ەسكەرتكىش – ەلدىكتىڭ بەلگىسى

مىسالعا, بىلتىر اقسۋ اۋدانىندا ءبورىباي باتىردىڭ ەس­كەرتكىشى اشىلعان بولاتىن. ەل­باسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعان تاريحقا تاعزىم مەن رۋحاني سانانى جاڭ­عىرتۋ جولىنداعى ىسكە اقسۋلىق اعايىن جۇمىلا كىرىسىپ, ەلگە قورعان بولعان باتىردىڭ 5 مەتر­دەن اساتىن ءمۇسىنىن قولادان قۇي­عىزىپ تۇرعىزعان ەدى.

ەل ىشىندە باستاۋ العان بۇل يگىلىكتى شارا بيىل سارقان اۋدانىندا جالعاسىن تاپپاق. الداعى كۇندەرى اۋدان ورتالىعىندا قا­زاق دالاسىن جاۋدان ازات ەتۋدە جانقيارلىق ەرلىك كورسەتكەن ال­ديار باتىردىڭ ەسكەرتكىشى بوي كوتەرمەك. بۇگىندە ەسكەرتكىشتىڭ ەسكيزدىك نۇسقاسى وبلىستىق ما­دەنيەت باسقارماسىنىڭ كور­كەم­­دىك كەڭەسىندە ماقۇلدانىپ, قولادان قۇيۋعا تاپسىرىس بەرىلدى. جالپى, الديار باتىر تۋرالى جازبا دەرەكتەر تاريحشى عالىم مۇحامەتجان تىنىشباەۆتىڭ ەڭبەكتەرىندە اتالادى. الديار ەلكە ۇلى شامامەن 1641-1712 جىلدارى ءومىر سۇرگەن. باتىر جاس كەزىندە قىرعىز ەلىنە بارىپ قىرعىز مانابى سارۋد­تىڭ قاراماعىندا قىزمەت ات­قارىپ, باس باتىر اتاعىنا يە بولعان. قوقاندىقتارمەن, شۇر­شىتتەرمەن, جوڭعارلارمەن بول­عان تالاي شايقاستاردى باسىنان وتكىزىپ, قىرعىز اسكەرىنىڭ باس باتىرى اتانادى. باتىردىڭ اتاعى ەل-ەلگە تاراپ, داڭقى ارت­قان. قازاق حانى سالقام جاڭ­گىر بۇقار جىراۋدى قىرعىز ەلىنە جىبەرىپ الديار باتىردى ەلگە شاقىرتىپ العاندىعى جونىندە دەرەكتەر بار ەكەن.

– ول كەزدە قازاق جەرىنە ەنتەلەپ تۇرعان جاۋلار كوپ ەدى. جاڭگىر حان قايتىس بولىپ, ورنىنا تاققا وتىرعان تاۋكە حان ەلگە ورالعان الدياردى باس باتىر سايلايدى. حVII عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا, XVIII عاسىردىڭ باسىندا قازاق ەلىنە سالماق تۇسكەن ەڭ اۋىر كەزەڭدە الديار باتىر قازاق-قالماق, قازاق-قوقان, قازاق-ءشۇرشىت شايقاستارىنىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردى. باتىردىڭ 10 ۇلى دا وسى سوعىسقا قاتىسىپ ەرلىگىمەن كوزگە تۇسكەن. ال­ديار باتىر شىرشىق وزەنى جا­عاسىندا جوڭعارمەن سوعىستا ەرلىكپەن قازا تاۋىپ, قازىرگى قىزىلوردا وبلىسى, جاڭاقورعان اۋدانىنداعى قاسيەتتى تولەگەتاي بابا, قىلىش­تى قوجا قورىمىنا جەرلەنگەن. جالپى, ەل ۇرانىنا اينالعان باھادۇرگە سارقان قالاسىندا ەس­كەرت­كىش تۇرعىزۋ, ەسىمىن ۇرپاقتار جادىندا قال­دىرۋ ماقساتىندا قوعامدىق قور قۇرىلىپ, الىس-جاقىنداعى ۇرپاقتارى جۇ­دى­رىقتاي جۇ­مىلۋدا. بۇل وت­كەنگە قۇرمەت قانا ەمەس, كەلەشەك ءۇشىن تاعزىم ەتەر تاريحي تابارىك بولماق, – دەيدى اقىن, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋر­ناليسى جومارت يگىمان.

ايتپاقشى, بيىل الماتى وبلىسىندا 5 تاريحي ماڭىزى بار ەسكەرتكىش جاڭادان اشىل­ماق. ولاردىڭ قاتارىندا سار­قان اۋدانىندا بوي كو­تە­رەتىن الديار باتىردىڭ تاس­تۇعىرداعى ءمۇسىنى دە بار. جال­پى, جىل باسىنان بەرى تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىن قورعاۋ جونىندەگى وبلىستىق كو­­­ميسسياسىنىڭ قاراۋىنا 12 جۇمىس تاپسىرىلعان ەكەن. ونىڭ ىشىنەن 5 ۇسىنىس ماقۇلدانىپ, رەسپۋبليكالىق كوميسسيا وتىرىسىنا جىبەرىلگەن.