قوعام • 17 مامىر، 2021

اۋىل اجارى باسشىسىنا بايلانىستى

49 رەت كورسەتىلدى

اۋىل اكىمدەرىن حالىق سايلايدى. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ وسىلاي دەپ وتىر. دەمەك بۇل – قالايدا جۇزەگە اسىرىلاتىن ءىس. ولاي بولسا، اۋىل اكىمدەرىنىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى قالاي؟ «اكىم بول، حالقىڭا جاقىن بول!». بۇل اتا-بابادان قالعان ءسوز. وسى ايتقانداي، قازىرگى اكىمدەردىڭ قايسىسى حالىققا جاقىن، قايسىسى حالىقتان الشاق؟

المالى اۋىلدىق اكىمدىگىندە 14 قىزمەتكەر بار. ونىڭ التاۋى – مەملەكەتتىك قىزمەتشى. باس قوسىپ، اڭگىمەلەسكەن كەزدە بايقاعانىمىز، وسى قىزمەتكەرلەردىڭ ءبىلىم-بىلىكتىلىك دارەجەسى كوڭىلگە قونىمدى سەزىلدى. اسىرەسە جاس مامان سابىرجان شىمىربەكتىڭ ءسوزى شىمىرلاۋ ەستىلدى. ال وراز سۇلەيمەنوۆتىڭ ءجونى بولەك، دەڭگەيىنىڭ بيىك ەكەنى دە كورىنىپ-اق تۇر. ونىڭ ءسوز ساپتاۋىنا قاراعاندا، بۇعان دەيىن اۋىل اكىمى بولىپ قىزمەت اتقارعانى بايقالادى. ال ەندى المالى اۋىلىنىڭ اكىمى ەلدار تازابەكوۆتىڭ بۇل سالادا باسشى بولىپ ىستەپ كەلە جاتقانىنا نەبارى ءۇش-اق جىل. سوندىقتان دا بولار، وعان قويعان ساۋالدارىمىزدىڭ كوبىسىنە ماماندار جاۋاپ بەرىپ وتىردى. دەمەك ەلدارعا بۇل سالادا ءالى دە كوپ ىزدەنىپ، كوپ تالپىنىس تانىتۋ كەرەك سياقتى. ويتكەنى ول بۇل قىزمەتكە ىشكى ىستەر ورگانىنان كەلگەن. بىراق سوندا دا بولسا شىندىعىن ايتقان ءجون، ونىڭ جۇمىس ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىرعان سىڭايلى. جەتىستىكتى، ارينە، ءبىر عانا ادامنىڭ ەنشىسىنە ۇيعارا سالۋعا بولا قويماس، دەسە دە سول ۇجىمنىڭ جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىپ وتىرۋىندا باسشىنىڭ دا وزىندىك ورنى، ۇلەسى بار ەكەنى راس.

سوندا المالى اۋىلدىق وكرۋگىندەگى جەتىستىكتەر دەپ ءبىز قاي نارسەنى ايتا الامىز؟ از-كەم توقتالساق، بىرىنشىدەن، بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق تۇسىمدەرىنىڭ الدى، اتاپ ايتقاندا، جەكە تۇلعالاردىڭ كولىگىنە سالىناتىن سالىق وتكەن جىلى 165 پايىز، جەكە تۇلعالاردان الىناتىن جەر سالىعى 105 پايىزعا اسىرا ورىندالعان. سول سياقتى سالىقتىڭ باسقا تۇرلەرى دە جۇزدەن جوعارى كورسەتكىشكە يە.

ەكىنشىدەن، ادام ءومىر ءسۇرۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپشىسى بولىپ سانالاتىن مال ونىمدەرى دە ءجۇز پايىزدان اسا ورىندالىپ وتىر. ايتا بەرسەك تەك كورسەتكىش قانا ەمەس، سونىمەن بىرگە سول ەلدىڭ يەسى، جەردىڭ قوجايىنى بولىپ سانالاتىن اۋىل اكىمدىگىنىڭ جەرگىلىكتى قوعامدىق ۇيىمدارمەن دە بايلانىسىنىڭ كوڭىلگە قونىمدى تۇستارىن كورىپ، ونىڭ تىكەلەي كۋاسى دە بولدىق. مىسالى، اۋىل ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى تەمىرحان ۋمىشەۆ ءوزى باس بولىپ، كەشەگى اۋىل ومىرىنە ۇلكەن اۋىرتپالىق اكەلگەن جەلدەتكەن اق بوران مەن قۇرساۋى بەرىك مۇزداقتىڭ اسەرىنەن جالپ-جالپ قۇلاپ تۇسكەن ەلەكتر باعانالارىنىڭ كوشە بويىنداعى قالدىقتارىن تراكتورمەن سۇيرەپ تازارتۋعا بەلسەنە ارالاسىپ، باسى-قاسىندا ءجۇر. ال اۋىل ءبيى قۋانىش دوسبەرگەنوۆ بولسا اۋىل اكىمدىگىنىڭ جاس ماماندارىنا جول كورسەتىپ، اقىل-كەڭەسىن ايامايدى.

قىسقاسى، بۇل اۋىل ارداگەرلەرى مەن بيلەر القاسىنىڭ ەلدىڭ قامى ءۇشىن جاسالىپ جاتقان يگى ىستەردىڭ بەل ورتاسىنان تابىلۋى – جاقسىلىق، بەرەكە-بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ نىشانى، ارينە. بۇل ءىسساپارىمىزدا ءبىز الگى ايتقان اۋىل ءبيى قۋانىش دوسبەرگەنوۆپەن اۋىل-ەلدى بىرگە ارالاپ، كوپتەگەن جۇرتشىلىقپەن كەزدەسىپ، جۇزدەستىك. اكىم جۇمىسىنا بايلانىستى از دا بولسا پىكىر ءبولىسىپ، وي الماستىق. الۋان-الۋان پىكىردىڭ كۋاسى بولدىق. مۇنىمەن قوسا كەيبىر ۇسقىنسىز كوشە كوركىن كورىپ، كوڭىلىمىز قۇلازىپ تا قالدى. اتاپ ايتقاندا، جارىقباس ەلدى مەكەنىنە تۋرا كىرەبەرىستەگى ەسكى جايدىڭ سۇرىقسىز كورىنىسى كوزگە سونداي ءبىر تۇرپىدەي تيەدى ەكەن. تىپتەن ۇنجىرعاڭدى ءتۇسىرىپ تاستايدى. ەسىك-تەرەزەسى القام-سالقام. سىلاعى كوشىپ، ءوزى بىرنەشە جەردەن جارىلىپ، قۇلاپ ءتۇسۋدىڭ شاق قانا الدىندا تۇر.

سوسىن تاعى ءبىر كوزىمىزگە وعاش كورىنگەنى، ول – بايدىبەك اتا اۋىلىنداعى سۋ جاڭا مەكتەپتىڭ قاپتالىندا «مەنى كوردىڭ بە، كەڭەس ءداۋىرىنىڭ كوزىمىن عوي!» دەپ تۇرعانداي ەسكى جاي بولدى. «بۇل بۇرىن، ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدە كلۋب ءۇيى بولاتىن. قازىرگى تۇرىسى مىناۋ ەندى، اۋىلدىڭ كوركىن قاشىرىپ»، دەدى قاسىمىزداعى جول سەرىگىمىز قۋانىش دوسبەرگەنوۆ ىڭعايسىزدانعانداي كەيىپ تانىتا سويلەپ.

جارىقباس پەن المالى اۋىلدارىن جالعاستىرىپ جاتقان اسفالت جولدىڭ توزىعى جەتكەن، شۇرىق-تەسىك. اكىمدىككە قاراستى ەلدى مەكەندەردە بۇرىن ىستەپ تۇرعان كوشە بويىنداعى ەلەكتر شامدارى قازىر جوق. كۇتىم مەن جاۋاپكەرشىلىكتى قاجەت ەتەدى. دەمەك اۋىل اكىمى كۇندەلىكتى جۇمىس، ءىس-قاعازداردان بولەك، كوشە تازالىعى مەن كلۋب، كىتاپحانا سياقتى كوپشىلىك ورىنداردىڭ دا جۇمىسىنا بىراۋىق نازار اۋدارىپ وتىرعانى ءجون سياقتى. سونداي-اق كورىكتەندىرۋگە دە جەتە كوڭىل ءبولۋ قاجەت. اۋىلداعى تازا اۋىز سۋ ماسەلەسى دە كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىنداي دارەجەدە ەمەس. ەلدى مەكەندەردە شاعىن سپورت الاڭدارىن ۇيىمداستىرىپ، ەل يگىلىنە جاراتاتىن ۋاقىتتىڭ دا جەتكەنى قاشان. سونداي-اق ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى كۇندە ءجۇز وزگەرىپ، مىڭ قۇبىلىپ تۇرعان مىنا زاماندا ءتۇرلى كوكونىس ءوسىرىپ، حالىقتى دەر كەزىندە قامتاماسىز ەتىپ وتىراتىن جىلىجاي ماسەلەسى دە المالى اۋىلىندا ءوز شەشىمىن تاپپاي وتىر.

اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءبىر قاتارىمەن سويلەسىپ كورگەنىمىزدە، تىپتەن سولاردىڭ اراسىنان اۋىل اكىمىنىڭ اتى-جونىندە بىلمەيتىن ادامدار بار بولىپ شىقتى. بايدىبەك اتا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى، زەينەتكەر ت.نۇرجانوۆ اكىم ە.تازابەكوۆتىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇمىسىنا قاناعاتتانارلىق پىكىرىن بىلدەرسە، ال دوسباي نۇرسۇلتان: «جاس بالا، ءالى دە ءوز جۇمىس باعىتىن بۇگىنگى كۇن تالابىنا ساي وزگەرتۋى كەرەك»، دەپ ايتتى. سونداي-اق ق.وتەلباەۆ: «كەلەشەگى بار ازامات قوي، جامان ءىس اتقارىپ جاتقان جوق. بىلمەگەنى بولسا بىزدەر ۇيرەتىپ، ايتىپ وتىرۋىمىز كەرەك»، دەگەن ويىن جەتكىزدى.

ل.وتەشوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ پەداگوگ-ۇيىمداستىرۋشىسى ج.تۇزەلبەكوۆا شىندىقتىڭ بەتىن اشا سويلەگەندەي بولدى. پەداگوگتىڭ ايتۋىنشا، اۋىل اكىمى ىسكەر، ماسەلەنى دەر كەزىندە شەشە بىلەتىن جىگەرلى ازامات بولۋى ءتيىس. اكىم اۋىل تۇرعاندارىمەن ءجيى-ءجيى كەزدەسىپ، مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭداپ وتىرۋدى ۇردىسكە اينالدىرۋ كەرەك. مىنە، ءبىز بىلگەن جاعداي وسى بولدى.

 

سەرىكباي تۇرجان،

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى 

تۇركىستان وبلىسى،

بايدىبەك اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قىمباتتادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار