رۋحانيات • 12 ءساۋىر، 2021

ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ

293 رەت كورسەتىلدى

كوپتەن كۇتكەن رامازان دا كەلىپ جەتتى. بۇل اللانىڭ مەيىرىمى توگى­لىپ، جۇماقتىڭ ەسىگى ايقارا اشى­لاتىن، ساۋاپتار ەسەلەنىپ جا­زى­لاتىن شاراپاتى مەن شا­پا­عاتى مول اي.

ويتكەنى مۇندا جان مەن ءتاندى رۋحاني تازارتاتىن ورازا قۇلشىلىعى ورىندالادى. قۇدسي حاديستە اللا تاعالا: «ورازا – تەك مەن ءۇشىن. ونىڭ سىيىن (ساۋابىن) ءوزىم عانا بە­رە­مىن...» دەپ ايتقان. بيىل­عى ورا­زا­نىڭ ەرەكشەلىگى – پان­دە­ميا­لىق احۋالعا تاپ كەلىپ وتىر. سون­دىق­تان قاسيەتتى ايدا جاسا­لاتىن ءدىني جورالعىلار توڭى­رەگىندە تۋىنداپ وتىرعان سۇراق­تارعا دۇرىس جاۋاپ الۋ ءۇشىن قازاق­­ستان مۇسىلماندارى ءدىني با­س­قار­­ماسىنىڭ توراعاسى، باس ءمۇف­تي ناۋرىزباي قاجى تاعان­ ۇلى­نا­ جولىعىپ، كوپشى­لىكتى تول­عان­دىرىپ جۇرگەن ساۋالعا جاۋاپ الدىق.

 

– اسسالاۋماعالەيكۋم ءمۇفتي حازى­رەت، كۇللى مۇسىلمانعا پارىز ەتىلگەن ءھام ىشىندە ورازا قۇل­شى­­لىعى بار رامازان ايى دا كەلىپ جەتتى. وزىڭىزگە جانە بارشا پايعامبار (س.ع.س) ۇمبەتتەرىنە قۇتتى بول­سىن ايتامىز. وسى ورايدا، اتالعان قۇلشىلىقتىڭ مۇسىلمان بالاسى ءۇشىن ۇكىمى قانداي جانە ماڭىزى جايلى ايتىپ بەرسەڭىز؟

– بارلىق ماقتاۋ مەن ماداق اللاعا ءتان. ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەدكە اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن! اسا قامقور، ەرەكشە مەيىرىمدى اللانىڭ اتىمەن باستايمىن!

اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراننىڭ «باقارا» سۇرەسىندە ورازانىڭ ۇكىمى جايلى: ء«اي، مۇمىندەر! سەندەرگە بۇرىن­عىلارعا پارىز بولعانداي ورازا پارىز ەتىلدى. ارينە، ساقسىنار­سىڭ­دار...» دەيدى. وسى اياتتاعى «ساقسىنار­سىڭ­دار» دەگەن سوزگە ايرىقشا توقتال­عىم كەلەدى. بىردە ايگىلى ساحابا ءابۋ ھۇراي­را (اللا وعان رازى بولسىن) تاقۋا­لىق تۋرالى سۇراعان كىسىلەرگە بى­لاي دەيدى: «سىزدەر ومىرىڭىزدە تىكەنى كوپ جولمەن ءجۇرىپ كوردىڭىزدەر مە؟». سوندا قاسىنداعى ادامدار: ء«يا، وت­تىك»، دەپ جاۋاپ بەردى. ءابۋ ھۇراي­را (اللا وعان رازى بولسىن) تاعى دا: «ولاي بولسا، سول جەردەن وتكەن كەزدە نە ىستەدىڭىزدەر؟» دەپ سۇرادى. ولار: «تىكەندەردەن ساقتانىپ وتتىك»، دەپ جاۋاپ بەردى. سوندا ساحابا: «تاقۋالىق تا ءدال سولاي، كۇنا مەن قاتەلىكتەردەن ساقتانۋ»، دەپ ءتۇسىندىرىپ بەرگەن ەكەن.

ورازا قۇلشىلىعىنىڭ ءمانى دە وسىندا. اۋىز بەكىتكەن ادامنىڭ ساناسىندا «وسى ءىسىم ورازامدى بۇزىپ جىبەرمەي مە؟» دەگەن ساۋال ءاردايىم جاڭعىرىپ تۇرادى. ءتىپتى ورازا ۇستاعان جان بىرەۋدى رەنجىتىپ الۋدان ساقتانىپ، ساۋاپتان قۇر قالماۋعا تىرىسادى.

ادەتكى كۇندە بىرەۋدىڭ ادەپسىز ارە­كە­تىنىڭ «قارىمتاسىن» بەرۋگە اسىعىپ تۇ­راتىن جان قاسيەتتى رامازان ايىن­دا وزگە ادام داۋىس كوتەرىپ، شەكتەن شى­عىپ جاتسا دا «مەن ورازا ەدىم» دەپ ما­سە­لەنى تاقۋالىق جولمەن شە­شەدى. ويت­كەنى رامازاندا «مەن ورازا­مىن» دەپ ايتۋ – سۇننەت امال، ياع­ني پاي­عام­بار جولى. ارداقتى پاي­عام­بارىمىز: «كىم­­دە-كىم اۋزى بەرىك بول­سا، جامان ءسوز سوي­­لەمەسىن. داۋىس كوتەرىپ، ايقاي شى­­عار­ماسىن. بىرەۋ وعان ءتىل تيگىزسە نەمەسە ونى­مەن كەرىس­كىسى كەلسە وعان «مەن ورا­زا­مىن» دەسىن» دەپ وسيەت ەتكەن.

تاقۋالىق – ارنايى ىزدەپ، ۋاقىت-ءساتىن كۇتىپ جاسايتىن امال ەمەس. اللادان قورقۋ، كۇنادان ساقتانۋ كۇن­دەلىكتى تىرشىلىگىمىزدە، جۇمىسىمىز بەن وتباسىمىزدا، كەز كەلگەن قوعامدىق ورتادا كورىنىس تابۋى ءتيىس. ال ورازا ايى تاقۋالىقتى تۋ ەتەتىن ورايلى ءسات.

اۋىز بەكىتىپ جۇرگەنىمىزدىڭ ءوزى بىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ابۋباكىر كەردەرىنىڭ:

«مۇسىلمان بولساڭ – ءىجدات قىل،

يمان، رۋزا، نامازعا.

اعايىن بولساڭ، تاتۋ بول،

اۋەس بولما ارازعا!» دەپ جىرلايدى.

اۋزى بەرىك ادام بويىنداعى كۇش-قۋاتىن ونبەس داۋدى قۋىپ، بوس نارسەگە جۇمسامايدى. ءناپسى-قالاۋى «جۋاسىپ» قالعان جان جاماندىقتان قا­شىق جۇرەدى. قۋ ءناپسى ادامدى ازدى­را­تىن امالعا جەتەلەگەنمەن، اقىل­دى مۇ­سى­لمان ءناپسى قالاۋىنا ەرمەي­دى. ال قالاۋعا ەرىك بەرگەن پەندە ونىڭ «قۇ­لى­نا» اينالماق. ءناپسىنى تاربيە­لەۋ­دىڭ توتە جولى – اشتىق، ياعني ورازا ۇستاۋ.

ورازانىڭ مۇمىندەر ومىرىندەگى ماڭىزى ەرەكشە. بۇل ايدا مۇسىلمان بالا­سىنىڭ نيەتى مەن امالى ۇيلە­سىپ، جاقسىلىققا ۇمتىلادى. ىزگى عۇلا­ما­لاردىڭ ءبىرى «ەرەجەپ – جەلگە، شاع­بان – بۇلتقا، رامازان جاڭبىرعا ۇقسايدى. ەرەجەپ ايىندا ءدان ەگىلمەسە، شاعباندا سۋارىلماسا، رامازاندا قانداي ەگىن كۇتۋگە بولادى» دەگەن ەكەن. سول ايتپاقشى، رامازان – رۋحاني ازىق جينايتىن بەرەكەلى اي. پەندە ورازا كەزىندە وزىندە بار نىعمەتتىڭ بەرەكەسىن سەزىنەدى، قادىرىنە جەتەدى.

– بيىلعى ورازا پاندەميالىق جاعدايعا تاپ كەلگەندىكتەن، پارىز-سۇننەت قۇلشىلىقتاردى جاساۋدا قانداي وزگەرىستەر بار جانە ورىندالۋى جايلى نە ۇكىم ايتاسىز؟

– ءبىز ەلىمىزدەگى پاندەميالىق جاع­­­داي­دى ەسكەرىپ، جۇقپالى كورونا­ۆي­رۋس ىن­دەتىنىڭ الدىن الۋ جانە ودان ساق­تانۋ ءۇشىن قۇلشىلىق جاساۋ ما­سە­­لەسىن ءۇش ايماققا، ياعني «جاسىل»، «سارى»، «قىزىل» دەپ بولدىك. «جا­سىل» ايماقتاعى مەشىتتەردە تا­راۋىق نامازىندا قىسقا سۇرەلەر وقىل­ا­دى. ال اۋا رايى قولايلى، مىسالى وڭ­تۇس­تىك ايماقتاردا وقىلاتىن تاراۋىق نامازى مۇمكىندىگىنشە مەشىت اۋلا­­سىندا وتكىزىلەدى. تاراۋىق نامازى رۇق­سات ەتىلگەن مەشىتتەردە قۇران حا­تىم­دى ءبىر پارادان اسىرماي وقۋ تۋ­­رالى يمامدارعا ءتيىستى تاپ­سىر­ما بە­رىلدى. جاماعات نامازى كەزىن­دە ارا­قا­شىقتىق ساقتالادى. بۇعان قاتىس­تى ارنايى ءپاتۋا شىققان. وسى رەتتە جاسى ۇلكەن كىسىلەرگە، دەنساۋلىعى ناشار ادامدارعا جəنە جاس بالالارعا نامازدارىن ۇيلەرىندە وقۋعا كەڭەس بەرەمىز. مەشىتكە بەتپەردەمەن كەلۋ مىندەتتى.

ال «قىزىل» ايماقتاعى مەشىتتەردە، وكىنىشكە قاراي، جاماعاتپەن ناماز وقىلمايدى. مەشىتتە بەلگىلەنگەن ورىن­داردا جەكە قۇلشىلىق جاسالادى. جۇقپالى دەرتتى وقشاۋلانۋ، ساقتانۋ ارقىلى عانا جەڭۋگە بولاتىنىنا كوزىمىز جەتتى. وسى رەتتە بارشا وتان­داستارىمدى اۋىزاشار كەزىندە، قۇل­شىلىق ساتتەرىندە سانيتارلىق تالاپ­تاردى قاتاڭ ساقتاۋعا شاقىرامىن!

– اۋىزاشار دەپ قالدىڭىز، ورازا قۇلشىلىعىندا ادەتتەگىدەي «اۋىزاشار» ادەبى بار. وسى ماسەلەگە بايلانىستى نە ايتاسىز؟

– ارينە، ورازا كەزىندە اۋىزاشار بەرىپ، ساۋاپ الۋعا تىرىسامىز. الاي­­دا پاندەميالىق جاعدايدا جا­قىن­دارىمىزعا زيان تيگىزبەي، ولار­دىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرمەي، جۇق­پالى دەرت­تى تاراتپاۋعا ۇلەس قوسۋ – بۇگىنگى كۇن­نىڭ ماڭىزدى ءارى ۇلكەن ساۋاپ­تى ءىسى­نىڭ ءبىرى. ساۋاپ الام دەپ بىرەۋ­دىڭ وبالىنا قالىپ جۇرمەيىك دەگىم كە­لەدى. قازىرگى جاعداي بارىنشا ساق­تانۋ قاجەتتىگىن ۇقتىرىپ وتىر. باس مەم­لەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەردىڭ №68 قاۋلىسىندا قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتىلەرىندە ەسكە الۋ راسىمدەرى­نە رۇقسات بەرىلگەنىنە قاراماستان، اۋىز­اشار­دى مۇمكىندىگىنشە وتباسى ورتاسىن­دا وتكىزۋدى ۇسىنامىز.

قاسيەتتى ايدا قايىرىمدىلىق جاساپ، ساۋاپ الۋدى نيەت ەتكەن جاندارعا ايتارىم: اۋىزاشار قوراپتارىن ەرىك­تىلەر نەمەسە مەشىت قىزمەتكەرلەرى ار­قىلى كومەككە مۇقتاج ازاماتتارعا جەت­كىزۋگە بولاتىنىن قاپەرلەرىڭىزگە سالا­مىن. ءدىني باسقارما رامازان ايىن­دا سانيتارلىق تالاپتاردى ساق­تاي وتىرىپ، قايىرىمدىلىق ءىس-شارا­لارىن جوسپارلى تۇردە جۇزەگە اسىرا­دى. بارشا قاۋىمدى يگى ىسكە ۇلەس قوسۋ­عا شاقىرامىن!

– وتكەن جىلدارى ورازا كەزىندە اۋىل-ءۇيدى ارالاپ «جاراپازان» ايتۋشىلاردى كورىپ قالدىق... بۇل ارەكەت دىندە بار ما، الدە ءداستۇر مە؟

– جاراپازان ءسوزى «جا-رامازان»، ياعني اراب تىلىندەگى «رامازان كەلدى» دەگەن سوزدەن شىعادى. جاراپازان جى­رى­نىڭ مازمۇنىندا اللاعا ماداق، پايعامبارعا سالاۋات ايتىلادى. جارا­پازان جىرى يسلامنان بۇرىن پايدا بولعان دەگەن تۇجىرىم بار. وسىنداي تۇجىرىم ايتقان عالىمنىڭ ءبىرى – حالەل دوسمۇحامەد ۇلى. ول: «بۇل جىرلار جارتىلاي ءدىني سيپاتتى: جاراپازانشىلار ءوز ولەڭدەرىندە شا­ري­عاتقا يەك ارتا وتىرىپ، قايىر-ساداقا، سىي سۇرايدى» دەپ جازعان. ال احمەت بايتۇرسىنوۆ: «جاراپازان – رامازان دەگەن سوزدەن شىققان، ورازا ۋاقىتىندا بالالار، بوزبالالار تۇندە ءۇيدىڭ تىسىندا تۇرىپ، جاراپازان ولەڭىن ايتادى» دەگەن.

اقىن-جازۋشىلارىمىز ءدىندى، ادام­گەرشىلىكتى ولەڭ-جىرمەن ناسيحات­تاعان. مۇحتار اۋەزوۆ: «قازاق ورتاسىنا ءىسلام ءدىنىنىڭ تاراۋىنا كوبىنە قازاقتىڭ اقىندىقتى ءسۇيۋى سەبەپ بولدى دەگەن دۇرىس پىكىر» دەپ جازادى.

جاراپازان – قاسيەتتى رامازان ايى­نىڭ كەلگەنىن حابارلايتىن، حالىقتى ىزگىلىككە ۇندەيتىن جىر. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى بۇعان دەيىن جاراپازان جىرىن جاتقا ايتۋشىلار اراسىندا ارنايى سايىستار ۇيىمداستىرىپ، جەر-جەردە بايقاۋلار وتكىزىپ، وسى يگى ءداستۇردىڭ بۇقارالىق سي­پات الۋى ءۇشىن بىرنەشە جوبانى جۇزەگە اسىردى. جاراپازان ايتۋ دىنى­مىزدە بولماعانىمەن، داستۇرىمىزدە بار جاقسى ءۇردىستىڭ، جاقسى عۇرىپتىڭ ءبىرى.

قازاقشا «عۇرىپ» ءسوزى ء«ال-ۋرف» سوزىنەن شىققان. اراب تىلىندە ادام­دارعا ۇيرەنشىكتى بولعان، ادەت­تەگى ءىس-ارەكەت، ءۇردىس دەگەن ماعى­نا­لار­دى بىلدىرەدى. ء«ال-ۋرف» ءسوزى­نىڭ شاري­عات­تاعى تەرميندىك انىقتاما­سى مى­ناداي: «ول اقىل-ويدىڭ، لوگي­كا­نىڭ قۇپتاۋىمەن كوڭىلدەرگە ورنىق­قان، ادام تابيعاتى قابىل الاتىن نارسەلەر». «ادەت» ءسوزى ارابتىڭ ء«ال-اادا» سوزىنەن شىققان. ماعىناسى ادامدار اراسىندا كوپ قايتالا­ناتىن­دىقتان داعدىعا اينالعان ىستەر دەگەندى بىلدىرەدى.

ايتايىن دەگەنىم، جاراپازان جىرى دا كوڭىلگە ورنىققان، حالقىمىزعا ۇيرەنشىكتى بولعان، ادامدار اراسىندا كوپ ايتىلاتىن جاقسى داعدىمىزدىڭ ءبىرى. سوندىقتان وسى داعدىنى قايتا جاڭعىرتىپ، ونىڭ جاڭا زاماناۋي ۇلگىسىن قولدانىسقا ەنگىزۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.

– جالپى، مۇسىلمان جاماعاتى اراسىندا «ورازا ساۋاپ ايى» دەگەن ۇعىم بار. وسىنىڭ ناقتى شاريعي جولى جانە ءمىنسىز دۇرىس ورىندالۋى جايلى ايتىپ بەرسەڭىز؟

– اللا تاعالا «فۋسسيلات» سۇرە­سىنىڭ 34-اياتىندا: «جاقسىلىق پەن جا­ماندىق تەڭ بولمايدى. جامان­دىق­تى جاقسى ىسىڭمەن جولعا سال. سون­دا عانا سەنىمەن دۇشپاندىعى بار قاس ادام، ءوزىڭنىڭ سىرلاس (وتە جاقىن) دوسىڭداي بولىپ كەتەدى» دەپ باياندايدى.

«مۇسىلمان» دەگەن ءسوز «مويىن­سۇنۋشى» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. دەمەك، مۇسىلمان بالاسى ءار ىسىندە اللانىڭ امىرىنە مويىنسۇنادى. ءتىپتى، بىرەۋ جامان نيەتپەن دورەكىلىك تانىتسا، وعان كوركەم تۇردە جاۋاپ بەرەدى. بىرەۋ اۋىز بەكىتكەن مۇسىلمانعا ءتىل تيگىزسە نەمەسە ونىمەن ارازداسقىسى كەلسە وعان «مەن ورازامىن» دەپ جاۋاپ بەرەدى. جوعارىدا ايتقانىمداي، اۋزى بەرىك ادام ءاربىر تەرىس نارسەدەن ساقتانىپ، ءار امالىن ادامگەرشىلىك تارازىسىمەن ولشەيدى.

«ورازا ساۋابى» دەگەن ىزدەپ ءجۇرىپ، ورايىن كۇتىپ الاتىن نىعمەت ەمەس. ەگەر كەز كەلگەن جاعدايدى، سىندارلى ءساتتى سابىرمەن قابىلداپ، قايى­رىن قۇدايدان كۇتەتىن بولساق، ورازا ۇستاعان ادامنىڭ ءار ءساتى ساۋاپقا تولى. دەمەك، ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ. ابۋباكىر كەردەرىنىڭ «مۇسىلمان بول­ساڭ – ءىجدات قىل» دەيتىنى سوندىق­تان. ءار ىسكە ىجداھات، دۇرىس نيەت كەرەك. نيەت پەن ءسوز تۇزەلمەي، امال تۇزەل­مەيدى. ء«سوزىڭدى تۇزە – ادەتىڭە اينالادى، ادەتىڭ – مىنەزىڭە اينالادى. مىنەزىڭ – سەنىڭ تاعدىرىڭ» دەيدى شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى. مىنە، كوركەم مىنەز دەگەنىمىز وسى. كوركەم مىنەزدى مۇسىلمان اينالاسىنا يسلام قۇندىلىقتارىن پاش ەتەدى.

– رامازان ايىندا «قادىر ءتۇنى» بار. وسى قاسيەتتى ءتۇننىڭ قۇلشى­لىق ۇكىمى جايلى ايتىپ وتسەڭىز؟

– اللا تاعالا جىلداردىڭ ىشى­نەن ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەد (وعان سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) دۇنيەگە كەل­گەن جىلدى بەرە­كەلى ەتىپ قويدى. ايلار­دىڭ ىشىندە رامازان –قاسيەتتى اي. كۇن­دەردىڭ ىشىن­دە جۇما، اراپا كۇن­دەرىنىڭ قاسيەتى ەرەكشە. ال جاراتقان جاببار يەمىز تۇندەردىڭ ىشىنەن قادىر كەشىنىڭ قادىرى مەن قاسيەتىن، دارەجەسى مەن ساۋابىن ارتتىرىپ قويعان.

ءيىسى مۇسىلمان بالاسىنىڭ تاعدىر جازى­لاتىن ءتۇندى تاعاتسىزدانا كۇتۋى­نىڭ ءبىر حيكمەتى – جاراتقانعا جاقىنداي تۇسۋگە تالپىنۋى. قادىر كەشىنىڭ ءاربىر ءساتىن قۇلشىلىقپەن، دۇعامەن، قۇران وقۋمەن، ت.ب. اللاعا ۇنامدى ساۋاپتى امالدارمەن وتكىزەتىنىمىز سوندىقتان.

قادىر ءتۇنىنىڭ نەگىزگى قاسيەتى – ادامزات بالاسىن ەكى دۇنيە باقىتىنا جەتەلەيتىن قۇران كارىمنىڭ تۇسۋىندە. اللا تاعالا بۇل تۋرالى بىلاي باياندايدى: ء«بىز شىنىندا، قۇراندى قادىر تۇنىندە تۇسىردىك. قادىر ءتۇنىنىڭ نە ەكەنىن بىلەسىڭ بە؟ قادىر ءتۇنى (قاسيەت جانە ساۋاپ جاعىنان) مىڭ ايدان دا قايىرلى. سول تۇندە پەرىشتىلەر جانە جابىرەيىل اللانىڭ امىرىمەن (جەر بەتىنە اللا تاعدىر ەتكەن) بارلىق ءىستى اتقارۋ ءۇشىن تۇسەدى. سول ءبىر ءتۇن، اعارىپ تاڭ اتقانعا دەيىن اماندىق-تىنىشتىق ءتۇنى بولادى» («قادىر» سۇرەسى، 1-5-اياتتار).

پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋا­تى مەن سالەمى بولسىن) ءبىر حادي­سىندە: «كىمدە-كىم قادىر ءتۇنى يمانمەن جانە ساۋابىن ءۇمىت ەتىپ قۇلشىلىق ەتسە، ونىڭ الدىڭعى كۇنالارى كەشىرى­لەدى»، دەگەن.

بۇل تۇندە جاراتقانعا شىنايى جالبارىنعان پەندەلەردىڭ تىلەكتەرى قابىل ەتىلىپ، تاعدىرى جازىلىپ، ري­زىق-نەسىبەسى بەكىتىلەدى. كەيبىر عۇلا­مالار قاسيەتتى قادىر كەشىندە كىم­دەردىڭ قاجىلىققا باراتىنى بەلگىلى بولا­دى دەگەن. دەمەك، ءار ادامعا قاتىس­تى ۇكىم شىعارىلاتىن ءتۇندى بارىنشا ساۋاپتى امالعا ارناعانىمىز ابزال.

وسى رەتتە قادىر تۇنىندە جاسايتىن قايىرلى امالدارعا توقتالا كەتەيىن. ەڭ باستىسى، مۇسىلمان بالاسى بۇل كەشتى يمانمەن، اللاعا دەگەن مىق­تى سەنىممەن، ساۋابىن ءۇمىت ەتە وتىرىپ وتكىزۋى ءتيىس. ناماز، قۇران وقىپ، دۇعا جاساپ، اللادان كەشىرىم سۇ­راپ، ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەدكە (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) سالاۋات ايتىپ، ۋاعىز-ناسيحات تىڭداپ وتكىزۋگە اسا ءمان بەرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار الدىن الا قادىر ءتۇنىنىڭ قاسيەتى تۋرالى وقىپ-ءبىلىپ العان ءجون. ويتكەنى بۇل كەشتىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن، دارەجەسى مەن مارتەبەسىن، ساۋابى مەن قاسيەتىن تۇسىنگەن ادام ونىڭ بەرەكەتىنەن استە ماقۇرىم قالماۋعا تىرىسادى.

– ءمۇفتي حازىرەتى، بيىلعى ورازا قۇلشىلىعى قارساڭىندا ەلى­مىز كولەمىندە جۇقپالى ىندەت كورو­نا­ۆيرۋسقا قارسى ەكپە سالدىرۋ ناۋقانى ءجۇرىپ جاتىر. وسى ماسە­لەدە مۇسىلماندار اراسىندا ءارتۇر­لى پىكىر بار. ەلىمىزدىڭ ءدىن باسشىسى رەتىندە ءسىز نە ايتاسىز؟

– يسلام دىنىندە ادامنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنان اسقان قۇندىلىق جوق. سوندىقتان ءاربىر ادام ءوز دەنساۋلىعىنا اسا ءمان بەرۋى قاجەت. اللا تاعالا «باقارا» سۇرەسىنىڭ 195-اياتىندا: «وز­دەرىڭدى ءوز قولدارىڭمەن قاۋىپ-قاتەرگە سالماڭدار»، – دەپ بۇيىرعان.

اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالا­ۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «ەمدەلىڭدەر، راسىندا اللا ءاربىر دەرتتى شيپاسىمەن قوسا جاراتتى»، دەگەن. حالقىمىزدا: «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە، اۋىرمايتىن جول ىزدە»، دەگەن ناقىل بار. سول ءۇشىن كەز كەلگەن ادام ەمدەلۋدىڭ جا­نە اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جولدارىن قاراس­تىرۋى ءتيىس.

ارنايى مەديتسينا ماماندارى قازىرگى تاڭدا الەمگە قاۋىپ توندىرگەن كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ۆاكتسيناتسيالاۋدىڭ ادام دەنساۋلى­عىن ساقتاپ قالۋدىڭ قاۋىپسىز جانە ءتيىم­دى ءادىسى ەكەنىن ايتۋدا. ال شاريعات بويىنشا ءزارۋ جاعدايدا ەكپە سالۋعا بولادى. الايدا ەكپە سالدىرۋ – ءار ازاماتتىڭ ءوز ەركى.

ءسوز سوڭىندا ايتارىم، اللا تاعا­لا ەلىمىزگە اماندىق، جەرىمىزگە تىنىش­تىق ءناسىپ ەتىپ، ادامزاتتى جۇقپالى ىندەتتەن ساقتاعاي. قاسيەتتى رامازان ايىندا ۇستاعان ورازامىز بەن جاساعان ءاربىر جاقسى امالىمىز قابىل بولعاي. ءامين!

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىككە تولى سۋرەتتەر

رۋحانيات • بۇگىن، 13:05

كيىكتەردىڭ تولدەۋ كەزەڭى باستالدى

فوتوگالەرەيا • بۇگىن، 12:07

«بارىستىڭ» العاشقى ترانسفەرى

حوككەي • بۇگىن، 08:50

«ءان» بە، «ءۇن» بە؟

رۋحانيات • بۇگىن، 08:36

جۋرناليست قاسىم

رۋحانيات • بۇگىن، 08:34

ءسوز سويىل: ءازىل-وسپاق

رۋحانيات • بۇگىن، 08:32

دالالىق وركەنيەت تاعىلىمى

تاريح • بۇگىن، 08:23

بالاباقشانىڭ جوعىنان بارى جاقسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:18

كاسىپكە باۋلۋ – قاسيەتتى بورىش

ايماقتار • بۇگىن، 08:16

اتى-جونىمىزگە اباي بولايىق

قوعام • بۇگىن، 08:14

ءۇي ىشىندەگى ۇيلەسىم

پىكىر • بۇگىن، 08:06

قوي باققان وزار...

ايماقتار • بۇگىن، 08:03

حالىقارالىق قۇجاتتار قابىلداندى

قازاقستان • بۇگىن، 07:58

ايسبەرگ اقيقاتى

ادەبيەت • كەشە

جوق كىتاپتى ىزدەۋ

ادەبيەت • كەشە

كرەست-كەدەرگى...

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار