ءبىزدىڭ وڭىردە اقشيمان دەگەن اۋىل بار تاۋ ەتەگىندە. وسى جەردە ءۇيىر-ءۇيىر قالىڭ جىلقى باعىلادى. اكىمدەردىڭ, دەپۋتاتتاردىڭ مالدارى دەيدى اۋىلدىقتار. باقتاشىلارى دا جەتكىلىكتى. ال اۋىلدىقتار مالدارىن قوراسىنان شىعارىپ جىبەرە سالادى. قازىر مال ورىسكە شىققان ۋاقىت. سوندىقتان, جەرگىلىكتى پوليتسەيلەر اۋىل تۇرعىندارىنا «مالدارىڭا يە بولىڭدار!» دەپ ەسكەرتۋ جاساپ ءجۇر. قاراۋسىز مال بۇگىنگى بارىمتاشىعا جەم بولماسىن دەگەن نيەت قوي. ءارى ونداي مال جول-كولىك وقيعالارىنا دا سەبەپكەر.
ال جاپپاي مال ۇرلىعىنىڭ الدىن الۋ, جول-كولىك وقيعالارىن بولدىرماۋ ماقساتىندا پوليتسەيلەر اۆتوجولدار مەن جازعى جايىلىمداردا رەيدتەر جۇرگىزۋدە. قاراۋسىز جايىلىپ جۇرگەن مالداردى ءتارتىپ ساقشىلارى قاماپ, يەلەرىنە ايىپپۇل سالادى.
–اۋىلدىقتار باقتاشىعا اقىسىن تولەپ, مالدارىن باقتىرسا, قاراۋسىز مال ازايار ەدى. مال ۇرلىعى دا بولماس ەدى. قازىر باقتاشى دا جوق. بىراق اۋىلدا جۇمىسسىزدار بار. ەگەر اۋىل اكىمدەرى جۇمىسسىز ادامداردى, جاستاردى باقتاشىلىققا شاقىرىپ, تۇرعىندارمەن شارت جاساتىپ, مال باقتىرسا, ءتيىمدى بولار ەدى. سەبەبى مال باعۋشى مەن مال يەسىنىڭ اراسىندا شارت جاسالۋى كەرەك, – دەيدى ءابۋ ەركەن اقساقال.
ايتپاقشى, جول بويىندا قاراۋسىز جايىلىپ جۇرگەن مالدى جۋىردا ءىسساپار بارىسىندا ءوزىمىز دە ەكىباستۇز قالاسىنىڭ ماڭىنداعى شيقىلداق, ءا.مارعۇلان اتىنداعى اۋىلدارىنا بارعاندا كوردىك. ءتىپتى كولىككە جول بەرمەيدى.
اۋىلداعى ۋچاسكەلىك ينسپەكتورعا, اۋىل اكىمىنە ايىپپۇل سالۋ جايلى ايتقانىمىزدا, جاۋاپتارى «قايدا جايىلاتىنىن مال تىڭداي ما, ال اۋىلدىڭ اتى اۋىل عوي» دەگەن كوڭىلجىقپاستىققا ۇقسادى.
اۋىل اكىمى گۇلنار ەڭسەباەۆانىڭ ايتۋىنشا, 500-دەي تۇرعىن تۇراتىن شيقىلداقتا 3042 ءىرى قارا, 1754 سيىر, 895 جىلقى, 2370 قوي-ەشكى بار. بىراق بايقاعانىمىزداي, قاراۋسىز جايىلىپ جۇرەتىن مالدارى ءۇشىن ايىپپۇل تولەيتىندەرىنەن اۋىلدىقتار حابارسىز سەكىلدى. ولار ءتارتىپ پەن تالاپقا باعىنسا, اۋىل ءىشىن كوڭنەن دە ارىلتىپ, تازا ۇستار ەدى.
«ەكىباستۇز قالاسىنا قاراستى اۋىلداردا جىل باسىنان بەرى 300 مال قامالىپ, ولاردىڭ يەلەرى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, ارقايسىسىنا 10 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل سالىندى», دەلىنگەن قالالىق پوليتسيا ءبولىمىنىڭ مالىمەتىندە. ەندى ەكىباستۇزدىڭ ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلارى بۇل جۇمىستارىن جالعاستىرىپ, قالا اۋماعىنا قارايتىن اۋىلداردا كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىپ, تۇرعىنداردى مال جايۋ ەرەجەلەرىمەن تانىستىرۋى, ءتيىستى ساقتىق شارالارىن ورىنداۋعا شاقىرۋلارى قاجەت-اق.
اقسۋ قالاسىنا قاراستى اۋىلداردا دا جىل باسىنان بەرى 730 باس مال قامالعان. ويتكەنى اقسۋدا دا ەكىباستۇزداعى سەكىلدى قالا اۋماعىنا قارايتىن 20-دان اسا اۋىل بار. اقسۋلىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى يەسىز جايىلىپ جۇرگەن مالدى ايىپ تۇراعىنا قامايدى. مال يەلەرى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋدا. اۆتوكولىك جولدارى مەن تەمىر جولدا مالدىڭ جايىلىپ جۇرۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن تۇرعىنداردىڭ اراسىندا تۇراقتى تۇردە اقپاراتتىق جۇمىس جۇرگىزىلەدى.
پوليتسەيلەر رەيد بارىسىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار پاۆلودار – قىزىلوردا اۆتوجولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان, اقسۋ قالاسىنا قاراستى پوگرانيچنيك, بىرلىك, دوستىق, سپۋتنيك سياقتى اۋىلداردىڭ ءۇيىر-ءۇيىر جىلقىنىڭ جولعا تاياۋ كەلىپ جايىلاتىنىن انىقتاعان. پوگرانيچنيك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى 50 باس جىلقىسىن جول بويىنا قاراۋسىز جىبەرە سالعانى ءۇشىن ايىپپۇل تولەگەن.
– قازىر قاراۋسىز جايىلىپ جۇرگەن مال ماسەلەسى وزەكتى. اۋىلداعى مال يەلەرى ءالى دە مالدارىن قاراۋسىز جىبەرە سالادى. جولدان ءوتىپ بارا جاتقان جىلقى, سيىر بولسىن كولىك قوزعالىسىنا كەدەرگى كەلتىرەدى, – دەيدى اقسۋ قالاسى پوليتسيا ءبولىمىنىڭ باستىعى مىڭباي اسىلبەكوۆ.
تاعى ءبىر مىسال. اققۋلى اۋدانىندا جىل باسىنان بەرى 1138 باس مال قامالعان. جۋىردا پوليتسيا رەيد وتكىزۋ بارىسىندا اۋدان اۋماعىمەن وتەتىن ومبى-مايقاپشاعاي حالىقارالىق اۆتوجولى ماڭىندا قاراۋسىز جايىلىپ جۇرگەن 40 باس ءىرى قارا انىقتادى. مالدار ايىپپۇل ورىندارىنا قامالىپ, يەسىنە ايىپپۇل سالىندى.
مۇنداي كەلەڭسىز جاعداي وڭىردەگى بارلىق اۋداندا اشكەرەلەنىپ وتىر. اۋداندىق, اۋىلدىق اكىمدىكتەردىڭ تۇرعىندارمەن مال باعۋ, مال جايۋ ەرەجەلەرىن ورىنداۋ, اۋىل ءىشىن فەرماعا اينالدىرماۋ حاقىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جەتكىلىكتى جۇرگىزبەيتىندىگىنىڭ دالەلى وسى. قاراۋسىز مال, مال ۇرلىعى ماسەلەسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن اۋداندىق, اۋىلدىق اكىمدىكتەردىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىلى بولماسا, تۇبەگەيلى شەشىلمەيتىنى انىق.
بۇعان قوسا, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق ماڭىزى بار جولدار ماڭىندا مال جاياتىن تۇرعىندارعا ايىپپۇل مولشەرىن كوبەيتۋ قاجەت سياقتى. ويتكەنى وسى كولىكتەر كۇنى-ءتۇنى ءارىلى-بەرىلى اعىلعان جولدارمەن جۇرەتىن جولاۋشىلار قاۋىپسىزدىگى بارىنەن قىمبات. سونداي-اق مالعا تاڭبا جانە سىرعا سالۋ, چيپتاۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جۇيەلى جۇرگىزىلسە, قۇبا-قۇپ. سوندا ونسىز دا جۇمىستارى جەتكىلىكتى پوليتسەيلەر اۋىلدىڭ قاراۋسىز مالدارىن قاماپ, نەمەسە جوعالعان مالدى ىزدەپ شارق ۇرىپ جۇرمەس ەدى.
وبلىستىق پوليتسيا دەپار-
تامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردە جىل باسىنان بەرى مالىن قاراۋسىز جىبەرگەن 200-دەن استام مال يەسى ايىپپۇل تولەگەن. ەگەر قاراۋسىز جۇرگەن مال جول اپاتىنا سەبەپكەر بولسا, كولىكتىڭ شىعىنىن مالدىڭ يەسى وتەيدى. بىلتىر قاراۋسىز مالدىڭ كەسىرىنەن 7 جول اپاتى تىركەلىپ, 4 مال يەسى سوت شەشىمى بويىنشا ايىپپۇل تولەۋگە مىندەتتەلىپتى. يەسىز جايىلىپ جۇرگەن 1 مىڭعا جۋىق مال ايىپ تۇراعىنا قامالسا, ونىڭ 780-ءى – جىلقى.
بىلتىر «ەكىباستۇز – سەۆەرنىي» تەمىر جولى ارالىعىندا پويىز ءماشينيسى جولدا جايىلىپ جۇرگەن جىلقىلاردى بايقاپ, شۇعىل تەجەۋدى قولدانعان. بىراق وقىس وقيعانىڭ الدىن الۋ مۇمكىن بولمادى. كولىك پوليتسەيلەرى جولدا جايىلىپ ءجۇرىپ, پويىز استىنا تۇسكەن جىلقىلاردىڭ يەسىن انىقتادى. قۇقىق بۇزۋشى جىلقىسىنان ايىرىلىپ قانا قويماي, اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
كولىك پوليتسەيلەرى تەمىر جولعا بولىنگەن جولاقتا مال جايۋعا تىيىم سالىناتىنىن ۇنەمى ەسكەرتەدى. بۇل جانۋارلاردىڭ ولىمىنە عانا ەمەس, جىلجىمالى قۇرامنىڭ زاقىمدالۋىنا, پويىزدىڭ جەدەل تەجەلۋى سالدارىنان جولاۋشىلاردىڭ جاراقات الۋىنا اكەپ سوعۋى مۇمكىن. وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا كولىكتەگى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, پويىزدى شۇعىل تەجەۋدىڭ 484 وقيعاسى تىركەلسە, تەمىر جول جولاعىندا مال جايۋدىڭ سالدارىنان 345 وقيعا بولعان.
وڭىردەگى 146 ايىپ تۇراعىنا جەتكىزىلگەن, ياعني يەسىز جايىلىپ جۇرگەن 468 باس مالدىڭ يەلەرىنە ايىپپۇل سالىندى.
– قاراۋسىز جۇرگەن مالدى قاعىپ كەتۋ سالدارىنان جۇرگىزۋشىلەر مەن جولاۋشىلار جاراقات الىپ, مەرت بولادى, جانۋارلار دا ولەدى. جۋىردا سولتۇستىك پوليتسيا ءبولىمىنىڭ كەزەكشى بولىمىنە ءىرى قارا مالدىڭ مويىلدى اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى جولدىڭ بويىندا كەلە جاتقاندىعى تۋرالى قوڭىراۋ ءتۇستى. وسى حابارلاما بويىنشا ۋچاسكەلىك ينسپەكتور جىبەرىلىپ, ول جانۋاردىڭ يەسىن انىقتادى. سونداي-اق ەسكەرتۋ تۇرىندە اكىمشىلىك جازا قولدانا وتىرىپ, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 408-بابى بويىنشا حاتتاما تولتىردى, – دەيدى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى باسقارماسىنىڭ باستىعى عالىم سارعۇلوۆ.
«مىڭ اسقانعا – ءبىر توسقان». بيىل مال ۇرلاۋدىڭ 16 دەرەگى تىركەلىپ, 69 باس جوعالىپ كەتكەن. جۋىردا باياناۋىل اۋدانىندا بارىمتاشىلار سوتتالدى. ۇرىلار 2018 جىلى بەلگىسىز بىرەۋلەرمەن الدىن-الا ءسوز بايلاسۋ ارقىلى 5,6 ملن تەڭگەگە باعالانعان 18 باس جىلقىنى ۇرلاسا, 2019 جىلى تاعى دا قۇنى 2,6 ملن تەڭگە بولاتىن 7 جىلقىنى ۇرلاپ كەتكەن.
پوليتسەيلەر وتكەن جىلى مال يەلەرىنە جالپى قۇنى 75 ميلليون تەڭگەگە تەڭ 251 باس مالىن قايتارىپ بەرگەن. ۇرىلار مالدى جايىلىمدا جۇرگەن جەرلەرىنەن الىپ كەتىپ وتىرعان. ۇرلانعان مالدى تۋىستارىنا, اۋىل تۇرعىندارىنا ارزان باعامەن ساتقان.
وبلىستا مال ۇرلىعى مەن قاراۋسىز جۇرگەن مال سانىن ازايتۋ ماقساتىندا مالدى قاماۋعا ارنالعان 146 ايىپپۇل تۇراعى سالىندى. بيىلعى 3 ايدا قاراۋسىز قالعان 2 مىڭنان استام مال قامالدى. باقىلاۋسىز جۇرگەن مالدى ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلارمەن قاتار, جەرگىلىكتى اكىمدىك وكىلدەرى دە ايىپپۇل تۇراعىنا قاماي الادى.
ال مال اسىراۋ ەرەجەسىن ساقتاۋ – وزەكتى مəسەلە ەكەنىن اۋىل تۇرعىندارى ءتۇسىنۋى قاجەت. «مىنا توبەنىڭ ماڭىندا جۇرگەن شىعار...» دەپ جايباراقاتتىققا سالىنىپ, مالدىڭ قولدى بولۋىنا نەمەسە كەنەتتەن كولىك اپاتىنىڭ بولۋىنا ءوزىمىز مۇمكىندىك بەرمەيىك.
پاۆلودار وبلىسى
