قازاقستان • 22 ءساۋىر, 2021

اقش سانكتسياسى قازاقستانعا اسەر ەتە مە؟

814 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن اپتادا اقش پرەزيدەنتى بايدەننىڭ اكىمشىلىگى «ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە قول سۇققان» رەسەيدىڭ كەيبىر ارەكەتتەرىنە بايلانىستى سانكتسيالار جاريالادى. بۇل جاعداي قازاقستانعا قالاي اسەر ەتەدى دەگەن ساۋالعا اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ۋيليام موزەر جاۋاپ بەردى.

اقش سانكتسياسى قازاقستانعا اسەر ەتە مە؟

اق ءۇيدىڭ رەسمي سايتىندا رەسەي فە­دە­را­تسياسى ۇكىمەتىنىڭ «زياندى سىرت­ق­ى ارەكەتىنە» جاۋاپ رەتىندە جا­ريا­لان­­عان مالىمدەمەدە بىرقاتار جەكە تۇل­عا مەن ۇيىمنىڭ جۇمىسىنا شەك­تەۋ قو­يىل­عان. قۇجاتتا بايدەن اكىم­شىلىگى امەريكا قۇراما شتاتتارى رەسەي­مەن تۇ­راقتى جانە بولجامدى قارىم-قاتى­ناس­­تى قالايتىنىن انىق كورسەتكەنى ايتىل­عان. سونداي-اق اقش بيلىگى ەكى ەل قا­رىم-قاتىناسىن تەرىس تراەكتوريادا جالعاستىرۋ كەرەك دەپ ويلامايمىز دەيدى. «دەگەن­مەن, ءبىز ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزدى قور­عاي­تىنىمىزدى, رەسەي ۇكىمەتىنىڭ قاۋىپ توندىرەتىن ءىس-ارەكەتتەرىنە جاۋاپ بە­رەتى­نىمىزدى اشىق ايتتىق» دەلىنگەن حابار­لامادا. بۇل ارقىلى اقش رەسەي­دىڭ «تۇراقسىزدىققا جەتەلەيتىن حالىق­ارا­لىق ءىس-قيمىلدارى» توقتاماعان نەمەسە ودان سايىن ورشىگەن جاعدايدا سترا­تە­گيا­لىق جانە ەكونوميكالىق سالدارى بولا­تىنىن ەسكەرتىپ وتىر.

رەسەيگە تاعىلعان ايىپ كوپ. اتاپ ايتقاندا, «اقش پەن سەرىكتەستەرىنىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتارىنا, ءادىل ءارى اشىق دەموكراتيالىق سايلاۋ وتكىزۋگە كەدەرگى كەلتىرۋ, كيبەرشابۋىلدارعا ۇيىت­قى بولۋ نەمەسە قاتىسۋ, وزگە ەلدەر­دىڭ ۇكىمەتتەرىنە اسەر ەتۋ ءۇشىن ترانسۇلت­تىق سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرۋ, ديسسيدەنتتەر مەن جۋرناليستەر­گە قار­سى ەكس­تەرريتوريالىق سيپات­تاعى ارە­كەت­تەر, اقش-تىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىز­دىگى ءۇشىن ماڭىزدى ەلدەر مەن مەملەكەتتەر­دىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قول سۇعۋ, مەملەكەتتەر­دىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن قۇرمەتتەۋدى ۇس­تاناتىن حالىقارالىق زاڭ پرينتسيپتەرىنە قارسى كەلۋ» سەكىلدى ايىپتاۋلار بار.

اقش قارجى مينيسترلىگىنىڭ شەتەل­دىك اكتيۆتەردى باقىلاۋ باسقار­ماسى رەسەي بانكى, ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى جانە قارجى مينيسترلىگى شىعار­عان وبلي­گاتسيا­­لاردى ساتىپ الۋعا, ولارعا قارىز بەرۋگە تىيىم سالدى. بۇل تىيىم 2021 جىلعى 14 ماۋسىمدا كۇشىنە ەنبەك.

سونداي-اق اقش قارجى مينيسترلىگى رەسەي­دىڭ التى تەحنولوگيالىق كومپا­نيا­سىن «قارا تىزىمگە» ەنگىزىپ وتىر. مالىمدەمەدە بۇل كومپانيالار «رەسەي­دىڭ ارنايى قىزمەتتەرىنىڭ كيبەر باع­دار­­لاماسىنا قولداۋ كورسەتەدى, ونىڭ ىشىندە ساراپتامالىق كەڭەستەر بەرىپ, باعدارلامالار ازىرلەۋگە جانە كي­بەر­كە­ڭىستىكتەگى زياندى ارەكەتتەردى جەڭىلدەتۋگە كومەكتەسەدى» دەلىنگەن.

«اقش-تاعى پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ناتيجەلەرىنە اسەر ەتۋگە تىرىسقانى» جانە «جالعان اقپارات تاراتقانى ءۇشىن» 32 زاڭدى جانە جەكە تۇلعاعا cانكتسيا ەنگىزىلگەن. ەل ۇكىمەتى مۇنداي قىزمەتپەن اينا­لىساتىنداردى قۋدالاۋدى جالعاس­تى­راتىنىن ايتادى. ودان بولەك, ۆا­شين­گتونداعى رەسەي ديپلوماتيالىق ميسسياسىنىڭ 10 قىزمەتكەرىن ەلدەن شىعارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان.

جاقىندا اقش-نىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ۋيليام موزەر رەسەيگە قاتىستى سانكتسيالاردىڭ قازاقستانعا اسەرى بولمايتىنىن جەتكىزدى.

«رەسەيدىڭ ءىس-ارەكەتىن وزگەرتۋ ءۇشىن وسى سانكتسيا شارالارىن قابىلداعانىمىزدى ايتقىم كەلەدى. مۇندا ءبىر نارسەنى اتاپ ءوتۋ كەرەك: ولاردىڭ ءبىزدىڭ سايلاۋعا جانە مەملەكەتتىك اقپاراتقا ارالاسۋ سياقتى ارەكەتى بولدى. بىراق قازاقستانعا قاتىس­تى بۇل سانكتسيالاردىڭ مىندەتتى سالدارىن بولدىرماۋ ءۇشىن ءبىز قازاقستاندا جۇ­مىس ىستەدىك جانە جۇمىس ىستەي بەرەمىز دە. ءبىز بۇل سانكتسيالاردىڭ قازاقستانعا اسەر ەت­كەنىن قالامايمىز», دەدى ۋ.موزەر.

رەسەي ءوز كەزەگىندە اقش-قا قارسى سانك­تسيالارىن جاريالادى. ماسكەۋ ساي­كەسىنشە 10 امەريكالىق ديپلوماتتى ەلدەن شىعارىپ جىبەرمەك. رەسەي مەن ءۇشىنشى ەلدەردىڭ ازاماتتارىن اقش ەلشىلىگىنە نەمەسە باس كونسۋلدىعىنا جۇمىسقا تارتۋدى توقتاتۋ بويىنشا دا شارالار قاراستىرىلادى. سونداي-اق امەريكالىق ديپلوماتتاردىڭ ورنالاسقان جەرلەرىنەن تىس اۋماقتارعا ساپارلارىنا تىيىم سالادى. رەسەيدىڭ ىشكى ىستەرىنە ارا­­لاساتىن امەريكالىق قورلار مەن ۇكى­مەت­­­تىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جۇمىسىن شەك­تەۋ بو­يىنشا شارالار قابىلدانباق. سو­نى­­­مەن قاتار جاقىن ارادا مينيسترلىك «قارا تىزىمگە» ەنگىزىلگەن سەگىز امەريكا­لىق شەنەۋ­نىك­تىڭ اتتارىن جاريالايتى­نىن مالىم­دە­دى. ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيستر­لىگى ەگەر ۆاشينگتون سانكتسيالار ساياساتىن ۇس­تانۋ­دى جالعاستىرسا, ماسكەۋ باسقا دا شا­ر­ا­لاردى قاراستىرا باستايدى دەيدى. مي­نيسترلىك ماسكەۋ ۆاشينگتونمەن قا­رىم-قاتىناستاعى شيەلەنىستىڭ ودان ءارى وسۋى­نە جول بەرگىسى كەلمەيتىنىن جانە ديا­لوگ­قا اشىق ەكەنىن جەتكىزدى. اقش تا سوڭ­عى ەن­گى­زىل­گەن سانكتسيالارعا قاراماستان, ديپ­لو­­ما­تيالىق بايلانىس ورناتۋعا دايىن سەكىلدى. 

ايتا كەتۋ كەرەك, رەسەي پرەزيدەن­تى ۆلا­ديمير پۋتين وزگە 40 ەل كوش­باس­شىسىمەن قاتار, اقش باستاماسىمەن وتەتىن حالىقارالىق كليمات سامميتىنە قاتىسادى. الايدا پۋتين – بايدەن كەلىسسوزى وتپەيتىنى بەلگىلى.

سوڭعى جاڭالىقتار