بۇگىنگى تاڭدا ءىت سالاسى ەرەكشە سۇرانىسقا يە. اقپاراتتىق تەحنولوگيانى بارىنشا جەتىلدىرىپ جاتقان قازىرگى زاماندا وسى سالانى مىقتاپ قولعا الماساق, وركەنيەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ ەرتەگى ىسپەتتەس بولىپ قالار ەدى.
وبلىستىڭ ەلدى مەكەندەرىندە 2019 جىلدان باستاپ «قازاقتەلەكوم» اق-تىڭ تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى تارتىلا باستادى. ەكى جىل ىشىندە 36 ەلدى مەكەندەگى 129 مەملەكەتتىك جانە بيۋدجەتتىك مەكەمە جوعارى جىلدامدىقتاعى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلدى. 176 اۋىل تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى جوباسى جۇزەگە اسىرىلماي تۇرىپ, ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلسە, باعدارلاما قابىلدانعاننان كەيىن تاعى دا 40-قا تاياۋ اۋىل قامتىلدى.
ەلىمىزدەگى ەڭ العاشقى «اقىلدى قالا» دا ءبىزدىڭ وڭىردە پايدا بولدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقكول قالاسىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن كەزىندە «قازاقتەلەككوم» اق جەلىلىك ماگيسترالىنىڭ تەحنيكالىق تورابى مالىمەتتەردى وڭدەۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسقان بولاتىن. اتالعان ورتالىق شاعىن قالاداعى بارلىق بەينەباقىلاۋ, باقىلاۋ جانە ەسەپ جۇرگىزۋ, ورتكە قارسى قاۋىپسىزدىك ءتارىزدى بىرنەشە جۇيەدەن كەلىپ تۇسەتىن مالىمەتتەردى مۇقيات جيناقتاپ, Smart Aqkol احۋالدىق ورتالىعىنا جولدايدى.
جوبا جول جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مەن الەۋمەتتىك نىساندارعا بەينەباقىلاۋ جۇرگىزۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جۇمىسىنا مونيتورينگ جاساۋ, عيماراتتار مەن تۇرعىن ۇيلەردى ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى «اقىلدى» قۇرالدارمەن جابدىقتاۋ ارقىلى قالانىڭ قالىپتى تىنىس-تىرشىلىگىن كەشەندى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. ەلىمىزدە اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ تيىمدىلىگىن ەگجەي-تەگجەي زەرتتەپ, جۇزەگە اسىرۋ اقكولدەن باستاۋ الدى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.
جاڭا جوبانىڭ قانداي تيىمدىلىگى بار دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەرىپ كورەلىك. الدىمەن, بار تىنىس-تىرشىلىك الاقانداعىداي ايقىن كورىنىپ تۇراتىن جەردە تالداۋ كۇشەيدى. انشەيىندە, كوشە بويىندا ورىن الىپ جاتاتىن تۇرمىستىق سيپاتتاعى ءتارتىپ بۇزۋشىلىق كۇرت ازايدى. قۇقىق قورعاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋشىلار جەدەل انىقتالادى. جەدەلدىكتىڭ ناتيجەسىندە قۇقىق بۇزۋشىلىق 50 پايىزعا ازايعان. تۇرعىنداردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى مەن ساياسي بەلسەندىلىگى ارتا ءتۇستى. ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن سونى سيپاتتاعى جاقسىلىق ەل ىشىنە تاراماي, جالپاق جۇرت ودان ۇلگى الماي تۇرا المايدى عوي. مەردىگەر كومپانيا وكىلدەرى 6 مىڭ ءۇيدى ارالاپ, جىلۋ مەن ەلەكتر ەنەرگياسىن ەسەپتەيتىن قۇرىلعىلاردى جاڭالاپ بەردى. ءسويتىپ از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءبىر كەزدە كوپشىلىك نازار اۋدارا بەرمەيتىن شاعىن قالا كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ بارلىق تۇتىنۋشىسى تولايىم تسيفرلانعان ەلىمىزدەگى ەڭ العاشقى قالا بولىپ شىعا كەلدى.
قالا تۇرعىندارى كوممۋنالدىق قىزمەتكە اقى تولەۋ, وزدەرىنىڭ كوكەيلەرىندە جۇرگەن ارىز-شاعىمداردى, ارقيلى بۇيىمتايلاردى جەرگىلىكتى باسشىلىققا جەتكىزۋ ءتارىزدى جايلاردىڭ بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جەڭىلدەگەنىنە ءدان ريزا. بۇرىن تاباندارىنان تاۋسىلىپ, ۇزىن-سونار كەزەككە تۇرىپ, باسشىلاردىڭ الدىنا ماسەلە قوياتىن مۇنداي ساۋالدار قازىر مەسسەندجەر ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. قالا كوشەلەرىنە جىلى ايالدامالار سالىنىپ, ۇيالى تەلەفوندى قۋاتتايتىن قۇرىلعىلار ورناتىلعان. مۇنداي مۇمكىندىك كوشە تۇرماق, ساياباقتاعى ورىندىقتاردا دا بار. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قوعامدىق مەملەكەتتىك مەكەمە كولىكتەرىنە تۇگەلدەي GPS قۇرىلعىلارى ورناتىلىپ, قوزعالىستارى باقىلاۋعا الىنعان.
– بۇرىنعىداي بالالاردىڭ كۇندەلىگىن اقتارىپ, وقۋ ۇلگەرىمىن تاپتىشتەپ قاراپ وتىرمايسىڭ, – دەيدى قالا تۇرعىنى ايگۇل بەكتەمىسوۆا. – قاراپايىم حالىق ءۇشىن وتە قولايلى جاعداي.
بارلىق اقپارات ءبىر ورتالىققا جيناقتالادى. قالاداعى 4 مەكتەپتە, اۋداندىق اۋرۋحانادا قولجەتىمدى Wi-Fi جۇمىس ىستەپ تۇر. مەكتەپ دەمەكشى, الەمدى جامان ىندەت جايلاعان كەزدە مەكتەپ وقۋشىلارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى ينتەرنەت جەلىسىنىڭ جوقتىعى نەمەسە السىزدىگىنەن كوپ بەينەت كورگەنى ءمالىم. وبلىستاعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ ءبارى 100 پايىز جىلدامدىعى 4 مبيت/س بولاتىن ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان. ونىڭ 36-ى سپۋتنيكتىك جابدىق ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ساپا تۋرالى ءسوز ساباقتايتىن بولساق, 189 مەكتەپتە ينتەرنەت جىلدامدىعىنىڭ 8 مبيت/س-تەن جوعارى ەكەندىگىن ايتا كەتۋگە بولادى. بۇل ءبىلىم وشاقتارىنىڭ 59-ى سپۋتنيكتىك جابدىق ارقىلى قامتاماسىز ەتىلگەن.
جىلدىڭ باسىنان بەرى 59 مەكتەپتە جىلدامدىعى 8 مبيت/س-گە, 86 ءبىلىم وشاعىندا 10 مبيت/س-گە دەيىن كوبەيتىلدى. جاعدايدىڭ جاقسارۋىنا تالاپ پەن جاۋاپكەرشىلىك سەپتىگىن تيگىزىپ تۇر. «قازاقتەلەكوم» اق جىل سايىن ءبىلىم وشاقتارىنداعى ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. 2020 جىلى وڭىردەگى 90 ءبىلىم وشاعىنداعى ينتەرنەت جىلدامدىعى 4 مبيت/س-دەن 8 مبيت/س-گە دەيىن ۇلعايدى. ونىڭ ىشىندە ينتەرنەتكە قولجەتىمدى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن سپۋتنيكتىك جابدىق راديوكوپىرگە اۋىستىرىلدى. الداعى جوسپار دا ءبىرشاما اۋقىمدى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وبلىستىڭ 35 مەكتەبىندە جىلدامدىقتى 8 مبيت/س-گە دەيىن كوبەيتۋ مەجەلەنىپ وتىر.
«استەل» بايلانىس سپۋتنيكتىك جابدىعى مەكتەپتەردەگى ينتەرنەت جەلىسىنىڭ جىلدامدىعىن ارتتىرۋ تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋدە. وسىنداي ىلكىمدى ءىس ارقىلى وتكەن جىلى 40-قا تاياۋ ءبىلىم وشاعىنداعى جىلدامدىق 4 مبيت/س-دەن 8 مبيت/س-گە دەيىن كوبەيدى. وسى وقۋ جىلىندا 59 مەكتەپتە ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرۋ جوسپارلانۋدا.
ولقىلىقتىڭ ورىن العان تۇستارى دا بار, وبلىستىڭ 43 ەلدى مەكەنىندە بايلانىس پروۆايدەرلەرى مەن ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنان تۇراقتى ينتەرنەت جوق. ايتسە دە بۇل ەلدى مەكەندەرىندەگى ءبىلىم وشاقتارىندا ينتەرنەت جەلىسىنە قولجەتىمدىلىك بار.
اقمولا وبلىسى
