قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى باقىتجان تەمىربولات كورمە مەن ءىس-شارا باعدارلاماسى عارىشقا تۇڭعىش جول سالۋشىلاردىڭ ەرلىكتەرىن ەستە ساقتاپ, قۇرمەتتەيتىن پوستكەڭەستىك كەڭىستىك حالىقتارى مۇددەلەرىنىڭ ورتاقتىعىن راستايتىن ايرىقشا وقيعا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىنگى اۋقىمدى جوبانى ەلباسى كىتاپحاناسى قازاقستان, رەسەي جانە ۋكراينا ۇيىمدارىمەن سەرىكتەستىك نەگىزدە جۇزەگە اسىردى. مۇندا پلانەتانىڭ باستى عارىش ايلاعىنا اينالاتىن ۇلى دالانىڭ وركەندەۋ كەزەڭىن قامتيتىن بىرەگەي قۇجاتتار, ەسكپوناتتار ۇسىنىلعان. ءىس-شارانىڭ جاڭا ەلورداداعى ەلباسىنىڭ العاشقى جۇمىس رەزيدەنتسياسىندا ءوتۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار, ويتكەنى ونىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بايقوڭىر بۇرىنعىسىنشا ءوزىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن ساقتاپ كەلەدى. قازاقستان ءوزىنىڭ عارىش سالاسىن قالىپتاستىرىپ, باتىرلارىن اسپان الەمىنە اتتاندىردى. ەلىمىزدىڭ الەمدىك عارىش سالاسىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى تۋرالى ايتا كەلە, قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلاي دەگەن بولاتىن. «بايقوڭىر – كۇللى ادامزاتتىڭ يگىلىگى, ونىڭ الەمدىك كوسموناۆتيكاداعى تاريحي ءرولى زور», دەپ اتاپ ءوتتى ب.تەمىربولات.
كورمە اتاۋى ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ عارىشتى باعىندىرعان ادامزاتتى ايگىلەپ, كۇللى الەمنەن ءسۇيىنشى سۇراعان «ادامعا تابىن, جەر, ەندى!» پوەماسىنان الىنىپ وتىر. پوەما اۋقىمدى كورمەنىڭ ارقاۋىنا اينالدى. كورمەنىڭ اشىلۋىندا كورەرمەنگە پوەمانىڭ اۆتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, حالىق جازۋشىسى ولجاس سۇلەيمەنوۆ ونلاين ۇندەۋ جولداپ, پوەمانىڭ جازىلۋ تاريحى مەن اڭىزعا اينالعان يۋ.ا.گاگاريننىڭ عارىشقا ۇشقان كۇنى تۋرالى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى.
«12 ءساۋىر كۇنى تاڭەرتەڭ گازەتتە مەنىڭ «ادامعا تابىن, جەر, ەندى!» ولەڭىم جارىق كوردى. يۋري گاگارينگە ارنالعان وسى ولەڭىم مىڭداعان ءتۇرلى-ءتۇستى پاراقشاعا جازىلىپ الماتى اسپانىنان جەرگە توگىلدى... بارشا حالىق كوشەدە جينالعان ەكى ءسات ەسىمدە – بۇل 1945 جىلعى 9 مامىر جانە 1961 جىلعى 12 ءساۋىر. بۇكىل ادامزاتتىڭ بويىن ءبىر عانا قۋانىش, باقىت, بولاشاققا دەگەن ءۇمىت سەزىمى بيلەدى. وسى كوڭىل كۇيدىڭ اسەرىمەن ولەڭىمدى جالعاستىرىپ, ءبىر اپتا ىشىندە تۇتاس پوەما جازدىم», دەپ وي بولىسكەن و.سۇلەيمەنوۆ, ءوز تۋىندىسىنان شاعىن ءۇزىندى وقىپ بەردى.
كورمەنىڭ اشىلۋىنا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى الەكسەي بوروداۆكين قاتىستى. ول ءوز سوزىندە كورمەنى ۇيىمداستىرۋشىلار تاراپىنان قازاقستاندىق اۋديتورياعا ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق اياسىندا عارىش سالاسىنداعى جەتىستىكتەردى كورسەتۋ ماقساتىندا ۇلكەن جۇمىس اتقارىلعانىن اتاپ ءوتتى.
«العاشقى «ۆوستوك» عارىش كەمەسىن ۇشىرۋ جانە اسپان الەمىن ودان ءارى يگەرۋ قازاق جەرىندەگى بايقوڭىر عارىش ايلاعىنان باستالدى. وسى جەردەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى توقتار اۋباكىروۆ تە ۇشتى, ونىڭ عارىشتاعى العاشقى ساپارىنىڭ 30 جىلدىعىن ءبىز وسى جىلى اتاپ وتەمىز. عارىشتى باعىندىرعان قوس قازاقستاندىق باتىر تالعات مۇساباەۆ پەن ايدىن ايىمبەتوۆتىڭ ەسىمدەرى الەمدىك عارىشكەرلەر تاريحىنا جازىلدى... ارينە, «ادامعا تابىن, جەر, ەندى!» جوباسى گۋمانيتارلىق سالاداعى رەسەي-قازاقستان بايلانىستارىنىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ جارقىن ايعاعى», دەدى ا.بوروداۆكين.
كورمە «جەر جاعالاۋى», «جەر. بايقوڭىر عارىش ايلاعى», «جەر. العاشقىلاردىڭ ۋاقىتى» اتتى ءۇش تاقىرىپتىق بولىمنەن تۇرادى. ونىڭ نەگىزگى بولىگى بۇرىنعى رەزيدەنتسيانىڭ كونسترۋكتيۆتى شەشىمى بويىنشا بىرەگەي «كۇمبەزدى» زالىندا – جوعارى دەڭگەيدەگى مەملەكەتارالىق كەزدەسۋلەر وتكەن, ونىڭ ىشىندە عارىشتى يگەرۋ ماسەلەسى دە قارالعان تاريحي ورىندا ورنالاسقان.
ءىس-شارا ۇيىمداستىرۋشىلارىن ۋكراينانىڭ جيتومير قالاسىنداعى س.پ.كورولەۆ اتىنداعى ۇلتتىق كوسموناۆتيكا مۋزەيى وكىلدەرى عارىشكەرلەر كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, بەينەۇندەۋ جولدادى.
«ۋكراينا – سەرگەي كورولەۆتىڭ وتانى, ال قازاقستان ونىڭ ارمانىن ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرعان كيەلى مەكەنگە اينالدى. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدى ورتاق تاريح, عارىشتىق جەتىستىكتەر تاريحى بىرىكتىرەدى. بۇل بولاشاق عىلىمي-مادەني ىنتىماقتاستىقتىڭ, ەكى حالىق اراسىنداعى دوستىق بايلانىستى نىعايتۋدىڭ نەگىزى بولسىن», دەپ اتاپ ءوتتى اللا لەكتەۆا.
قازاقستاندىقتارعا ماسكەۋ قالاسىنداعى يۋ.ا.گاگارين اتىنداعى كوسموناۆتيكا مۋزەيىنىڭ اتىنان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, كسرو ۇشقىش-عارىشكەرى الەكساندر لاۆەيكين دە ءسوز سويلەپ, قۇتتىقتاۋ جولدادى. «قۇرمەتتى دوستار, مەن «مير» ستانساسىنا ەكسپەديتسيا كومانديرى يۋري رومانەنكومەن بىرگە ۇشقان كەزدە, ءبىز جەرىمىزگە كوپ قارادىق. ارينە, كورىكتى جەرلەر كوپ. بىراق ەڭ ادەمىسى – سىزدەردىڭ مەكەندەرىڭىز, ءسىزدىڭ تابيعاتتارىڭىز جانە سىزدەردىڭ ادامدارىڭىز».
«استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى مەن م.گوركي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس دراما تەاترىنىڭ ارتىستەرىنىڭ «ادامعا تابىن, جەر, ەندى!» مۋزىكالىق-پوەتيكالىق قويىلىمى ءىس-شارانىڭ كوركىن اشتى. ايتا كەتۋ كەرەك, حالىقارالىق كورمەنى دايىنداۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ ۇدەرىسى تاريحي جاد پەن جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋدىڭ ورتاق ۇلگىسىنە اينالدى.
