پاندەميا باستالعان كەزدە مۇعالىمدەردىڭ 60%-دان استامى تسيفرلى تەحنولوگيالاردى وقۋ پروتسەسىنە ينتەگراتسيالاۋ ءۇشىن تەحنيكالىق جانە پەداگوگيكالىق داعدىلاردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى قاشىقتان وقىتۋ فورماتىنا كوشۋگە دايىن بولمادى. جاڭا سىن-قاتەرلەر جۇمىس پەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا نىساندارىن تابۋدى تالاپ ەتتى. ءبىر جىلدان كەيىن ساراپشىلار مۇعالىمدەردىڭ وزگەرىستەرگە تەز بەيىمدەلىپ, تاجىريبەسىن تولىقتىرا تۇسكەنىن ايتۋدا. مىنە, ءبىلىم بەرۋدەگى باستى ترەندتەر, مەكتەپ ءرولىنىڭ وزگەرۋى, مۇعالىمدەردى ترانسفورماتسيالاۋ, تسيفرلاندىرۋ جانە پوستكوۆيدتىك كەزەڭدەگى وقىتۋ جايى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى ۇيىمداستىرعان «جاڭا جاعدايداعى ءبىلىم بەرۋ: پاندەميا ساباقتارى» تاقىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا تالقىلاندى. ىبىراي ءالتىنساريننىڭ تۋعانىنا 180 جىل تولۋى اياسىندا وتكەن باسقوسۋدا «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆا ءبىلىم بەرۋدەگى جاڭا جاعدايدىڭ ورىن الۋىنا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى دامۋى جانە ەكونوميكاعا (وندىرىسكە) جىلدام ەنگىزىلۋى, سونداي-اق كۇيزەلىستەر مەن بەلگىسىزدىككە توزىمدىلىك ناتيجەسىندەگى كەلەشەكتىڭ بەينەسى ىقپال ەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
ءبىلىم بەرۋ ەكونوميكا مەن قوعامدىق ومىردە بولىپ جاتقان تسيفرلى ترانسفورماتسيادان ءوتۋى كەرەك. تسيفرلى ترانسفورماتسيا ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىنە اسەر ەتەدى جانە ونىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى – وقۋشىلار, مۇعالىمدەر, باسقارما قىزمەتكەرلەرى, سونىڭ ىشىندە اتا-انالار مەن جۇمىس بەرۋشىلەر, ساياساتكەرلەر مەن قوعام وكىلدەرىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋىنسىز ءتىپتى مۇمكىن ەمەس. بۇل جۇمىستى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى ءۇش ۇلكەن باعىتقا بولۋگە بولادى: ءبىلىم بەرۋدىڭ تسيفرلى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ; تسيفرلى باعالاۋدى قوسا العاندا, تسيفرلى وقۋ-ادىستەمەلىك ماتەريالداردى, قۇرالدار مەن سەرۆيستەردى دامىتۋ; وقۋ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا مودەلدەرىن ازىرلەۋ جانە تاراتۋ. جەتەكشى ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بىرىنشىدەن, وقۋشىلاردىڭ اقپاراتتىق ساۋاتتىلىعىن, سىني جانە كرەاتيۆتى ويلاۋ داعدىلارىن, جاھاندىق قۇزىرەتتىلىكتەرىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى, ەكىنشىدەن, وقۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋ, ۇشىنشىدەن, مەكتەپ تسيكلىنىڭ بارلىق پاندەرى بويىنشا باعالاۋ جانە كەرى بايلانىس جۇيەسى, تورتىنشىدەن, وقۋ پروتسەسىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنىڭ ءبىلىم ساپاسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن جەكە كوزقاراسى مەن تاۋەلسىزدىكتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان وقىتۋ ادىستەمەسى مەن تەحنولوگياسى, بەسىنشىدەن, جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارى مەن ساراپتامالىق جۇيەلەرگە نەگىزدەلگەن, وقۋشىلاردىڭ نەگىزگى جەكە ەرەكشەلىكتەرىنە «بەيىمدەلە» الاتىن, ءارتۇرلى مۇمكىندىكتەرى مەن قابىلەتتەرى بار بالالاردىڭ ماتەريالدى ءساتتى يگەرۋىن قامتاماسىز ەتەتىن تۇبەگەيلى جاڭا تسيفرلى وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەر, التىنشىدان, كەز كەلگەن جەردە دوستىق شىرايلى, تەحنولوگيالىق, قاۋىپسىز ءبىلىم بەرۋ ورتاسى, جەتىنشىدەن, ەسەپ بەرۋدى تۇبەگەيلى جەڭىلدەتۋ جانە مۇعالىمدەر مەن وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى ءۇشىن كۇندەلىكتى جۇمىس تۇرلەرىن ازايتۋ زاماناۋي تەحنولوگيالىق شەشىمدەر ماسەلەسى بولماق. الەم ءتورتىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيانىڭ تابالدىرىعىن اتتادى. تسيفرلى تەحنولوگيالار تاراپىنان قولداۋ تاپقان ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا مودەلدەرى مەن ستسەناريلەرى كەڭىنەن تارالۋدا.
پاندەمياعا بايلانىستى ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ جاعدايىندا تەحنولوگيانىڭ تارالۋى جەدەل قارقىن الدى. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, 2025 جىلعا قاراي ادامدار مەن ماشينالار اراسىنداعى جۇمىس كولەمى تەڭ بولىنەتىن بولادى. ەسكى ماماندىقتار تەز جوعالادى. مەكتەپ بۇدان بىلاي وزگەرىسسىز قالا المايدى, ونىڭ باستى مىندەتى – ادامزاتتى وقۋعا ۇيرەتۋ. ويتكەنى ءومىر بويى وقۋ – قازىرگى زاماننىڭ باستى تالابى.
– پاندەميا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان بەرى مەكتەپتەردىڭ جاپپاي جابىلۋىنا اكەلدى. ءبىر تۇندە ونلاين رەجىمگە ءماجبۇرلى تۇردە كوشۋ, ءبىلىم بەرۋدىڭ ادەتتەگى مەكتەپ قابىرعاسىنان تىس بولۋى بىزگە ۇلكەن سوققى بولدى. ارينە, ءبارىمىز – مەكتەپتەر, وتباسىلار, مەملەكەتتىك ورگاندار وعان دايىن بولمادىق. بىراق بۇل تۇرعىدان دا ايتار وڭ جەتىستىكتەرىمىز بار, ءبىز تەز باعدارلاندىق, بارلىق ارەكەتتەرىمىزدى, مۇمكىندىكتەرىمىزدى ۇيلەستىرىپ, ونلاين وقىتۋدى باستادىق. ءيا, قيىندىقتار بولدى, ءالى دە بار. ءبىز قىسقا ۋاقىت ىشىندە كەنەتتەن بەلگىسىزدىك جاعدايىندا ءومىر ءسۇرۋدىڭ ماڭىزدى مەكتەبىنەن وتتىك. وقۋ پروتسەسىنە بىرىكتىرىلگەن باعالاۋ دەرەكتەرىن جيناۋ جانە تالداۋ وتە ماڭىزدى, بۇل وقۋشىعا ءوزىنىڭ جەكە پروگرەسىن كورۋگە, ال مۇعالىمگە وقۋشى ودان قانداي پەداگوگيكالىق كومەك كۇتەتىنىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر ساباقتا مۇعالىم وقۋشىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن انىقتاسا, وندا اكىمشىلىك دەڭگەيىندە مەكتەپ ءار مۇعالىمنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە جانە وعان قانداي قولداۋ قاجەت ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. بارلىق وقۋشىلار قاي مەكتەپتە وقيتىنىنا قاراماستان, جوعارى بىلىكتى مۇعالىمدەردەن ءبىلىم الۋى كەرەك, – دەدى ك.ءشامشيدينوۆا.
بۇل پىكىردى ليتۆادان ونلاين قوسىلعان دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ قاتىسۋشىسى – ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ ساراپشىسى داريۋس رادكياۆيچيۋس جالعاستىردى. وتكەن جىلدىڭ كوكتەمىندە ءبىرىنشى لوكداۋننىڭ بارلىق قيىندىقتارىن باستان كەشىرگەن ول بالاسىنا ءوزى ساباق بەرۋ تۋرالى شەشىمگە كەلگەن. ساراپشى ينتەگراتسيالانعان وقىتۋ جاعدايىندا بۇل قيىن ەمەس ەكەنىن العا تارتادى. ول ءتىپتى مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ قاتەلىكتەرىن بايقاپ, ونى دەر كەزىندە, بىرلەسە وتىرىپ تۇزەتكەندەرىن ايتادى:
– بالالاردى وقىتۋدا مەكتەپ پەن قوعامنىڭ ءرولى قانشالىقتى وزگەرگەنى تۋرالى كوپ ويلاندىم. الدىمەن بۇرىنعى جاعدايعا ورالعىم كەلەدى, ويتكەنى ول كوۆيدكە دەيىن دە ايتارلىقتاي وزگەرگەن بولاتىن. ياعني سوڭعى 5-10 جىلدا باسىمدىقتار وزگەردى – بالا مەكتەپكە ءبىلىم الۋ ءۇشىن بارمايدى. ءبىرىنشى كەزەكتەگى باسىمدىق – الەۋمەتتىك قىزمەتتەر. ەڭ باستى ورىنعا اتا-انالاردىڭ جاعدايى مەن جايلىلىعى شىقتى. ويتكەنى ولاردىڭ ارقايسىسى بالالاردان دەمالعىسى كەلەدى. ال مەكتەپ بۇل ءۇشىن – ەڭ جاقسى ورىن. ياعني بارلىق بالالار مەكتەپكە بارا باستادى. بالانىڭ پسيحيكالىق نەمەسە فيزيكالىق پروبلەمالارى بار ما, جوق پا, جالپى العاندا, ول پروبلەمالىق بالا ما, ول سەبەپتەردىڭ ءبارى نەگىزسىز بولىپ قالدى. مەكتەپ سوڭعى ءۇش جىلدان بەرى اتا-انالار بالالارىن الىپ كەتەتىن ۋاقىتقا, كەشكە دەيىن جۇمىس ىستەيدى. ال سىنىپتاردا مۇعالىمدەر اتاپ وتەتىن ەڭ ۇلكەن ماسەلە – بۇل ەرەكشە باقىلاۋدى قاجەت ەتەتىن بالالار. ەكىنشى باسىمدىق – بالالاردى الەۋمەتتەندىرۋ. اتا-انالار ءۇشىن بالالاردىڭ ءوزارا قالاي قارىم-قاتىناس جاسايتىنى, ءبىر-ءبىرىن رەنجىتپەۋى ماڭىزدى. بالالاردى توبەلەسپەۋگە عانا ەمەس, ءتىپتى ءبىر-ءبىرىن مازاقتاماۋعا ۇيرەتۋ ماسەلەسى باستى نازارعا الىندى. ءۇشىنشى مىندەت قانا – ءبىلىم. كوپشىلىكتىڭ تۇجىرىمىندا ءبىلىمسىز-اق كۇن كورۋگە بولادى. سەبەبى بالالار الەۋمەتتىك باعىتتى كوبىرەك تاڭدايدى, ال وتە از بولىگى عانا ناقتى عىلىمدارعا دەن قويادى. ەندى جاڭا جاعدايعا كەلەيىك. ليتۆادا باستاۋىش مەكتەپتەردىڭ ءوزى ءبىر جىل بەس اي بويى جابىق تۇر. باستاپقىدا بارلىعى «قاشىقتان وقۋ دەگەن قانداي جاقسى» دەستى. الايدا ەيفوريا اياقتالدى. ءبىزدىڭ قاشىقتان وقىتۋعا دايىن ەمەس ەكەنىمىز بەلگىلى بولدى. كوكتەمدە ونلاين-وقىتۋ بولعانىمەن, ساباق ءتيىستى دەڭگەيدە مەڭگەرىلمەدى, ءبارىمىز ءبىرىنشى كارانتيندەگى بىلىممەن كەلەسىسىنە قادام باستىق. ەڭ جاعىمسىز پىكىر – ەشكىم ونلاين مەكتەپ پەن ءداستۇرلى مەكتەپتىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى تۇسىنۋگە مۇعالىمگە كومەكتەسپەيدى, ادىستەمەلىك جانە باعدارلامالىق كومەك جوق. ءبىز ءححى عاسىردىڭ مەكتەپتەرىنە ەمەس, حح عاسىردىڭ ورتاسىنداعىعا يە بولدىق. ءبىرىنشى كارانتيندىك شەكتەۋلەردەن كەيىن بالامنىڭ ەكران الدىندا ەكى ساعات بويى قينالىپ, اتا-انالاردىڭ ايتقانىن تىڭداپ, ءوزىنىڭ بارلىق كۇش-قۋاتىن جوعالتاتىنىن ءتۇسىندىم. وعان ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداتۋ ءۇشىن كوپ ۋاقىت پەن كۇش قاجەت بولاتىن. ەكىنشى رەت تاۋەكەلگە بارماۋدى ءجون كوردىم. مەنىڭ شەشىمىم – «homeschooling», ياعني ۇيدەن ءوزىمنىڭ وقىتۋىم بولدى. اكە رەتىندە ليتۆادا ينتەگراتسيالانعان وقىتۋ مەن وقۋلىقتاردىڭ بولعانى قانشالىقتى جاقسى ەكەنىن ءتۇسىندىم. بۇل كىتاپتار ارقىلى وقىتۋ ماعان وڭاي بولدى. شىعارماشىلىق تاپسىرمالار كوپ ەدى. مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ قاتەلىكتەرىن كوردىم – بالا تىم اسىعىس. ەكى اي بويى ءبىز بالانىڭ جازۋىن, تىلدەردى ۇعىنۋ داعدىسىن جاقسارتتىق. مەكتەپ تاپسىرمالارى وتە كوپ, ال ونى تەز ورىنداۋعا بالانىڭ قاۋقارى جەتە بەرمەيدى. مەكتەپتەگى تەستىلەردە ارحايزم كوپ, ياعني, نە كوسموس, نە ماشينا, ءتىپتى تراكتور تۋرالى ءبىر ءسوز جوق. سونداي-اق ءوزىمنىڭ ءالسىز تۇستارىم بار ەكەنىن ءتۇسىندىم – مەن مۋزىكا ساباعىن ۇيرەتە المايمىن. ەڭ باستىسى, وقۋشى نە جوعالتادى؟ مەنىڭ ويىمشا, ول مۇعالىمنىڭ بەدەلىن جوعالتتى: اكەسىنىڭ ايتقاندارى كۇماندى, مۇعالىمنىڭ ايتقانى شىندىق بولاتىن. ەشبىر نارسە ادامداردىڭ كوزبە-كوز بايلانىسىن الماستىرا المايدى. وقۋشى تاعى نە جوعالتادى؟ ەڭ باستىسى, توپتىق جۇمىستا وقۋدىڭ ءوز ءلاززاتى, وقۋشىلاردىڭ ءبىر-بىرىنەن الاتىن شابىت, قۋات, بىرلەسكەن ساياحات, دەمالىسى جوعالدى. ال مۇعالىم نە جوعالتادى؟ بۇل «esprit» – شابىت, بالالاردىڭ اسىر سالىپ ويناپ جۇرگەنىن, ولاردىڭ مۇعالىم ماقتاعانداعى قۋانىشتارىن كورۋ.
پاندەميا كەزىندەگى ءبىلىم بەرۋ جاعدايى «پانيك-گوگيكا» – «دۇربەلەڭ پەداگوگيكاسى» دەگەن مىسقىل تەرميندى دۇنيەگە اكەلدى. قاشىقتان ءبىلىم بەرۋگە كۇتپەگەن جەردەن كوشۋ وقۋ پروتسەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. مۇعالىمدەر مەن مەكتەپ ديرەكتورلارى, بالالار مەن اتا-انالار ۇلكەن قيىندىقتارعا تاپ بولدى.
– دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپشىلارى پاندەميا كەزىندە مۇعالىمدەردىڭ ءرولىن وزگەرتكەن ەكى نەگىزگى فاكتوردى كورسەتەدى. بىرىنشىدەن, بۇل پەداگوگيكانىڭ بەيىمدەلۋى – ءداستۇرلى سىنىپتا جۇمىس ىستەيتىن نارسە ونلايندا مۇمكىن بولماي قالدى. ەكىنشىدەن, پاندەميا مۇعالىمدەردىڭ ساباق بەرۋ, وقۋشىلارمەن قارىم-قاتىناس جانە اكىمشىلىك جۇمىس اراسىنداعى ۋاقىتتى ءبولۋ جۇيەسىن وزگەرتتى. قاشىقتان وتكىزىلەتىن ساباقتار قاراپايىم ساباقتارمەن سالىستىرعاندا ۋاقىت بويىنشا ەكى ەسەگە, ءتىپتى ودان دا كوپكە ازايدى. سوندىقتان وقىتۋشى ءپاننىڭ مازمۇنىنا كوپ كوڭىل ءبولىپ, ماڭىزدىسىن العا شىعارىپ جانە وقۋشىنى ناقتى كەرى بايلانىسقا نەگىزدەلگەن ءوز بەتىمەن جۇمىس ىستەۋگە دۇرىس باعىتتاۋعا ءماجبۇر بولدى. ونلاين وقىتۋدىڭ ماڭىزدى كەمشىلىكتەرىنىڭ ءبىرى مۇعالىمنىڭ اۋديتوريامەن تولىقتاي ەموتسيونالدى جانە ينتەللەكتۋالدى ارەكەتتەسۋىنە مۇمكىندىك بەرمەيتىنى, – دەيدى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى باسقارما ءتورايىمىنىڭ ورىنباسارى سۆەتلانا يسپۋسينوۆا.
بۇگىنگە دەيىن ادامدار مەكتەپ باعدارلاماسىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا جانە كەز كەلگەن جەردە وقۋعا بولادى, بالالار ءبىلىم ورداسىنان تىس جەردە, ءتىپتى كومپيۋتەر ارقىلى وقي الادى دەگەن قاتە سەنىمدە كەلدى. س.يسپۋسينوۆانىڭ پىكىرىنشە, بۇگىندە كوپشىلىگى بالالاردى مەكتەپكە جىبەرىپ, الاڭسىز جۇمىسقا اتتاناتىن ءداستۇرلى تۇسىنىكتەگى مەكتەپتىڭ قاجەت ەكەنىن تۇسىنگەندەي.
– پاندەمياداعى ەڭ ماڭىزدى وزگەرىستەردىڭ ءبىرى – مۇعالىمدەردىڭ شەبەرلىگى, شىدامدىلىعى مەن شىعارماشىلىعى ءۇشىن جوعارى باعالانۋى. مۇعالىم بۇگىندە يحتياندر – ادام-امفيبياعا ۇقسايدى, ول وففلايندا ءوزىن شەبەر سەزىنۋى جانە عالامتور كەڭىستىگىندە جاقسى ءجۇزۋى كەرەك. نەگىزىندە فانتاست جازۋشىلاردىڭ يدەيالارى بۇگىندە شىندىققا اينالدى جانە ارينە, مۇعالىم اينالاسىنداعى بۇكىل الەممەن بىرگە وزگەرىسكە ۇشىرادى. بۇل مۇعالىمدى ۇزدىكسىز كاسىبي تۇردە دامۋعا ماجبۇرلەيدى, ياعني ترانسفورماتسيا جالعاسۋدا.
وسى ورايدا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى جامبىل اۋدانى, قوجابەرگەن جىراۋ اتىنداعى ورتا مەكتەپ ديرەكتورى باۋىرجان مۇساباەۆ قاشىقتان وقىتۋدىڭ مۇعالىم مەن وقۋشى, مەكتەپ پەن اتا-انا, جالپى قوعام ومىرىنە اكەلگەن ولشەۋسىز وزگەرىستەرىنە قاراماستان, باستى ماقسات – وقۋشىلارعا تولىق ءبىلىم بەرۋ ەكەنىن ايتادى:
– قاشىقتان وقىتۋ ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتكەنى جاسىرىن ەمەس. ءار مەكتەپ ءوز جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, بالالارعا تولىققاندى ءبىلىم بەرۋدى ماقسات ەتىپ قويدى. ماسەلەن, قوجابەرگەن جىراۋ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ تاجىريبەسىنەن مۇعالىمدەردىڭ اۋىزبىرشىلىگى مەن جاڭا دۇنيەنى يگەرۋگە دەگەن قۇلشىنىستارىن ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى. تسيفرلى تەحنولوگيانى بالالارمەن قوسا, مۇعالىمدەر دە مەڭگەرىپ, جۇمىس بارىسىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدىردى. جاڭا ءارى تىڭ دۇنيەنى يگەرۋ وڭايعا سوققان جوق, دەگەنمەن اۋىزبىرشىلىك ارقىلى بۇل قيىندىقتى دا ەڭسەردىك. جاڭاشىلدىق جاڭا ماقساتتارعا باستايدى دەپ زور سەنىممەن ايتا الامىن.
باتىس قازاقستان وبلىسى ورال قالاسىنداعى د.قوناەۆ اتىنداعى №44 مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ مۇعالىمى, مەكتەپ جاسىنداعى ەكى بالانىڭ اناسى ايجان جاناتوۆا قاشىقتان وقىتۋعا كوشكەن تۇستان باستاپ, وقىتۋ پروتسەسىنە ۇستاز كوزىمەن عانا ەمەس, اتا-انا كوزىمەن قاراۋدى ۇيرەنگەنىن ايتادى:
– مەن بالالارىممەن بىرگە قاشىقتان وقىتۋدىڭ قىر-سىرىن بىرگە مەڭگەردىم. قاشىقتان وقىتۋ ءبىزدى ۋاقىتپەن ساناسپاۋعا, جاڭا بىلىمنەن قاشپاۋعا ۇيرەتتى. بالالارىمنىڭ وقۋعا دەگەن قۇلشىنىستارىن جوعالتىپ الماۋ, ولاردىڭ بىلىمدەرىنىڭ دۇرىس باعالانۋى مەن ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولدى. ساعاتتاپ كومپيۋتەردىڭ الدىندا وتىرۋ, مۇعالىمنىڭ بەت-بەينەسىن ەكراننان عانا كورۋ, سىنىپتاستارىنان الشاق بولۋ بالالارعا اۋىر سوققى بولعانى راس. بىراق بۇل جاعدايدا مۇعالىمنەن كەرى بايلانىس الۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ايرىقشا توقتالعىم كەلەدى. كەي كەزدەرى ءۇي تاپسىرماسىن كەش جىبەرگەن كۇندەرىمىز بولدى, بىراق مۇعالىمدەر سول ساتتە كەرى بايلانىس ورناتىپ بايلانىسقا شىعىپ وتىردى. بۇل ەموتسيونالدىق كۇيزەلىس پەن بەلگىسىزدىك جاعدايىنداعى وقۋشى ءۇشىن ەڭ جوعارى موتيۆاتسيا.
ال اقتوبە وبلىسى تەمىر اۋدانى شۇبارقۇدىق №1 مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ ماتەماتيكا ءپانى مۇعالىمى نۇرگۇل ابدۋل-لاەۆا قاشىقتان وقىتۋ مۇعالىمدى دە ءبىر ءسات وقۋشى رولىندە كورۋگە مۇمكىندىك بەردى دەپ سانايدى:
– قاشىقتان وقىتۋ مۇعالىمدى وقۋشى كەيپىنە ءتۇسىردى دەسەم ارتىق ايتقانىم ەمەس. سەبەبى ەسكى كوزقاراس پەن ادىستەمەدەن ءبىر ساتتە باس تارتىپ, كۇنى كەشە اتاۋلارى بەيتانىس بولعان Zoom, MS Teams Classroom, Skype پلاتفورمالارىن مەڭگەرۋگە تۋرا كەلدى. بەلگىسىزدىك جاعدايىندا وتىرعان وقۋشىنىڭ ءار سۇراعىن جاۋاپسىز قالدىرماۋ ءۇشىن بىرنەشە ماماندىقتى قاتار الىپ جۇرگەن كۇندەرىمىز دە بولدى. ءار جاڭا دۇنيەنىڭ ارتىندا جاڭا ماقسات پەن ناتيجە تۇرادى. قاشىقتان وقىتۋ وقۋشىلاردىڭ عانا ەمەس, اتا-انالاردىڭ دا بەلسەندىلىگىن وياتتى. قوعامعا ۇستاز ەڭبەگىنىڭ قيىن ەكەنىن ۇعىندىرىپ, مۇعالىم مارتەبەسىن ءبىر ساتى جوعارى كوتەردى. قاشىقتان وقىتۋ قازىرگى زامان تالابى بولسا, ونى ۇيىمداستىرۋدا ەڭ باستىسى – ەلەكتروندى ماتەريالدار, قاشىقتان وقىتۋدىڭ ديداكتيكالىق جاسالىمى, پەداگوگ-ۇيلەستىرۋشىلەردى دايىنداۋ. بۇل بىلىكتىلىگى جوعارى, زياتكەرلىك جانە كاسىبي دەڭگەيى دامىعان, حالىقارالىق دارەجەدەگى باسەكەگە ءتوزىمدى قوعام قۇرۋعا زور كومەگىن تيگىزەدى.
عالىم, وقىتۋشى, بەستسەللەر اۆتورى, بالالاردىڭ باقىتى مەن يگىلىگى جونىندەگى ساراپشى ەندي كوۋپ قاتىسۋشىلاردى تىنىشتىق رەۆوليۋتسياسى, ياعني باقىت رەۆوليۋتسياسىنا ساپار شەگۋگە شاقىردى. ول جىلدامدىعى ەداۋىر ارتقان وزگەرىستەردىڭ قاجەتتىلىگىن ناقتى مىسالدارمەن دالەلدەي ءتۇستى:
– ءبىز – پەداگوگتەر, وزگەرىستەردىڭ جاقىنداپ كەلە جاتقانىن جانە ونىڭ اۋقىمى كەڭ ەكەنىن سەزەمىز. بۇل ادامدى قاجىتادى. مۇنداي ىرعاقتا پسيحيكالىق اۋرۋلار, كۇيزەلۋ ءومىر ءسۇرۋ نورماسىنا اينالادى. جالعىز شەشىم وقۋ باعدارلاماسىن وزگەرتۋ بولۋى مۇمكىن. ارينە, ماتەماتيكا, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى, تىلدەر ءالى دە ماڭىزدى بولۋى مۇمكىن. بىراق بۇگىن ءسىز ادامدارعا وزدەرىنىڭ ەڭ جاقسى نۇسقاسى بولۋعا, ءپوزيتيۆتى ويلاۋعا ۇيرەتۋىڭىز كەرەك. بىزگە ءوزىنىڭ مىقتى قاسيەتتەرىن بىلەتىن, وپتيميست, شىعارماشىل, ماقساتشىل جاستار كەرەك. ەگەر بۇرىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بەس جىلدىق جوسپار قۇرىپ, ونى ورىنداۋعا بولاتىن بولسا, قازىر جاعدايدى يمپروۆيزاتسيالاۋعا جانە ارەكەت ەتۋگە تۋرا كەلەدى. سوندىقتان جاڭا داعدىلار جيىنتىعى قاجەت. ۇلىبريتانيادا ءبىز ماتەماتيكا, اعىلشىن ءتىلى جانە عىلىممەن قاتار وقۋ باعدارلاماسىنا «يگىلىك» ءپانىن ەنگىزۋگە تىرىسامىز. ەگەر جاستاردى, مۇعالىمدەردى, ولاردىڭ اتا-انالارىن ۇنەمى جاڭا قيىندىقتار تۋدىراتىن الەمدە مىقتى, كوڭىلدى, ءپوزيتيۆتى بولۋعا ۇيرەتە الساق, وندا زامان اعىمىنا ساي يكەمدىرەك بولا الامىز. الەم بىزگە سىناقتار دايىندايدى, بىراق ءبىز قارسى تۇراتىن بولامىز. مەنىڭ ويىمشا, قازىرگى الەمدەگى ەڭ ماڭىزدى نارسە – ادامداردى داعدىلارمەن, بىلىممەن جانە پسيحيكالىق دەنساۋلىعىنا قامقورلىق جاساۋ قابىلەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ, – دەدى ەندي كوۋپ.
جيىندى قورىتىندىلاعان كۇلاش نوعاتايقىزىنىڭ ايتۋىنشا, پاندەميا جاعدايىندا مەكتەپتىڭ كۇشتى پسيحولوگيالىق قىزمەتى, سونداي-اق اتا-انالارمەن بىرگە ءبىر-ءبىرىن قولدايتىن جانە ءوزارا تولىقتىراتىن جۇمىسىنىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى. سول سەبەپتى مەكتەپتەگى پسيحولوگيالىق قىزمەتتىڭ ناقتى قۇرىلىمىن جاساۋ جانە فۋنكتسيالارىن انىقتاۋ, وعان كادرلاردى دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ, اتا-انالارمەن جۇمىستىڭ مازمۇنى مەن باعىتتارىن قايتا قاراۋ قاجەت.
– كوپ نارسە باسشىلىقتىڭ سانكتسياسىمەن ەمەس, وسى جاڭا يدەيالاردى تاراتاتىن مامانداردىڭ جەلىلىك ءوزارا ارەكەتتەسۋىنە بايلانىستى بولادى. ياعني مەكتەپتەر مەن ءتۇرلى وقۋ ورىندارىنىڭ مۇعالىمدەرى اراسىندا ىنتىماقتاستىق كوبىرەك كەرەك. ولار وقىتۋدىڭ جاڭا ءتيىمدى جولدارىن انىقتاي وتىرىپ, ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ ساياساتىنا اسەر ەتەدى, بۇل ءوز كەزەگىندە وقۋ پروتسەسىن باسقارۋدا ايتارلىقتاي وزگەرىستەرگە اكەلەدى. بولاشاقتاعى ءبىلىم بەرۋ وسىنداي بولۋى قاجەت, ءبىر تاڭعالارلىعى وعان پاندەميا سەكىلدى جاھاندىق پروبلەما تۇرتكى بولىپ وتىر, – دەدى ك.ءشامشيدينوۆا.
