ادەبيەت • 12 مامىر, 2021

ءتان تۇنشىعۋلى, جان شىڭعىرۋلى

430 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ەشكىم جازايىن دەپ جازباي­دى ءھام جازبايىن دەپ جازباي كەتپەيدى دەسەدى. سۋرەتكەردىڭ قالامىنان تۋعان كوركەم دۇنيە­نىڭ ءبارى – ءومىردىڭ ءىسى. مىڭ سان ويدى ابدەن قورىتىپ, كوركەم ءتىل كەستەسىمەن وقىرمانعا ۇسىنعان جازۋشىلاردىڭ ايىرماشىلىعى – بەينەلى ويلايتىندىعىندا عانا. القيسسا.

ادەبي ساۋالدامامىزدىڭ كەزەكتى اۆ­تورى – حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مارحابات بايعۇت.

– جازۋ جاعى جۇدەۋلى. جاداۋلى. بۇرناعى جىلى اجەپتەۋىر ەڭبەكتەنىپ ەدىك. ءبىر جىل بويى تىنىم تاپپاعانبىز. ۇيقى-كۇلكى كورمەگەنبىز. ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى اياسىندا, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ «جىبەك جولى بويىنداعى ءجۇز قالا» جوباسى بويىنشا جانە قازاقستاننىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارىنا سايكەس, قازجازوداق تاپسىرىسىمەن, ۇلى جىبەك جولىنىڭ تاريحي ءھام زاماناۋي جاۋھارى, شۋاقتى شاھارى جانە وزگەشە ءۋالايات حاقىندا «تۇركىلەر ءتورى تۇركىستان» اتتى كىتاپ جازعانبىز. تاريحي-كوركەم ەسسەلەر جيناعى. قازىر قىتايدا ءتارجىمالانىپ جاتسا كەرەك.

بىلتىر دا تۇركىستان قالاسى مەن وبلىسىن ناسيحاتتاۋعا پۋبليتسيستيكالىق دۇنيەلەرىمىز ارقىلى ءبىرشاما ۇلەس قوستىق-اۋ. 2005-2010 جىلدارى استا­نا­عا ەكى-ءۇش اي بارماساق, تانىماي تا­ڭىر­قاۋشى ەدىك قوي. بۇگىندە تۇركىس­تانىمىز تاپ سونداي جاعدايدا. قايناپ جاتقان قۇرىلىسىنا قاتىسپاساق تا, قالامىمىزبەن دەمەسەك دەيمىز.

ال ەندى «جازۋ جاعى جۇدەۋلى, جاداۋلى» دەپ مەڭزەپ, كەي-كەيدە مەڭ-زەڭ بولاتىنىمىزدىڭ سەبەبىنە كەلەيىك. شىنىمىزدى ايتساق, ءبىز پاقىرىڭىز تەك اۋليە جانر اڭگىمە جازعاندا عانا قاناعات تاپقانداي كۇي كەشەمىز. كوركەم اڭگىمە دەيتۇعىن ءدۇرري-گاۋھار دۇنيەنى جوندەپ جاراتا الماي, قينالىپ جۇرگەن كۇندەرىمىز كوبەيدى. بيىل ەڭ كەمى ەكى اڭگىمە جازارمىز دەپ ويعا سالعانبىز. ازىرشە وي-قيالداعى كۇيىندە.

ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بابامىز: «اقشاعا قۇنىقپا, مانساپقا قۇنىق­پا, ايەلگە قۇنىقپا», دەگەن عوي. «الاي­دا, قۇنىقپا دەگەنىمىز قىزىقپا دەگە­نىمىز ەمەس», دەپ ءپالساپالاتىپ جالعاس­تىرادى. وسى قۇنىعۋ مەن قىزىعۋ تۋرالى ءبىر پەسا باستاپ ەدىك, جارتىسىنا جاقىنداعاندا, جىرتىپ تاستادىق. كەيدە قاعاز جىرتۋدىڭ ءوزى جۇيكە تىنىشتاندىراتىن سەكىلدى.

ەڭ نەگىزگى نيەتىمىز, باستى تىلەگىمىز – تۋعان ەلدىڭ, تۇتاس ادامزاتتىڭ امان­دىعى. مىنا پالەكەت ىندەتتەن, ىندەت ارتقان مىندەتتەن ەرتەرەك ارىلتسا ەكەن. ەرتەرەكتە ءبىر ادەبي باسىلىمنان وقى­عان مىناداي ءتامسىل ويعا ورالادى وسىن­دايدا. ءبىر ساليقالى پروزاشى مەن قىز­بالاۋ اقىن بيىك تاۋدىڭ باسىندا تۇرىپتى. تومەندەگى تۋعان ەلگە, تۋعان جەرگە قاراپ, تولعانىپتى دەسەدى. ارقالى اقىنىڭىز:

– اي, اينالايىن, ەسىل ەلىم-اي! ەندى ءجۇز جىل وتكەندە مىنا مەندەي اسىل اقىندارىڭنىڭ اسىل ولەڭدەرىن وقىماي قور قىلاسىڭدار عوي, – دەپتى.

ال پروزاشى كۇرسىنىپ:

– اقىن باۋىرىم, مىنا بىزدەي جامان جازۋشى پەرزەنتتەرىنىڭ شىعارمالارىن وقىماسا دا, ءجۇز جىلدان كەيىن دە قايران جۇرتىمىز, ەسىل ەلىمىز ەسەن-امان بولسا ەكەن, – دەگەن.

اسقار سۇلەيمەنوۆ اعامىز: ء«ومىر – ءتان, ونەر – جان. ءتان تۇنشىققاندا – جان شىڭعىرادى», دەيدى.

ءتان تۇنشىعۋلى, جان شىڭعىرۋلى.

شىعارماشىلىق قۇپياڭىزبەن بولىسكەنىڭىزگە راحمەت.

سوڭعى جاڭالىقتار