شىنتۋايتىنا كەلگەندە, الەمدى جايلاعان ىندەت ەلىمىزگە ەنىپ, وقۋشىلار ونلاينعا كوشپەسە, ءبىراز اۋىل ينتەرنەتسىز ءالى وتىرار ما ەدى, كىم ءبىلسىن؟! بىلتىر عوي, اۋدان-قالانىڭ باس-اياعىنا بلوك-بەكەتتەر قويىلىپ, ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلار قاشىقتان وقۋعا كوشكەندە, عالامتورسىز تۇرعىندار ءتاۋىر-اق قينالدى. اۋىل-اۋىلداردا تەلەفوندارىن قۇشاقتاعان ەلدىڭ تاۋدان تاسقا سەكىرىپ كەتكەن كەزدەرى دە جاسىرىن ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى ىزعۇتتى ايتىقوۆ پەن بەستەرەك اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ەدى. ماسەلە كوتەرىلە سالا اۋدان اكىمدىگى مەن «قازاقتەلەكوم» اق بىرلەسىپ, جوسپاردان تىس قاتار جاتقان قوس اۋىلعا ينتەرنەت جەلىسىن تارتىپ بەرۋدى قولعا العان. قاتار جاتقان دەيمىز, بەستەرەك تاۋدىڭ بەرگى بەتى, ىزعۇتتى ارعى جاعى. تاۋ-تاستى جەر بولعاندىقتان, ماماندارعا ءموبيلدى ينتەرنەت ستانساسىن ورناتۋ وڭاي ەمەس ەدى. دەيتۇرعانمەن, حالىقتىڭ پىكىرىن ەسكەرگەن باسشىلىق دەرەۋ ينتەرنەت جەلىسىن تارتۋدى باستاپ كەتكەن.
– بىلتىر جاعداي كۇردەلى بولدى. ءبارىمىز قاشىقتان جۇمىس ىستەۋگە كوشتىك. ال ينتەرنەتسىز ەلدى مەكەندەر قاتتى قينالدى. سونىڭ ىشىندە قالانىڭ ىرگەسىندەگى بەستەرەك پەن ىزعۇتتى ايتىقوۆ اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى بار, – دەدى ۇلان اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇرحات سادىقوۆ.
«قازاقتەلەكوم» اق ماماندارى الدىمەن ينتەرنەت جەلىسى جاقسى تارايتىنداي بيىك نۇكتەنى انىقتاعان. ال اۋدان اكىمدىگى 550 مەتر بيىكتىكتەن بەلگىلەنگەن نۇكتەگە ەلەكتر ەنەرگياسىن تارتۋدى ءوز مويىندارىنا العان. ءسويتىپ ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىسىپ, ايعا جۋىق ۋاقىتتا ەكى اۋىلعا ينتەرنەت تارتىلدى. بەستەرەكتەگى 22 ءۇيدىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇشىن راديوكوپىر قويىلدى. ءموبيلدى بايلانىسپەن قاتار, 3G جىلدامدىقتى ينتەرنەتتىڭ تارتىلعانىنا ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قارياعا دەيىن قۋاندى. وقۋشىلار وقۋلارىن ويداعىداي جالعاستىرىپ جاتسا, زەينەتكەرلەر ءۇشىن تەلەارنالار سانىنىڭ كوپتىگى ەرمەك بولدى. ءدال وسىنداي ينتەرنەت جەلىسى «250+» باعدارلاماسى اياسىندا گلۋبوكوە اۋدانىنىڭ ۋۆاروۆا اۋىلىنا جەتتى. وسكەمەننىڭ بۇيىرىندەگى بۇل اۋىل دا ينتەرنەتتىڭ يگىلىگىن كورە الماي وتىرعان ەدى.
– ىزعۇتتى مەن بەستەرەك اۋىلدارىن قامتيتىنداي بيىك نۇكتەگە مۇنارا ورناتىلدى. ءموبيلدى وپەراتورلار ارناسىن الدى. بارىندە 3G تارتىپ تۇر. بىراق 100 پايىز جاقسى ىستەيدى دەپ ايتا المايمىز. تەحنيكا بولعاندىقتان, كۇن رايىنا بايلانىستى اقاۋلار بولىپ تۇرادى. وعان تۇرعىندار تۇسىنىستىكپەن قاراسا ەكەن. جوندەۋشى بريگادا 24 ساعات باقىلاپ وتىرادى. 1 سەكۋندقا جوعالسا, ءبىلىپ وتىرامىز, – دەيدى شىعىس تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىلەرىن پايدالانۋ جانە دامىتۋ قىزمەتىنىڭ باستىعى اسلان تولىقباەۆ.
ۇلان اۋدانىندا ۇزىن سانى 45 اۋىل بولسا, ونىڭ بارلىعىندا دەرلىك ءموبيلدى بايلانىس بار. ەندى ون بەس شاقتى اۋىلدى 3G ينتەرەنەت جەلىسىمەن قامتۋ كەرەك. بۇل باعىتتا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. يننوۆاتسياسى ۇشقان قۇستاي زىمىراعان زاماندا ءار اۋىل 3G, 4G سىندى جىلدام ينتەرنەتپەن قامتىلا بەرمەك. كەشە عانا ءۇي تەلەفونىنىڭ تۇتقاسىن ۇستاپ وتىرعانداردىڭ كوبى ۇيالى تەلەفونعا كوشكەن. اينالدىرعان ءبىر ايدا اۋىل ءومىرى مۇلدەم وزگەردى. ەل-جۇرت بۇرىنعىداي كۇرە جولدىڭ بويىندا سارىلىپ سارى اۆتوبۋستى دا كۇتپەيدى. «ۋاتساپ» جەلىسىندەگى اۋىلدىڭ توبىنا جازا سالسا, تاكسي ۇيىنەن الىپ كەتىپ, دىتتەگەن جەرىنە جەتكىزەدى. تسيفرلاندىرۋدىڭ ناتيجەسىندە ەلدىڭ كوپ دۇنيەگە قولدارى جەتتى. ىزعۇتتى اۋىلىنداعى ق.قايسەنوۆ ورتا مەكتەبىنىڭ ۇستازدارى كۇنى كەشەگە دەيىن قاراپايىم kundelik.kz باعدارلاماسىن اشا المايتىن.
– كوزىمىز اشىلدى. وسىعان دەيىن باسقا كومپانيالارمەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, ينتەرنەتتەرىن پايدالانىپ كوردىك. بارلىق باعىتتا الدىڭعى قاتاردا بولعانىمىزدى قايتەيىك, kundelik.kz تولتىرۋدا سوڭعى ورىندا ەدىك. ءتىپتى ەلەكتروندى پوشتادان قاراپايىم قۇجاتتى كوشىرىپ الۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولعان. قازىر ەش ماسەلە جوق. 3G ۇشىپ تۇر. تەلە-2, Altel, Beeline ءبارى ىستەيدى, – دەدى ورتا مەكتەپتىڭ ديرەكتورى ارحات راحىمبەردينوۆ.
قاسىم قايسەنوۆ اتىنداعى بۇل مەكتەپ وسىعان دەيىن توعىز سىنىپتىق قانا ەدى. سوڭعى جىلدارى اۋىلدا حالىق سانى ارتىپ, ون ءبىر سىنىپتىق بولىپ وزگەردى. اۋىلدان كوشىپ جاتقان ەشكىم جوق. ساتىپ الامىن دەسەڭىز دە, بوس تۇرعان ءبىر ءۇي تاپپايسىز. بۇدان بىلاي دا كوشە قويۋى ەكىتالاي. ونىڭ ۇستىنە جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەت تارتىلدى.
– ءار وپەراتور ءوز بازالىق ستانساسىن قويعاننان گورى باسقا وپەراتورلار ءۇشىن دە ورناتسا, ەكونوميكالىق, تەحنيكالىق جاعىنان ءتيىمدى بولادى. ءبىز بۇگىنگى ۋاقىتقا دەيىن شىعىستا «قازاقتەلەكوممەن» بىرلەسىپ, 112 بازالىق ستانساسىن ورناتتىق. مەجەلەگەن جوسپار ورىندالدى. ەندى بايلانىستىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز, – دەيدى «تەلە-2» وپەراتورىنىڭ جەتەكشى ينجەنەرى ايبار شويانباەۆ.
ايتا كەتەيىك, بۇرىن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ 150 ەلدى مەكەنىندە ينتەرنەت بولماسا, بۇگىنگى تاڭدا بۇل سان ەكى ەسەگە ازايعان. وبلىس بويىنشا 1800 شاقىرىم تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى تارتىلدى. ارينە ءالى دە زاماناۋي بايلانىس جۇيەسىنە قول جەتكىزە الماي وتىرعان اۋىلدار بارشىلىق. تالشىقتى-وپتيكالىق جەلىسىن تارتۋ اياقتالعاننان كەيىن «250+» باعدارلاماسى بويىنشا اۋىلداردى ينتەرنەتپەن قامتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى جۇزەگە اسادى. ياعني تارتىلعان تالشىقتى-وپتيكالىق جەلىلەرگە قوسىلۋ نەگىزىندە تۇرعىندار سانى 250 جانە ودان دا كوپ اۋىلداردا جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءموبيلدى وپەراتورلار جۇمىس جۇرگىزەدى. ولاردىڭ اراسىندا اتالعان باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, ينتەرنەت-ترافيكتى اۋىل ابونەنتتەرى «You tube» ارناسىنداعى روليكتەردى كورۋگە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە سويلەسۋگە جانە مەسسەندجەرلەردە بەينە قوڭىراۋ شالۋعا جۇمسايدى ەكەن. ال تارتىلىپ جاتقان جۇيە ابونەنتتەرگە ارتىعىمەن جەتكىلىكتى. باسقاسىن ايتپاعاندا, HD ساپالى ءفيلمدى ءۇش-اق مينۋتتا جۇكتەۋگە قاۋقارلى.
ەسكە سالا كەتسەك, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرى تەحنولوگياسى بويىنشا كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋعا «قازاقتەلەكوم» اق 2018 جىلدىڭ سوڭىندا كىرىسكەن بولاتىن.
