سۇحبات • 29 ءساۋىر، 2021

لەونيد پولەجاەۆ: بۇرىنعى قازاقستاندىق دەگەن بولمايدى

1510 رەت كورسەتىلدى

ۇلى دالا توسىنەن قياعا قانات قاققان قىراندار از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى لەونيد پولەجاەۆ ەسىمى قازاقستاندىقتارعا كەڭىنەن تانىمال.

ول – قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتتىك بەيبىتشىلىك جانە رۋحاني كەلىسىم سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. بۇگىندە رەسەيدىڭ ومبى قالاسىندا تۇراتىن، كورشىلەس ەكى ەلگە ورتاق ساياسي تۇلعامەن قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى مەرەكەسى قارساڭىندا سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.

– قۇرمەتتى لەونيد كونستانتينوۆيچ، ءسىزدىڭ مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ ءوز ەڭبەك جولىڭىزدى قازاقستاندا باستاعانىڭىزدى بىلەمىز. ءومىرىڭىزدىڭ وسى كەزەڭىن ەسىڭىزگە الىپ جۇرەسىز بە؟

– مەنىڭ ەڭبەك قىزمەتىم 1958 جىلى پەتروپاۆلدا باستالعاندىعى راس. كاسىپتىك ۋچيليششەنى بىتىرگەن سوڭ سول كەزدە ۆالەريان كۋيبىشەۆ ەسىمىمەن اتالعان زاۋىتقا جولداما الدىم. ول كەزدە بۇل مەنىڭ قازاقستانداعى ۇزاق كاسىبي قىزمەتىمنىڭ باسى دەپ ويلاعان دا جوقپىن. ال ومبى اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن اياقتاعاننان كەيىن مەنىڭ الدىمدا ەندىگى جۇمىسىمدى قايدا باستاۋ ماسەلەسى تۇرعان جوق. سەبەبى جاڭادان العان ينجەنەر-گيدروتەحنيكتىك ماماندىعىما كۇش-جىگەرىمدى جۇمساۋ ءۇشىن قازاقستاننان ارتىق جەر جوق ەدى.

 مەنىڭ پاۆلودار قالاسىنداعى جاڭا جۇمىسىم قۇرىلىس-مونتاج باسقارماسىندا سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرىندەگى پروراب لاۋازىمىنان باستالدى. بۇل ۇلكەن ەنتۋزيازم مەن ەكونوميكالىق ورلەۋ ۋاقىتى ەدى. پاۆلوداردا تراكتور زاۋىتى، حيميا جانە اليۋميني كومبيناتتارى، ەكىباستۇزدىڭ كومىر رازرەزدەرى سالىنىپ جاتتى. ەرتىس – قاراعاندى كانالىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ، تىڭ جەرلەر يگەرىلدى. ەندى مەنىڭ قازاقستانداعى ءومىرىم ۇزاققا سوزىلاتىندىعى انىق بولدى. مۇنىڭ ءوزى تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن، ءتىلى مەن سالت-ءداستۇرىن تەرەڭىرەك بىلۋگە، سونداي-اق قوعامدىق جانە مادەني ءومىردىڭ ءارتۇرلى سالالارىندا تانىستار مەن دوستار تابۋعا دەگەن قۇشتارلىعىمدى وياتتى. جيناقتاي ايتقاندا، پاۆلودار 11 جىل بويى مەنىڭ باستى قازاق ۋنيۆەرسيتەتىم بولدى.

ءبىر تاڭعالدىراتىنى، وسى قالامەن قوشتاسقانىما 30 جىلدان اسسا دا، كوپ ادام مەنىڭ جۇمىس ىستەگەن جىلدارىمدى ەستەرىندە ساقتاعان ەكەن. ماعان پاۆلودار وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعى بەرىلگەندىگى كوڭىلىمدى ەرەكشە تولقىتقان جايت بولدى.

پاۆلودارداعى قىزمەتىمدى «پاۆلودارۆودستروي» ترەسىنىڭ باسقارۋشىسى بولىپ ءتامامدادىم. ودان كەيىن قاراعاندى بولدى – ەرتىس-قاراعاندى كانالىنىڭ قۇرىلىسىنا باسشىلىق جانە وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى، توراعاسى لاۋازىمدارىن اتقارعان كەڭەستىك جۇمىس كەزەڭى. ەگەر پاۆلودار مەن ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت بولسا، قاراعاندى ناعىز اكادەميا بولىپ شىقتى. مۇندا نەنى جانە كىمنەن ۇيرەنۋگە بولاتىن ەدى. قازاقستاننىڭ باستى ونەركاسىپتىك-يندۋستريالىق ورتالىعى اسا جوعارى تەحنولوگيالىق باسقارۋشىلىق الەۋەتكە يە ەدى. وسىندا تاعدىر ايداپ ءوز ءومىرىن قازاقستانمەن بايلانىستىرعان كوپتەگەن حالىقتىڭ تىرشىلىگىمەن جانە مادەنيەتىمەن تابيعي بايلانىسىم بۇرىنعىدان دا نىعايا ءتۇستى.

سول جىلداردى ەسىمە العاندا، ەڭ الدىمەن، ۇلتى ءارتۇرلى ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ورتاسىن ايقىنداپ بەرگەن رياسىز دا تەڭ ادامي قاتىناس جايلى ويلانامىن. ينتەرناتسيونالدىق ورتاداعى ءومىر مەن قىزمەت كورەگەندىكتى كۇشەيتىپ، دامىتا تۇسەتىندىگىن ايتۋعا ءتيىسپىن. مەن ءوزىم بولعان جەردە قازاقتاردىڭ ءوز انا تىلىندە سويلەۋدەن ۇيالماي، مەنىڭ قازاق ءتىلىن كادىمگىدەي بىلەتىندىگىمە سەنگەندىكتەرىن ماقتان تۇتتىم. ءوزىنىڭ قانى ءبىر وتانداستارىنا سەنگەندەي سەنۋ ءۇشىن تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ ۇلتتىق قاتىناستارىنىڭ نازىك ماتەرياسىنا بويلاي ءبىلۋ قازاقستاندا تۇراتىن ورىس نەمەسە باسقا ۇلت ادامدارىنىڭ ءبارىنىڭ بىردەي قولدارىنان كەلگەن جوق.

1986 جىلى جاستاردىڭ نارازىلىق تولقۋىنىڭ ەپيتسەنترىندە بولۋىما تۋرا كەلدى. بالكىم، قاراعاندى كوشەلەرىندە قان توگىلمەۋىنە جوعارىدا ايتقاندارىمنىڭ كومەگى تيگەن بولار. جەلتوقسان دەگەن اتاۋمەن ايگىلى وسى وقيعا ۇلتتىق رەسپۋبليكالاردا كەڭەستىك جانە پارتيالىق قۇرىلىمداردىڭ كۇنى ءبىتىپ كەلە جاتقاندىعىن ۇقتىرعانداي ەدى. بۇل مەنىڭ كەلەسى قادامدارىم مەن ساياسي تاڭداۋىمدى ايقىنداپ بەردى.     

– ءسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن قالاي تانىستىڭىز؟  

– ءىرى قۇرىلىستى باسقارۋدىڭ كۇردەلىلىگىنە قاراماستان، مەن قاشاندا بۋىرقانىپ جاتاتىن قاراعاندىنىڭ مادەني جانە قوعامدىق ومىرىنە ارالاسۋعا ۋاقىت تاۋىپ ءجۇردىم. قالا ءومىرى قىز-قىز قايناپ جاتتى. وعان ءباسپاسوزدىڭ، ورتالىق گازەتتەردىڭ قىزىعۋشىلىعى زور بولدى. ماسەلەن، «پراۆدانىڭ» قاراعاندىداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ميحايل پولتورانين – بوريس ەلتسين ۇكىمەتىنىڭ بولاشاق ۆيتسە-پرەمەرى بولدى. ول كەزدە جاس تا وتكىر جۋرناليست ەدى. ەكەۋمىز دوس بولدىق. ول مەنى «قارمەتكومبينات» پارتكومىنىڭ حاتشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن تانىستىردى. ءبىز قۇرداستار ەدىك. بارشا جاس ادامدار سياقتى، بىزدە دە قوعامنىڭ جاي-كۇيىنە، ەلدىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنا، جەرگىلىكتى باسشىلىقتىڭ جۇمىسىنا بەلگىلىكتى دارەجەدە سىنشىلدىق بولدى. بۇل، شاماسى، كوپ نارسە جايلى جەكە پىكىرىن قالىپتاستىرۋعا قابىلەتتى تۇلعالىق قاسيەتتەرگە يە جاستاردىڭ قاي-قايسىسىنا بولسىن ءتان شىعار. ءبىز وزىمىزشە تابىستى ەدىك ءارى كاسىبي مۇددەلەرمىز تۇيىسكەن جوق. سوندىقتان دا ءبىر-بىرىمىزگە كوپ نارسە جايلى ايتا الدىق. كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ وبكومنىڭ ونەركاسىپ جونىندەگى حاتشىسى بولدى. ول مەنىڭ قۇرىلىسىما بىرنەشە رەت كەلدى. ونىڭ ءبىلىمى، اناليتيكالىق اقىل-ويى، ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى قاراعاندى اۋقىمىنا سىيمايتىنى ايقىن كورىنىپ تۇراتىن. كوپ ۇزاماي ول قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ونەركاسىپ جونىندەگى حاتشىسى بولىپ سايلاندى. وسىلايشا ونىڭ رەسپۋبليكالىق جانە وداقتىق ساياساتكەر رەتىندەگى قىزمەتى باستالدى.

وسى ورايدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازىرگى زاماننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ساياسي قايراتكەرى ەكەندىگى تۋرالى پىكىرىمدى ايتا كەتەيىن. ەگەمەن قازاق مەملەكەتىن قۇرۋدىڭ باستاۋىندا وسىنداي كەڭ اۋقىمداعى ادامنىڭ تۇرعاندىعى – حالىقتىڭ ۇلكەن باعى. ونىڭ ليدەر جانە كورەگەن باسشى رەتىندەگى بەدەلى قازىرگى زامانعى حالىقارالىق ليدەرلەردىڭ ورتاسىندا بىردەن مويىندالدى. رەسەي حالىقتارى اراسىنداعى بەدەلى دە جوعارى. اسىرەسە، رەسەيمەن قارىم-قاتىناستا ساياسي ءتۇزۋ ۇستانىمدى ايقىنداۋداعى جەتەكشى ءرولىن ايرىقشا اتاپ ايتقان ءجون. رەسەيدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بوريس ەلتسين مەنىڭ قازاقستاندىق وتكەنىمدى جاقسى بىلگەن سوڭ، مەنىمەن رەسەي – قازاقستان قاتىناستارى تۋرالى ءجيى سويلەسىپ تۇردى. ول وسى قاتىناستاردىڭ رەسەيدىڭ وڭتۇستىك باۋرايىنداعى ءمان-ماڭىزىن تۇسىنە ءبىلدى. مەن وعان ورىس ادامنىڭ ءتىلى مەن ويىنداعىسىن ەشكىمنەن كەم بىلمەيتىن ءوز حالقىنىڭ ادال ۇلى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ارقا سۇيەۋگە بولاتىنىن تالاي رەت ايتتىم.

 رەسەي-قازاقستان قاتىناستارى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستامالارىنا كوپ قارىزدار دەۋگە بولادى. بۇل رەتتە ومبىدا پرەزيدەنت ۆلاديمير پۋتينمەن بىرگە قول قويعان شەكارالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارت تۋرالى دا ايتۋعا بولادى. سونداي-اق ەاەو-نىڭ كەدەن وداعى، شەكارالاس تەرريتوريالاردىڭ قاۋىمداستىعى دا بار. ونىڭ بۇكىل كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتى ەكونوميكالىق دامىتۋداعى رولىنە باعا جەتپەيدى.

ءبىزدىڭ قاراعاندىدا باستالعان قارىم-قاتىناسىمىز جالعاسىن تاپتى. ءبىزدىڭ بۋىننىڭ قازاقستاندا قالعان بايلانىستارىنىڭ ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق سالاسىنداعى كومەگى كۇشتى بولدى. ىزگى نيەتتى قارىم-قاتىناستار احۋالى ءبىز بۇرىنعىشا ءبىر ەلدە تۇرىپ جاتقانداي اسەر قالدىراتىن. ومبىدا قازاق كونسۋلدىعى اشىلىپ، شوقان ۋاليحانوۆقا ەسكەرتكىش ورناتىلدى. مادەني الماسۋ كەڭىنەن ءجۇرىپ جاتتى. بارلىق ماسەلەدە قازاقستاننان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاراپىنان بولعان تۇسىنۋشىلىك پەن قولداۋ سەزىلىپ تۇردى.

مەنىڭ قازاقستاندا ۇزاق جىلدار جۇمىس ىستەگەن تاجىريبەم ءوز وتانىمدا وتە پايدالى بولعاندىعىنا سۇيىنەتىنمىن. ماعان قازاقستاندا دا كىشىپەيىلدىكپەن قارادى. ءتىپتى العاشقى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا مەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پاۆلودارداعى سەنگەن وكىلى بولدىم. قازىر رەسەيلىك گۋبەرناتوردىڭ باسقا مەملەكەت ليدەرىنىڭ سەنگەن وكىلى بولۋى ميعا قونا ما؟ باسقا ۋاقىت، باسقا مەنتاليتەت دەگەندەي. دەگەنمەن، ىزگى نيەتتى كورشىلەردە ءالى دە وسىلاي بولىپ جاتسا، ارتىق ەمەس-اۋ.

– بىزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتتىك بەيبىتشىلىك جانە رۋحاني كەلىسىم سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى كوپ ەمەس. ءسىز وزىڭىزگە وسى ماراپاتتىڭ بەرىلگەندىگى تۋرالى حاباردى قالاي قابىل الدىڭىز؟

– 1996 جىلعى جەلتوقساننىڭ باسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭسەسىنەن قازاقستان تاۋەلسىزدىگى كۇنى قۇرمەتىنە وتكىزىلەتىن سالتانات پەن ماعان مەملەكەتتىك بەيبىتشىلىك جانە رۋحاني كەلىسىم سىيلىعىن تاپسىرۋ راسىمىنە قاتىسۋعا شاقىرعان حابارلاما كەلدى. شىنىمدى ايتسام، بۇعان قايران قالدىم. ويتكەنى ول كەزدە ماراپات دەگەن سيرەك بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە، مەن قازاقستاندا كوپتەن بەرى بولماعان ەدىم. سوندىقتان «قازاقستان مەنىمەن قوشتاسايىن دەگەن شىعار...» دەپ ويلاپ قالدىم. سالتاناتتى راسىمگە زايىبىممەن بىرگە باردىم. كوڭىلىمدە تولقۋ بار ەدى، بىراق كوپتەگەن تانىس تۇلعالاردى كورگەنىمدە تەز ساباما ءتۇستىم. سىيلىقتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى تاپسىردى. سول ساتتەن تۇسىرىلگەن فوتوسۋرەتتى ءالى ساقتاپ ءجۇرمىن. سوندا بۇل مەنىمەن قوشتاسۋ ەمەس، كەرىسىنشە، ەكى حالىقتىڭ تاتۋ كورشىلىك قاتىناستارىن ساقتاۋ جونىندەگى جۇمىستى ودان ءارى جالعاستىرۋعا شاقىرۋ ەكەن عوي دەگەن ويعا كەلدىم. بۇرىنعى قازاقستاندىق دەگەن بولمايدى...

– قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرىن قالاي باعالايسىز؟

– مەن بۇرىنعى كسرو رەسپۋبليكالارىنىڭ بارلىعىنىڭ، سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ دا ەكونوميكالىق دامۋىن قاداعالاپ وتىرامىن. ارينە، تسيفرلار بۇگىنگى بولمىسقا ءاردايىم وبەكتيۆتى باعا بەرە قويمايدى. ال تسيفرلار مەن شىنايى جاعدايدى سالىستىرۋدىڭ ءجونى بولەك. كەيىنگى جىلدارى مەن قازاقستانعا بارىپ ءجۇرىپ، رەسپۋبليكانىڭ ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق وبەكتىلەردى سالۋدا قانشالىقتى ىلگەرى باسقانىن كوردىم. قالالار قايتادان سالىنعان ىسپەتتى. مەنىڭ سەكسەنىنشى جىلدارداعى قاراعاندىم دا تانىماستاي وزگەرگەن: جولدار تاڭعالارلىقتاي. تاجىريبەلى كوزگە ەلدىڭ كوتەرىلگەنى دە، كەلەشەگى دە كورىنىپ تۇر. ارينە، كەز كەلگەن جەردەگىدەي، ادامدار بۇدان دا جاقسىراق بولعانىن قالايدى. اسىرەسە، الەۋمەتتىك سالا مەن تۇتىنۋ سالاسىندا. بىراق قازىردىڭ وزىندە مەن ءۇشىن سالىستىرۋعا بولاتىن جاعدايلار بار. تەك وسىنى، ەلدىڭ قانشالىقتى العا باسقانىن قازاقستاندىقتاردىڭ ءبارى بىردەي ءادىل باعالاي المايتىندىعى قىنجىلتادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلى تەككە كەتكەن جوق. بۇل جىلدار جاي عانا مەملەكەت قۇرۋعا ەمەس، ءوز حالقىمەن قاتار، وزگە حالىقتاردىڭ دا ۇلت پەن ونىڭ ليدەرىنىڭ جاسامپازدىق قابىلەتىنە قۇرمەتىن تۋعىزاتىن، عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەستىڭ شىڭىندا تۇرعان مەملەكەت قۇرۋعا دەگەن ىنتا مەن ماقساتكەرلىك ۇمتىلىسقا تولى بولدى.

– ءسىز ومبى وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى رەتىندە قازاقستان مەن رەسەيدىڭ شەكارالاس وڭىرلەرىنىڭ ىنتىماقتاستىعى ماسەلەلەرىمەن كوپ اينالىسقانىڭىز بەلگىلى. وسى سالانىڭ جەتىستىكتەرى مەن كەلەشەگى قانداي؟ سونداي-اق ومبى قالاسى مەن وبلىسىندا تۇراتىن ەتنوستىق قازاقتارعا ءوز ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ساقتاۋدا كومەك كورسەتە الدىڭىز با؟

– 1993 جىلى ومبى قالاسىندا شەكارالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى العاشقى شارتقا قول قويىلدى شەكارالاس تەرريتوريالار قاۋىمداستىعى قۇرىلىپ، ونىڭ ەكى جاقتان دا تەڭ توراعالارى بولدى. رەسەي تاراپىنان توراعالىق ەتۋ قۇقىعى ماعان بەرىلدى. وسى كەلىسىم ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا كووپەراتسيالىق بايلانىستاردى ساقتاي وتىرىپ، جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشتى. ايتىپ كەتكەنىمدەي، 2001 جىلى وسىنداي كەلىسىمگە ەكى پرەزيدەنت تاعى دا ومبىدا قول قويدى.

ومبى وبلىسى وسى كەلىسىمدەردىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋعا تىرىستى. بايلانىستارىمىز ۇدەپ، نىعايدى. قازاقستان مەن ومبى وبلىسىنىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمى تەز ءوسىپ شىعا كەلدى جانە سول ۋاقىتتا كەڭەس كەزەڭىندەگى كولەمنەن اسىپ ءتۇستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى وبلىسىمىزدىڭ باستى دا سەنىمدى سەرىكتەسىنە اينالدى.

ودان ءارى ىنتىماقتاستىقتىڭ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنداعى كەلەشەگى زور.

تەرريتوريالاردىڭ بايلانىستارى تەك ەكونوميكالىق مۇددەلەرمەن شەكتەلىپ قالعان جوق، مادەني الماسۋ دا كەڭىنەن جۇرگىزىلدى. ومبى وبلىسىنداعى قازاقتار – سانى جاعىنان ءۇشىنشى ەتنوستىق توپ. ءبىز قازاق مەكتەپتەرىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋعا، كادرلارمەن، وقۋلىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلكەن كومەك كورسەتتىك. وكىلەتتى بيلىك ورگاندارىنداعى قازاقتاردىڭ سانى كوبەيتىلدى. بۇل رەتتە ماعان ءبارى دە تۇسىنىكتى ەدى. وسىلاي كوڭىل ءبولۋدى وبلىستىڭ قازاق تۇرعىندارىنىڭ بارلىعى جوعارى باعالادى. مۇنىڭ ءوزى سول ءبىر قيىن كەزەڭدە ماعان كورسەتىلگەن ساياسي قولداۋدان دا كورىنىس تاپتى.

ءاربىر ەتنوستىق توپتىڭ جالپى مادەنيەتىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە وبلىسقا ءدىني كونفەسسيالاردى ورالتۋعا دا ايرىقشا نازار اۋدارىلدى. بۇگىندە وڭىرىمىزدەگى ءىرىلى-ۇساقتى قازاق اۋىلدارىنىڭ بارىندە مەكتەپ پەن مەشىت بار. مەن مۇنى ءبىزدىڭ ورتاق ۇيىمىزدەگى بارلىق حالىقتاردىڭ ۇيلەسىمدى ءومىر ءسۇرۋى مەن دامۋىنىڭ ماڭىزدى بولىگى دەپ سانايمىن. 90-جىلداردا نەگىزى قالانعان بەرىك بايلانىستاردى قازىرگى باسشىلار جالعاستىرادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. بەرى سالعاندا مۇنى، اسىرەسە، ومبى وبلىسى ءۇشىن تىلەر ەدىم. تەرريتوريالاردى دامىتۋ كەلەشەگىنىڭ كىلتى، مىنە، وسىنداي ءىس-قيمىلدا. ءبارى دە شەكارانىڭ ەكى جاعىنداعى قاراپايىم ادامداردىڭ مۇددەلەرى ءۇشىن تاتۋ كورشىلىك قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋ تۋرالى ويلاۋعا قابىلەتتى ازاماتتاردىڭ ىزگى نيەتى مەن كۇش-جىگەرىنە بايلانىستى.

– قازىر ءسىز جەتەكشىلىك جاساپ جۇرگەن «دۋحوۆنوە ناسلەديە» ومبى وڭىرلىك قوعامدىق قورى نەمەن اينالىسادى؟

– بۇل قور ءسىبىر جەرلەرىن يگەرگەن ادامداردىڭ كوپتەگەن ۇرپاعى جاساعان مادەني مۇرانى زەرتتەپ، تانىمالداندىرۋمەن شۇعىلدانادى. ءبىر عانا حالىقتىڭ ەمەس، وسى جەردە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بارلىق حالىقتىڭ جالپىرەسەيلىك مادەنيەت اياسىندا جاساعان ءسىبىر سۋبمادەنيەتىن زەرتتەيدى.

قور تاريحي ەسكەرتكىشتەردى، قۇلشىلىق ەتۋ عيماراتتارىن قالپىنا كەلتىرەدى، قالالار تاريحى مەن اسا كورنەكتى تۇلعالار جايلى كىتاپتار شىعارادى. قازىرگى ۋاقىتتا ءتورت تومدىق «ومبى مادەنيەتىنىڭ ءۇش عاسىرى» انتولوگياسى اياقتالۋعا جاقىن. ايتپاقشى، بۇل كىتاپتاردان تاعدىر جازۋىمەن ومبى وبلىسىمەن بايلانىسى بولعان قازاق اقىندارى مەن جازۋشىلارىنىڭ، قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمدەرىن تابۋعا بولادى.

بۇل جۇمىس مەن ءۇشىن وتە قىزىقتى. ويتكەنى سول ارقىلى تاريحتىڭ ەلەۋلى وقيعالارىن، ولكەمىزدىڭ مادەنيەتىن دامىتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسقاندارىنا قاراماستان، كەيىن ەسكەرۋسىز قالعان ادامداردىڭ تاعدىرلارى مەن ەسىمدەرىن جادىمىزعا ورالتۋعا مۇمكىندىگىم بار.

– كەيىنگى كەزدە كەيبىر ساياساتكەرسىماقتاردىڭ تاراپىنان ەكى مەملەكەت پەن ەكى حالىقتىڭ عاسىرلار بويعى دوستىق قارىم-قاتىناستارىنا سىنا قاعۋعا تىرىسۋشىلىق ارەكەتتەر جيىلەپ كەتتى. وسى جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟

– رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى قاتىناستاردى دامىتۋدى مۇقيات قاداعالاپ وتىرامىن. مەن شيرەك عاسىرعا جۋىق قازاقستاندا ءومىر ءسۇرىپ، جاسامپازدىق قىزمەتپەن اينالىستىم. بۇل مەنىڭ اق جۇرەك قازاق ورتاسىندا وتكەن ەڭ تاماشا جىلدارىم دەسەم بولار. مەن سىزدەردى بىلەمىن، تىلدەرىڭىزگە، مادەنيەتتەرىڭىزگە، سالت-داستۇرلەرىڭىزگە جانە دىندەرىڭىزگە قۇرمەتپەن قارايمىن.

قايداعى ءبىر تاريحي تالاپتار تۋرالى تەرىس نيەتتى سوزدەرگە ءمان بەرۋگە بولمايدى دەپ سانايمىن. دۇرىس ويلايتىن ادامدارعا ءبىزدىڭ بىلەك بىرىكتىرگەن ەڭبەگىمىزبەن جاسالعان مادەني جانە ەكونوميكالىق ورلەۋ ءۇشىن ءبىر-بىرىمىزگە قانشالىقتى ريزا ەكەندىگىمىزدى ايتىپ ءتۇسىندىرۋدىڭ قاجەتى جوق. ىرىتكى سالۋعا نەمەسە باۋىرلاس ەكى مەملەكەتتىڭ عاسىرلار بويعى دوستىق قاتىناستارىنا كۇدىك كەلتىرۋگە تىرىسۋشىلار قازاق حالقىن دا، ورىس حالقىن دا بىلمەيدى، ءبىر ساتتىك ساياسي مۇددەلەرىن كوزدەيدى. جانە حالىقتىڭ اتىنان ەمەس، وزدەرىنىڭ تاريحتان حابارسىزدىعىنىڭ، جالپىادامزاتتىق مادەنيەتتەن ماقۇرىم قالعاندىعىنىڭ جانە ساياسي كونيۋنكتۋرانىڭ اتىنان سويلەيدى. ولارعا قازاقتاردىڭ، ورىستاردىڭ، ۋكراينداردىڭ، بەلارۋستاردىڭ ۇرپاقتارى ءوز ەڭبەگىمەن جانە قانىمەن بەكىتكەن دوستىق تاعدىرىن شەشۋ قۇقىعى بەرىلگەن جوق. رەسەي ءوزىنىڭ ۇيلەسىمدى دامۋىنىڭ كەپىلى – بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالارمەن تاتۋ كورشىلىك جانە سىيلاستىق قارىم-قاتىناستار ەكەندىگىن تۇسىنەدى.

وسى ەجەلگى دوستىقتىڭ وسال تۇستارىن مۇلدەم تۇسىنىكسىز ىزدەۋ ۇزاققا بارمايدى، حالىقتار پاراساتى ايقايشىل ساياساتكەرلەردەن الدەقايدا كۇشتىرەك.

ءسوزىمنىڭ سوڭىندا ۇلتتىق ليدەر، مەملەكەت قۇرۋشى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا دەنساۋلىق تىلەگىم كەلەدى. قازاقستان حالقىنا تابىس پەن وركەندەۋ تىلەيمىن!

 – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىدا ەپيداحۋال كۇردەلەنىپ بارادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 11:00

«سارى» ايماقتا تۇركىستان وبلىسى تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:10

كوروناۆيرۋس قايتا كۇشەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:54

وڭتايلىسى – ونلاين وقۋ

ايماقتار • بۇگىن، 08:53

ساپا ارتپايىنشا، سۋبسيديا جوق

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوروناۆيرۋس قايتا ءورشىدى

الەم • بۇگىن، 08:42

ۆيرۋس جۇقتىرۋ ازايماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:30

اسىعىس شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

كومەك كورسەتىلەدى

قوعام • بۇگىن، 08:10

قور ستراتەگياسى ازىرلەنەدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار