كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا فورمالارى ء«بىر ءۇي – ءبىر بىرلەستىك – ءبىر ەسەپشوت» قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىنىن بۇرىن دا جازعانبىز. ول ءار ءۇيدى جەكە باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال قازىرگى پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى, پاتەر يەلەرىنىڭ تۇتىنۋ كووپەراتيۆتەرى, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردى تۇتىنۋ كووپەراتيۆتەرى 2022 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن جۇمىسىن جالعاستىرادى. اتالعان مەرزىم اياقتالعاننان كەيىن بۇلاردىڭ ءبارى زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تاراتىلادى. بۇل رەتتە اكت بويىنشا كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ كەڭەسىنە بارلىق تەحنيكالىق, قارجىلىق جانە وزگە دە قۇجاتتاردى وتكىزۋى شارت.
ايتپاقشى, جاڭاشىلدىققا سايكەس, قۇرىلعان ءاربىر م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى ءوزىنىڭ اعىمدىق جانە جيناق شوتىن اشۋى ءتيىس. م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگىن نەمەسە جاي سەرىكتەستىك قۇرۋ جايى زاڭدا جانە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق قۇجاتتاردا قاراستىرىلعان. «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋدىڭ قازاقستاندىق ورتالىعى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇربەك سەرىكوۆ اتاپ وتكەندەي, بۇل جەردە پاتەرلەردىڭ, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ يەلەرى بەلسەندىلىك تانىتۋى كەرەك. ياعني جينالىستار ۇيىمداستىرىپ, ءتيىستى شەشىم قابىلداۋعا بارىنشا اتسالىسۋى قاجەت.
– تۇرعىنداردىڭ جينالىسى – باسقارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا ءوتۋ پروتسەسىنىڭ العاشقى جانە ەڭ قيىن قادامى. ەگەر كورشىلەردى جيناۋ قيىندىق تۋدىرسا, وندا پاتەر بويىنشا جازباشا ساۋالداما جۇرگىزۋگە بولادى. جازباشا ساۋالداما پاراعى ساۋالداما جاريالانعان كۇننەن باستاپ 7 كۇن ىشىندە ءاربىر مەنشىك يەسىنە قولما-قول نەمەسە ەلەكتروندى پوشتا ارقىلى جىبەرىلەدى. ساۋالداما جينالىس جاريالانعان كۇننەن باستاپ ءبىر ايدان كەشىكتىرىلمەي جۇرگىزىلۋى كەرەك. مۇنداعى باستى مىندەت – تۇرعىنداردىڭ داۋىسىن دۇرىس ەسەپتەۋ, جينالىس حاتتاماسىن راسىمدەۋ جانە زاڭدى تۇلعا رەتىندە تىركەلۋ ءۇشىن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا تاپسىرىلاتىن قۇجاتتاردىڭ تولىق توپتاماسىن ازىرلەۋ. حقكو-عا ءوتىنىش, داۋىس بەرۋ پاراقتارى بار حاتتاما, مەملەكەتتىك جانە ورىس تىلدەرىندە جازىلعان جارعىنى تاپسىرىپ, مەملەكەتتىك باج سالىعىن تولەپ, شەشىمدى كۇتۋ قاجەت, – دەيدى نۇربەك سەرىكوۆ.
بۇل – م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگىن قۇرۋدىڭ جولى. ال جاي سەرىكتەستىك تۇرىندەگى باسقارۋ نىسانىن تاڭداۋدىڭ ءوز ەرەكشەلىكتەرى بار. مۇندا بارلىق مەنشىك يەلەرى مەن جاي سەرىكتەستىك اراسىندا بىرلەسكەن قىزمەت تۋرالى شارت جاسالۋى كەرەك.
– زاڭعا سايكەس, داۋىس بەرۋدى اقپاراتتاندىرۋ نىساندارى ارقىلى وتكىزۋگە بولادى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋ بويىنشا وننان استام اقپاراتتاندىرۋ نىسانى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ كەيبىرەۋىندە ونلاين رەجىمدە داۋىس بەرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. قازىرگى كەزدە م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگىن تىركەۋ ءوتىنىمىن ەلەكتروندى تۇردە بەرۋ جايى پىسىقتالۋدا, – دەيدى «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋدىڭ قازاقستاندىق ورتالىعى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, الماتى قالاسى باسقارۋدىڭ جاڭا تۇرىنە كوشۋ بويىنشا كوش باستاپ تۇر. مۇندا 355 م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى تىركەلگەن. ونىڭ 180-گە جۋىعى «قوعامدىق قورعاۋشى» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمى رەتىندە راسىمدەلگەن. اتالعان ۇيىمنىڭ الماتى قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى تالعات مۇحامەدعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇرىنعى باسقارۋ ورگاندارى جىلى ورنىنان كەتكىسى كەلمەيدى. سوندىقتان قازىر سوت ءىسى كوبەيىپ كەتكەن.
– قالاي دەسەك تە, قازىر جاعداي ءبىرشاما جاقساردى. ماسەلەن, بۇرىن قالا بويىنشا ايىنا 5 م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى تىركەلسە, قازىر ءبىر ايدا 40-50 ءۇي باسقارۋدىڭ جاڭا نىسانىنا كوشەدى. جالپى, رەفورمانىڭ جەدەل جۇزەگە اسۋىنا پاندەميا كەرى اسەرىن تيگىزدى. ودان كەيىن مەنشىك يەلەرىنىڭ بويىندا قورقىنىش بار. ولار تۇتاس ءبىر ءۇيدى باسقارۋ قولدان كەلە مە, كەلمەي مە دەپ الاڭدايدى. دەسەك تە, رەفورما العاش باستالعان ساتتە قۇرىلعان م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىكتەرى جاڭا باسقارۋ نىسانى اياسىندا العاشقى جىلىتۋ ماۋسىمىن دا وتكەردى. قازىر ولار ءوز تاجىريبەلەرىمەن بولىسۋدە. بۇيىرتسا, جازدا اقپاراتتاندىرۋ جۇمىسىن جولعا قويساق دەيمىز. ياعني كوپشىلىككە ۇيلەردىڭ قابىلداپ العان كەزدەگى جاعدايى مەن ولاردىڭ ءبىر جارىم جىلدىڭ ىشىندە قالاي وزگەرگەنىن سالىستىرىپ كورسەتكىمىز كەلەدى. كەيبىر م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىكتەرى ءۇيدىڭ شاتىرىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزدى, ەندى ءبىرى كىرەبەرىستەردى, جەرتولەلەردى قالپىنا كەلتىردى. ۇيلەردىڭ ماڭى اباتتاندىرىلدى. قىسقاسى, تۇرعىندار جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ناقتى سەزىنە باستادى, – دەيدى «قوعامدىق قورعاۋشى» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمى الماتى قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى.
وسى جەردە كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىن كۇپتى ەتكەن ءبىر ماسەلە بار. ول – ءتاريفتىڭ جايى. تارقاتىپ ايتساق, م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى زاڭدى تۇلعا رەتىندە تىركەلەدى. ال پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆى جەكە تۇلعا رەتىندە جۇمىس ىستەپ كەلدى. ەندىگى جەردە تۇرعىندار ەلەكتر ەنەرگياسى, سۋ مەن جىلۋ ءۇشىن تولەمدى قانداي تاريفپەن تولەۋى كەرەك؟
– جالپى جينالىستا مەنشىك يەلەرى بۇل ماسەلەنىڭ باسىن اشىپ الۋى كەرەك. ياعني تۇتاس ءۇي تۇتىناتىن ەلەكتر ەنەرگياسى, سۋ, جىلۋ شىعىندارىن جاڭادان قۇرىلعان م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگىنىڭ قاراجاتىنان تولەي مە؟ الدە ءاربىر پاتەر جەكە-جەكە تولەۋى كەرەك پە؟ ەگەر م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى رەتىندە تولەسە, وندا تولەم زاڭدى تۇلعالارعا ارنالعان تاريف بويىنشا ەسەپتەلەدى. نەگىزى تۇتىناتىن ەنەرگيا ءۇشىن تولەمدى ءار پاتەردىڭ بولەك تولەگەنى وڭاي ءارى ءتيىمدى, – دەيدى نۇربەك سەرىكوۆ.
