اتى دا, زاتى دا ۇمىتىلعان جازۋشىلار قانشاما؟ ءوزىنىڭ زامانىندا اتاقتى بولىپ سانالىپ, كەيىن مۇلدەم اتالماي كەتكەندەر دە بار. ونىڭ قاسىندا اقان نۇرمانوۆ از جاساپ, ساز جازسا دا ءالى ۇمىتىلعان جوق. ادەبيەت سىنشىسى امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلىنان: «قۇلاننىڭ اجالى» رومانىنىڭ وسى كۇنگە دەيىن اڭگىمە بولىپ كەلە جاتۋىنىڭ سىرى نەدە؟» دەپ سۇرادىق. «قۇلاننىڭ اجالى» اقان نۇرمانوۆتىڭ وزىنەن بۇرىن جازعان جازۋشىلاردىڭ كوبىنىڭ تۋىندىلارىنان الدەقايدا بيىك تۇرعان شىعارما, – دەپ امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى دا ونى ءبىر كوتەرىپ تاستادى. – نەگە دەسەڭىز, الەم ادەبيەتىن زەرتتەپ, سونىڭ نەگىزىندە جازعان. اڭىز كەيىپكەر كەيكىنىڭ تاعدىرىن وتە جاقسى بىلگەن. زاماننىڭ شىندىعىن ايتۋ ءۇشىن رەاليستىك ادەبيەتتىڭ تاسىلدەرىمەن جازىلعان شىعارما بولدى. پلانكانى جوعارى ۇستادى دەۋگە بولادى. وكىنىشتىسى «قۇلاننىڭ اجالىن» اياقتاي الماي كەتتى. سوڭعى تاراۋىن قاليحان ىسقاق اعامىز جازدى. اقان اعامىزدىڭ كوزى ءتىرى بولعاندا ءبىراز جەرگە اپارار ەدى دەپ ويلايمىن. ادەبيەتىمىزدە كەز كەلگەن تۇلعادان اڭىز جاسايتىن ادەت بار. ال ول ودان كەتىپ, ادامنىڭ ادامشىلىعىن دا كورسەتە الدى. ومىردەگى كەيكى, كىتاپتاعى كەيىپكەر قۇلان – باتىر ادام. بىراق باتىردىڭ ءبارى اڭىزعا لايىق ەمەس قوي. ولاردىڭ دا كەمشىلىگى بولادى. مىنە, اۆتور ونى اڭىز تۇلعا عانا ەمەس, باسىنا كۇن تۇسكەن پەندە رەتىندە دە جاقسى اشقان. سوندىقتان ءالى كۇنگە دەيىن قىزىق وقىلاتىن كىتاپ بولىپ كەلە جاتىر. كەلەشەكتە دە تالاي ۇرپاققا اسەر ەتەدى, ولار سول زامانداعى شىندىقتى وسى رومان ارقىلى دا كورەدى». امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلىنىڭ بۇل پىكىرىن جازۋشى نۇرجان قۋانتاي ۇلى ەكەۋمىز بىلايشا تارقاتتىق:
– نۇرجان, «قۇلاننىڭ اجالىنا» ارقاۋ بولعان سيۋجەتتى وقىرماننىڭ ەسىنە ءبىر سالىپ وتەيىكشى. قۇلاننىڭ ءپروتوتيپى اتاقتى كەيكى باتىر ەكەنىن ايتتىق. ول امانگەلدىنىڭ ساردارى بولعان. امانگەلدى ولگەننەن كەيىن وعان ءتۇرلى جالا جابىلادى. ءوزى بولىپ جاتقان ادىلەتسىزدىكتەرگە شىدامايدى. ءتىپتى امانگەلدىنىڭ ولىمىنە تىكەلەي كىنالى ادامنىڭ بىرەۋى وسى قۇلان-كەيكى دەگەن دە اڭگىمە شىعادى. كەڭ دالادا ەركىن وسكەن, اڭشىلىقپەن اينالىسقان باتىر ادام شولاق بەلسەندىلەردىڭ ۇساق-تۇيەك مىنەزدەرىنە شىداماي, اقىرى قۋعىنعا تۇسەدى. ءسويتىپ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ءتۇز تاعىسى قۇساپ ەن دالادا جالعىز جورتادى. ەلدىڭ اراسىندا اڭىز بولعان, كەڭەس وكىمەتىنەن قورىققاندىقتان ايتىلماي كەتكەن تاعدىر رومان بولىپ قاعاز بەتىنە تۇسكەندە: «مىناۋ باياعى كەيكى باتىر عوي» دەگەن اڭگىمەلەر جۇرگەنىن دە بىلەمىز. بۇل كىتاپ تۋرالى وسىنداي اڭگىمە كوپ بولعانىمەن, ادەبي تالقىلاۋ از بولدى دەيدى. سەبەبى قالامداستارى اۆتورعا زيانىمىز ءتيىپ كەتپەسە ەكەن دەپ, كوپ اڭگىمە ايتپاۋعا تىرىسقان كورىنەدى. اقپارات بەتىندە كەڭ تالداۋعا تۇسسە, كوپتەگەن جايتتار سۋدىڭ بەتىنە شىعار دا ەدى. ەندەشە روماننىڭ كوركەمدىگى ءبىر باسقا دا, قالاي جازىلعانى ءبىر بولەك اڭگىمە عوي دەيمىز.
– «قۇلاننىڭ اجالى» رومانى 1968 جىلى باسىلىپ شىقتى, – دەگەن نۇرجان قۋانتاي ۇلى اڭگىمە اۋانىن بىردەن زەرتتەۋشىلىك باعىتقا بۇردى. – مەنىڭشە 1966-1967 جىلدارى جازىلدى. ول كەزدە اقان نۇرمانوۆ 32 جاستاعى جىگىت ەدى. سول تۇستاعى تولقىن وكىلدەرىنىڭ ومىرىمەن, شىعارماشىلىعىمەن سالىستىرىپ قارايتىن بولساق, ءدال سول الپىسىنشى جىلدارى «قۇلاننىڭ اجالى» سياقتى تاعدىرلى رومان جازعان جازۋشىلار بىرەۋ-ەكەۋ عانا ەكەن. سوندىقتان بۇل روماندى سول كەزدەگى قازاق ادەبيەتىنە ولجا سالعان كوركەم شىعارما دەپ باعا بەرەمىن. سيۋجەتىنىڭ قيۋى كەلگەن, كەلىسكەن شىعارما. كەيبىر اعالارىمىز كينو تۇسىرۋگە ارنالعان شىعارما دەپ تە باعالادى. ەڭ ءبىرىنشى, بۇل اقاننىڭ قالامگەر رەتىندەگى شەبەرلىگىنىڭ كورىنىسى. سول زاماندا سيۋجەتتى قيىستىرا اكەلىپ, ۇلكەن كومپوزيتسيالىق تۇتاستىقپەن ۇسىنا قويۋ – 32 جاستاعى قالامگەر ءۇشىن ۇلكەن ەڭبەك. مۇنداي شەبەرلىككە جەتۋ – 60 جىلدارداعى ادەبيەت ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق.
– قانشا دەگەنمەن, شىعارمانىڭ وقىرماندى جەتەلەپ الىپ كەتەتىن اڭىزدىق سيپاتى دا بار. قۇلاننىڭ وسىنداي جاعدايعا تۇسۋىنە نە سەبەپ دەسەك, وعان ايتاتىن جاۋابىمىز انىق. ال اقان نۇرمانوۆتىڭ وسى تاقىرىپقا بارۋىن تالانت ىزدەنىسىنىڭ جەمىسى دەيمىز بە, الدە قولعا قالام الماۋعا شىداتپاعان اردىڭ ءىسى دەيمىز بە؟ ءبىر تاڭعالاتىنىڭ, سونداي جازۋشىلار ومىردەن ەرتە كەتىپ قالادى.
بۇل سۇراققا امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى: «اقان اعامىزدىڭ ءومىرى تۋرالى كوپ جازىلعان جوق, – دەپ ارىدەن قايىرا جاۋاپ بەردى. – بىراق قاليحان اعامىزدىڭ ەسسەسى جازىلدى. ول كىسى اقاننىڭ بىلىمىنە, تالانتىنا قاتىستى كوپ دۇنيە ايتقان. ستۋدەنت كەزىندە اقانعا سول تۇستا ورىس جانە شەتەل ادەبيەتىنەن ءدارىس بەرگەن مادزيگون ساباق سۇراماي-اق «بەس» قويىپ بەرە سالادى ەكەن. ستۋدەنتتەردىڭ بىرەۋى دەكاناتقا بارىپ: «اقان ساباق ايتپايدى, قالاي بولسا سولاي جۇرەدى, بىراق مادزيگون «بەس» قويىپ بەرە سالادى» دەپ ارىز ايتىپتى. سوندا مادزيگون: «ەگەر قازاقتىڭ ءار بالاسى ادەبيەتتى اقان سياقتى بىلسە, وندا ولارعا ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋدىڭ قاجەتى جوق» دەگەن ەكەن. كوپ وقۋ, تالماي ىزدەنۋ ادامدى جيناقى ەتە تۇسەدى. ول ادەبيەتكە ۇلكەن دايىندىقپەن كەلگەن. مەكتەپ بىتىرگەنشە بۇكىل كىتاپحانانى تاۋىسىپ تاستاعان. ادەبيەتتە كوپ ىزدەنگەن كۇننىڭ وزىندە جانىن جەپ, ءوز جولىن تابا الماي كەتەتىندەر بار. نەشە ءتۇرلى اعىمدارعا ەلىكتەپ, ءوز-ءوزىن قىزىقتاپ كەتەتىندەر بار. اقان ادەبيەتتى قانشا جاقسى بىلسە دە وتە قاراپايىم جازادى. اقاننىڭ ايتقىسى كەلگەن ويىن بىردەن سەزىپ وتىراسىڭ. وسى كىتاپتىڭ تسەنزۋرادان قالاي ءوتىپ كەتكەنىنە تاڭعالام. جازۋشىنىڭ باسىن بايگەگە تىككەندەي ەپيزودتار كەزدەسەدى. بالكىم جان دۇنيەسىندە دە ءبىر كۇردەلى قايشىلىقتار بولعان شىعار. كەڭەس زامانىندا مۇنداي تاقىرىپقا جاي ادام بارمايتىن.
– ءبىزدىڭ اقىن-جازۋشىلارىمىزدا جالعىزدىق تۋرالى كوپ ايتىلىپ, جازىلادى. بىراق بۇل جەردەگى جالعىزدىق باسقا. ادەبيەتىمىزگە «باندى» تاقىرىبىن ەنگىزۋىمىز كەرەك سياقتى. قۇلاققا تۇرپىدەي تيسە دە, سول زاماندا تالاي بوزداقتىڭ باندى ەسەبىندە كەتكەنىن ەستە ۇستاۋىمىز كەرەك. توڭكەرىستىڭ الدى-ارتىندا ءتۇرلى جاعدايدا قۋعىن-سۇرگىنگە ءتۇسىپ, دالا بەزىپ كەتكەن اقىندار, باتىرلار, كۇيشىلەر, ەرەكشە تالانتى بار ادامدار بار. ەڭ اياعى شاكارىمگە دەيىن سونداي جاعدايدا قازا بولدى. سونىڭ ءبارىن كورىپ وتىرىپ, قۋعىن-سۇرگىن تاقىرىبىنا جاتقىزا سالامىز. ال «باندى» تاقىرىبى دەپ اتاپ ايتساق, كوپ نارسەنى انىقتاي تۇسەتىن ەدىك. مۇمكىن ولار وزگەشە ويلى, پروتەستىك كوڭىل كۇيدەگى, شىنىمەن جۇيەگە قارسىلىق تانىتقان ادامدار شىعار. قۇلاننىڭ ءپروتوتيپى – كەيكىنىڭ ءومىرى دە سول باندىنىڭ ومىرىنە ۇقسايدى, قاراقشىلارمەن بىرگە جۇرۋگە دە ءماجبۇر بولادى. باندى تاقىرىبىندا وسىنداي وقيعالاردى ءبولىپ الاتىن بولساق, كوپتەگەن شىعارمانىڭ باسى اشىلاتىن ەدى. باندى تاقىرىبىنىڭ قىزىق بولعانى سونشا, ءالى كۇنگە دەيىن ەلدىڭ اراسىندا اڭىز بولىپ ايتىلىپ جاتادى. بىراق ول باندى مەن بۇل باندى باسقا, ارينە!
– باندى تاقىرىبى قازاق پروزاسىندا اقان نۇرمانوۆقا دەيىن دە بولدى.
سوڭعى كەزدە ءوزى دە تۇرمە تاقىرىبىن زەرتتەپ, رومان جازىپ جۇرگەن نۇرجان قۋانتاي ۇلى ءسوزىمىزدى بىردەن قوستاي كەتتى. – دەگەنمەن «قۇلاننىڭ اجالىنداعى» باندى وبرازى الدەقايدا ايقىن, سەنىمدىرەك شىقتى. ونىڭ ۇستىنە باندىنىڭ ءومىرى قالىڭ وقىرمان ءۇشىن قۇپيا شىتىرمان سياقتى كورىنەدى. اۆتورلار كەيدە وسى تاقىرىپتى سول ءۇشىن دە پايدالانادى. اقان دا سويتكەن. روماننىڭ ءوزى دە وتە جاقسى تارتىستى باستالادى. «وتتى كۇن ءوزىنىڭ اۋماس, اينىماس جولىمەن باتىسقا قاراي قۇلديلاپ بارادى. قوعالى كولدىڭ باسى تىنىش ەدى. كەنەت الىستان ات ءدۇبىرى ەستىلدى» دەپ ءۇيىرىپ اكەتەدى. وسىنىڭ ءبارى قازاق پروزاسىنا قازىر جاڭالىق بولماعانىمەن, 60-جىلدار ءۇشىن وتە ۇلكەن جاڭالىق. ويتكەنى ءدال بۇلاي شيرىعا باستالىپ جازىلعان سويلەمدەر ول كەزدە بولا قويمايتىن. كەيىننەن اقاننىڭ وسى ءستيلىن پايدالانعان جازۋشىلاردى بايقادىم. ياعني قازاق پروزاسىنداعى قالامگەرلەر اقاننىڭ جاڭالىعىن تەز قابىلدادى دەگەن ءسوز. باندىلارمەن قاتار ۇرىنىڭ دا وبرازى ءساتتى شىققان. مىسالى, مايلىق دەيتىن ۇرى جاس كۇنىنەن جەتىم ءوسىپ, اركىمنەن تەپەرىش كورىپ, بايدىڭ ەسىگىندە ءجۇرىپ ۇرى بولىپ كەتكەن. مىنە, سول مايلىقتىڭ قۇلانعا دەگەن قۇرمەتى, ادامگەرشىلىگى, مارتتىگى ەرەكشە كورىنەدى. ءوزىنىڭ باسىنا قاۋىپ ءتونىپ تۇرسا دا, ء«سىزدى ىزدەپ ءجۇر» دەپ حابار ايتادى. باندىنىڭ دا ءتۇر-ءتۇرى بار. بىرەۋى كوكتوبەت سياقتى ءوزىنىڭ قارا باسىن عانا ويلايتىن باندى, ەكىنشىسى مايلىق سياقتى بۇل جولعا امالسىز تۇسكەن ادامگەرشىلىگى دە بار ۇرى. سوندا ەكى وبرازدى دا بىردەي كورسەتىپ وتىر.
– كوركەم شىعارمادا قاراما-قارسى وبرازداردىڭ اشىلۋى ارقىلى شىعارمانىڭ دا باعاسى ارتا تۇسەدى. جاڭاعى مايلىق – بارىمتاعا قاتىسقان, مالاي بولعان, باندىلاردىڭ توبىنا ءبىر قوسىلىپ, ءبىر قوسىلماي امالسىزدىڭ كۇنىن كەشىپ جۇرگەن جان. سونداي-اق اق گۆارديانىڭ وفيتسەرى قۋتسكي دەگەن قوسالقى جوباداعى ءبىر كەيىپكەر تاعى بار. ول دا سونداي تاعدىردى باستان كەشىپ, قايىرشىلىق جولعا تۇسەدى. استىرتىن ىستەيتىن ارەكەتتەرى دە بايقالادى. ەكەۋى ءبىر سيپاتتاعى ادام سياقتى, بىراق تىرلىكتەرى ەكى باسقا قۇلاننىڭ اينالاسىندا وسىنداي قاراما-قارسى وبرازداعى ادامدار جۇرەدى. وسىنداي تاعدىرى كۇردەلى, جولى شىرعالاڭ ادامداردى جازۋشى ءبىر-اق, ەك-اق سوزبەن ءدال سيپاتتاپ بەرەدى. «ول كىسىلەر ۇيىقتاعاندا كەۋدەسى كورىك قۇساپ كوتەرىلىپ ءتۇسىپ, دەمىمەن جەر كوشىرەدى ەكەن» دەپ قۇلاننىڭ ءوزىنىڭ اكەسى تۋرالى ايتىلادى. ءبىز «جالعىز جورتىپ ءجۇر ەكەن» دەپ جالپىلاما ايتا بەرەمىز. ال اقان نۇرمانوۆ كەيىپكەرىنە: «ەلسىز-كۇنسىزگە شىعىپ كەتىپتى دەپ ەستىپ ەدىم ءوزىڭدى» دەگىزەدى. بەينەلى ءسوزدى ناقپا-ناق قولدانادى. بۇگىندە اڭشىلىق تۋرالى جازاتىن جازۋشىلار قانشالىقتى جازىپ جۇرگەنىن بىلمەيمىن, مىنانداي ەپيزودتى بايقادىم: اكەسى ەكەۋى تۇندە وت جاعىپ, قۋىرداق قۋىرىپ جەگەننەن كەيىن كۇلدىڭ ءبارىن سىپىرىپ تاستاپ, سول جەرگە ت ۇلىپ توسەپ جاتا كەتەدى. اڭشىلىق ءومىردىڭ, جالپى دالالىق ءومىردىڭ قىر-سىرىن ءدال كورسەتەدى. بۇل شىعارمانىڭ ەل اراسىندا اڭىز بولىپ جۇرگەنى, بىرىنشىدەن, تاعدىردى جازسا, ەكىنشىدەن, جالعىز ادامنىڭ تۇزدەگى ءومىرىنىڭ ەرەكشەلىگى دە قىزىقتىرادى, ۇشىنشىدەن, جابايى دەرلىكتەي تۇمسا تابيعاتتىڭ دا كورىنىستەرىن كوكەيگە قوندىرا سۋرەتتەۋى تارتىمدى ەتە تۇسەدى.
شىعارما تابيعاتى تۋرالى ايتىلعان بۇل ويعا امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى كەلىسە قويمادى. «وعان عانا بايلانىستى دەپ ويلامايمىن, – دەدى اڭگىمەنى قىزدىرعىم كەلىپ وتىرعانىمدى سەزىپ. – وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ پروزادا دا, پوەزيادا دا كلاسسيفيكاتسياسى بەرىلگەن جوق. مىسالى 60-جىلداردا ادەبيەتكە جاڭالىق الىپ كەلگەن كىم دەگەن كەزدە, اركىم جاڭالىقتى وزىنەن باستاعىسى كەلەدى. شىن مانىسىندە, 60-جىلدارى ادەبيەتكە جاڭالىق الىپ كەلگەن ءۇش جازۋشى بولدى. ولار – بەردىبەك سوقپاقباەۆ, اقان نۇرمانوۆ, سايىن مۇراتبەكوۆ دەر ەدىم. بۇلار قانداي جاڭالىق الىپ كەلدى؟ قورعاسىنداي قۇيىلعان سويلەمدەردى باسقا جازۋشىلاردان كەزدەستىرە المايسىز. بۇلار بۇرىنعى ادەبيەتتى جالعاستىرۋ ءۇشىن ەمەس, ءوزىنىڭ جولىن سالۋ ءۇشىن كەلگەن جازۋشىلار. اقان قازاق ءتىلىن دە, ورىس ءتىلىن دە جاقسى بىلگەن. سوعان قاراماستان, سويلەمدەردى ىقشام پايدالانادى. «قۇلاننىڭ اجالىن» جازۋىنا سەبەپ بولعان تەك كەيكىنىڭ عانا تاعدىرى ەمەس, الەم ادەبيەتىندە ءوزىن-ءوزى تابا الماي جۇرگەن ادامداردىڭ تاعدىرى وزەكتى بولدى, وسى نارسە اقانعا دا اسەر ەتتى دەپ ويلايمىن. سەبەبى 60-جىلدارى «نوبەل» سىيلىعىن شولوحوۆتىڭ «تىنىق دون» رومانى الدى. ونداعى باستى كەيىپكەر مەلەحوۆتىڭ تاعدىرى دا قۇلاننىڭ تاعدىرى سياقتى ەدى.
– ويىڭ دا, ءسوزىڭ دە راس. روماندا ءبىرىنشى سويلەمىنەن باستاپ وقيعا باستالىپ كەتەدى. ءداستۇرلى ادەبيەتتەگىدەي ارنەنى سۋرەتتەپ وتىرىپ المايدى. جاڭاعى نۇرجان كەلتىرگەن مىسال دا سوعان مەڭزەپ تۇر. ال ەندى, نۇرجان, جازۋشى سول تەگەۋرىندى اياعىنا دەيىن ۇستاپ وتىرا العان با, ماسەلە سوندا.
– ايتايىن. «قۇلاننىڭ اجالىنداعىداي» اڭشىلىقتا تەكەنى كۇيەك كەزىندە اتىپ الۋ قازاقتا جوق. اتىپ الاتىن بولسا, اڭنىڭ كيەسى ۇرادى. سوعان قاراماي قۇلاننىڭ اكەسى دۇنيەگە قىزىعىپ, اتىپ الادى. ياعني تەكەنىڭ شىبىعىن دۇنيە كورگەن كەرۋەنشىلەردىڭ ءازازىل تىلىنە ەرەدى. بۇل ەپيزودتى ارعى-بەرگىدەن حاباردار جازۋشى بەكەر كىرگىزىپ وتىرعان جوق. ءبىر وكىنىشتىسى, بۇل رومان اياقتالماي قالدى. رومان اياقتالار كەزدە وسى ەپيزود قۇلاننىڭ ەسىنە تۇسەر ەدى دەپ ويلايمىن. رومان جوسپارداعى تەزيس بويىنشا اياقتاي سالىنعان. كەيكىنى 1922 جىلى شاۋىپ ولتىرەدى. بايبىشەسىنىڭ قارنىن جارىپ, بالاسىن دا ولتىرەدى. قۇلاننىڭ ءولۋىن ءدال سولاي سۋرەتتەمەسە دە, سونداي جاۋىزدىقپەن ولتىرتپەكشى بولعان. ەگەر رومان وسىلاي اياقتالعاندا ۇلكەن كەسەك دۇنيە بولىپ شىعار ەدى. تاريحتاعى كەيكى مەن قۇلاننىڭ اراسى الشاق. كەيكى 1922 جىلى ولتىرىلسە, روماندا 1924 جىلعى وقيعالار بولىپ جاتادى. 1922 جىلى كەڭەس وكىمەتى ابدەن مويىندالدى. بىراق قۇلان كەڭەس وكىمەتىنەن قاشىپ-پىسىپ ءجۇر. سول زاماننىڭ وزبىرلىعىن, بەلسەندىلەردىڭ حالىققا قالاي تىزە باتىرعانىن كەڭىرەك سۋرەتتەمەك بولعان. مۇنىڭ ارعى جاعىندا قىزىل تەررور جاتىر. رومان وسىنداي كوركەمدىك شىندىعىمەن دە قۇندى بولا تۇسەر ەدى, اتتەڭ! ويتكەنى روماننىڭ باسى مەن ىشىندە سۋرەتتەلەتىن وقيعالار سوعان مەڭزەپ تۇر.
– ءيا, اقان نۇرمانوۆ تا كەيىپكەرى قۇلان مەن ونىڭ ءپروتوتيپى كەيكى سياقتى قارسىلىعى ىشىندە كەتكەن جازۋشى بولۋ كەرەك. ءبىز بۇل تالقىلاۋىمىزدا اۆتور مەن كەيىپكەرىنىڭ تاعدىرىن قاباتتاستىرا, شەندەستىرە اڭگىمەلەپ وتىرمىز. اقان نۇرمانوۆتىڭ قىزى روزا نۇرمانوۆا: «اكەم مەنىڭ توعىز جاسىمدا دۇنيەدەن ءوتتى. وتە قاتاڭ, تەك ەڭبەكپەن اينالىسقان, ۇندەمەيتىن ادام بولعان ەكەن. ارقاشان جازۋ, ادەبيەتتى يگەرۋ جۇمىستارىنان بوساي بەرمەيتىن. ۇيدە كىتاپ قورى كوپ بولاتىن. ونىڭ قۇندىلىعىن ءبىز وسكەن كەزدە بىلدىك. ميفولوگيا, ارحەولوگيا بويىنشا كىتاپتار كوپ بولدى» دەگەن ەدى. ءبىزدىڭ كوبىمىزگە سونداي ەڭبەكقورلىق پەن ىزدەنىمپازدىق جەتپەي جاتاتىنىن نەسىنە جاسىرامىز. ەگەر اقان نۇرمانوۆتاي ومىردەن ەرتە كەتكەن جازۋشىلارىمىز ۇزاق جاساعاندا, ولار تاعى دا شىعارماشىلىق جولىن جالعاستىرعاندا ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىز دە باسقاشا جولعا تۇسەر مە ەدى, كىم ءبىلسىن؟
P.S. وسى اڭگىمەدەن كەيىن نۇرجان قۋانتاي ۇلىنىڭ روماننىڭ قالاي اياقتالۋى مۇمكىن ەكەندىگى تۋرالى بولجامى ويىمنان كەتپەي تۇرىپ الدى. نۇرجان قۇلاننىڭ اكەسىنىڭ تەكەنى كۇيەك كەزىندە شابىتى كەلىپ تۇرعاندا اتىپ الۋى مەن قىزىلداردىڭ كەيكىنىڭ ومىرىندەگىدەي, قۇلاننىڭ دا ايى-كۇنى جەتىپ وتىرعان بايبىشەسىنىڭ قارنىن جارىپ ءولتىرۋىن ءوزارا بايلانىستىرعىسى كەلدى. سول ارقىلى اۆتوردىڭ قىزىل بولسىن, باسقا بولسىن ءبارىنىڭ دە ءىس-ارەكەتىن قوعامنىڭ جىكتەلۋىنەن دە جوعارى قويىپ, ادام بويىنداعى ءتۇرلى قۇبىلىستارعا جاراتىلىستىق سيپات بەرمەك بولعانىن العا تارتتى. رومانداعى سيۋجەت جەلىسى مەن ءتۇرلى ەپيزودتاردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن تۇجىرىمداما دا سوعان جەتەلەپ كەلە جاتقانداي سەزىلەتىنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. بىراق سونىمەن بىرگە وسىنداعى كەيىپكەر مەن جازۋشى تاعدىرىنىڭ اراسىندا دا كوزگە كورىنبەيتىن ءبىر ميستيكالىق بايلانىس بارداي كورىنەتىنىن دە ەسكە سالا كەتكىمىز كەلەدى. بالكىم, «قۇلاننىڭ اجالى» رومانى مەن ونىڭ اۆتورى اقان نۇرمانوۆتىڭ ەسىمى بىزگە اڭىز بولىپ جەتكەنى دە سودان شىعار؟ كەي شىعارمانى وسىنداي بىرلىكتە تالداماساق, ونىڭ سىرى ەشقاشان اشىلماق ەمەس!
