،

مەيىرىمدى ەت-جۇرەكتى تاس قىلادى.

تاكاپپار، ادىلەتسىز زالىمداردى

باعى تايعان سورلى ەلگە باس قىلادى،

– دەگەن ولەڭ جولدارى ەرىكسىز ويعا ورالادى. قارا حالىقتىڭ سەنىمىنەن ايىرىلعان سۋديا، پاراقور پروكۋرور، تۇيەنى تۇگىمەن جۇتقان اكىم، تويىمسىز پوليتسيا، قاناعاتسىز شەنەۋنىك... ەكى كۇننىڭ بىرىندە ەستىپ، كورىپ وتىرعان وسىنداي اقپاراتتاردان كەيىن جەمقورلىق مەملەكەتتىلىكتىڭ ىرگەسىن شايقالتىپ، ەلدىڭ ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمىنە سەلكەۋ ءتۇسىرىپ جاتقاندىعىن اڭعاراسىڭ. حالىقتىڭ قازىناسىن توناپ جاتقاندار تاۋەلسىزدىك اتتى قاسيەتتى ۇعىمدى الدەقاشان جەكە مۇددەگە بايلاپ بەرگەن سەكىلدى...

شەتەلدىك اقپاراتتاردى سۇزگىدەن وتكىزسەڭ تابىسىن جاسىرۋعا قاتىستى ماماندىقتاردىڭ الدىڭعى قاتارىندا كوبىنە اكتەر، سپورتشى، ونەر ادامدارى، كينو الەمى جۇلدىزدارىنىڭ ەسىمدەرى اتالادى. ال بىزدە شە؟ بىزدە حالىقتىڭ قۇقىن قورعاۋعا مىندەتتى، ادام تاعدىرىنا ۇكىم شىعاراتىن، ءادىل زاڭنىڭ جوقتاۋشىسى بولۋى كەرەك فەميدا مەن قاراشانىڭ قامىن كۇيتتەيدى دەگەن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى تۋرا جولدان كوپ تايادى.

ءال-ءفارابيدىڭ «قايىرىمدى قالا تۇرعىندارى» اتتى تراكتاتىندا باقىتتى قالا باسشىسىنا قاجەت 12 قاسيەت تىزبەكتەلەدى. ولار: ءبىرىنشى – ساۋ دەنە، ەكىنشى – ۇعىمتالدىق، ءۇشىنشى – ەستە ساقتاۋ قابىلەتى مىقتى، ءتورتىنشى – اقىلى مەن ءبىلىمى، بەسىنشى – بىلىمگە دەگەن ۇمتىلىسى، التىنشى – قۇمارلىقتان بويىن الىس ۇستاۋى، جەتىنشى – شىندىقتى ءسۇيۋى، سەگىزىنشى – ادىلدىكتىڭ جاقتاسى بولۋى، توعىزىنشى – ار-نامىستى بولۋى، ونىنشى – ديرحەم مەن دينار سەكىلدى جالعان ءومىردىڭ اتريبۋتتارىنان ءوزىن تازا ۇستاۋى، ون ءبىرىنشى – تاباندى، ۇستامدىلىعى، ون ەكىنشىسى – ءوز ويىن ۇعىنىڭقى جەتكىزە ءبىلۋى.

ءبىر ادامنىڭ بويىندا وسىنداي ون ەكى قاسيەتتىڭ بىرىگىپ كەتۋى وتە سيرەك كەزدەسەتىنى دە تۇسىنىكتى. سول سەبەپتى دانىشپان بابا «ەگەر ونداي ادام تابىلماسا، وندا قالا باسقارۋعا تابيعاتىنان باستاپقى التى، ال وسە كەلە قالعان التى قاسيەتكە يە بولعان ءارى ويلاۋ قابىلەتى جونىنەن الدىنا جان سالماعان ادام قالا باسشىسى بولا الادى»، دەيدى.

ادامي قاسيەتى مەن يمانى بەرىك جاننىڭ جەمقورلىقتىڭ قۇرىعىنا تۇسپەسى بەلگىلى. ال جەمقورلىققا ىلىككەندەردىڭ ونىنشى قاسيەتكە كەلگەندە وڭباي سۇرىنەتىنىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى. قۇلقىننىڭ ق ۇلى بولىپ كەتكەندەر ءۇشىن كەز كەلگەن قۇندىلىعىڭنىڭ قۇنى كوك تيىن. سول ءۇشىن ەڭ الدىمەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنا كادر تاڭداۋدا ەڭ ءبىرىنشى ماماندىعىن ەمەس، ادامدىعىن سالماقتاپ الساق، قايىرىمدى ءارى وركەنيەتتى قالالارىمىزدىڭ قاتارى قالىڭدار ەدى. سەبەبى بۇگىنگى قوعامدا ءدال وسى جالعان، جىلتىراق دۇنيەگە قىزىعىپ، قولىن بىلعاپ، اتىن لاستاپ جۇرگەن جەمقورلار ازايماي تۇر. ال ءال-فارابيشە ايتساق، «دانا، اقىلگويى جوق قالا نە باسقارۋشىسىز قالادى، نە قۇرۋعا بەل بايلايدى».

 

سوڭعى جاڭالىقتار

حەم اعاي

ادەبيەت • كەشە

نەسيە كورسەتكىشى ارتتى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار