كونەنىڭ كوزىندەي, وتكەننىڭ وزىندەي بولعان مۋزەيلەر – تاريح پاراقتارىنان سىر شەرتەتىن قاسيەتتى ورىن. نەگىزگى التى باعىتتى نىساناعا العان اۋقىمدى باعدارلامانىڭ ءبىر تارماعى – تاريحي جانە مادەني جادىگەرلەردى تسيفرلاندىرۋ ءىسى. بۇل رەتتە مۋزەيلەردەگى قۇندىلىقتاردىڭ 3D مودەلىن جاساپ, جادىگەرلەردىڭ تسيفرلى كوشىرمەسىن ازىرلەۋ – ايرىقشا مانگە يە. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا الماتى قالاسىندا ورنالاسقان ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيدىڭ ارحەولوگيالىق التىندارى جانە ەتنوگرافيالىق كوللەكتسياسىنان 1020 قۇندىلىقتىڭ تسيفرلى كوشىرمەسى مەن 3D نۇسقاسى جاسالدى. تاريحتى تاسپالاۋ زامان تالابى دەسەك, بۇل جۇمىستار وتكەنگە ۇڭىلگىسى كەلەتىن ونەرسۇيەر قاۋىم ءۇشىن تاپتىرماس مۇمكىندىك تۋدىرىپ وتىر. ويتكەنى تسيفرلى فورماتقا نەگىزدەلگەن قۇندى جادىگەرلەردى مادەنيەت وشاعىنىڭ سايتى ارقىلى دا تاماشالاۋعا بولادى. اسىرەسە بۇل قازىرگى پاندەميا جاعدايىندا ونەرتانۋشىلار مەن كورەرمەنگە كوپ كومەگىن تيگىزۋدە.
سونىمەن بىرگە مادەني قورى باي ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىندە تسيفرلاندىرۋ نەگىزگى ەكى باعىت بويىنشا باستاۋ الىپ, كولەمدى جادىگەرلەردىڭ 3D كوشىرمەسىنىڭ تسيفرلى ءارحيۆىن جاساۋ ءۇشىن ارنايى زەرتحانا جاساقتالعان بولاتىن. وندا فوتوگراممەتريا ادىسىمەن 3D سكانەرلەۋ تەحنولوگياسى قولدانىلدى. وسى تەحنولوگيا بويىنشا ارحيۆ ءتۇزىلىپ, وعان 300 بىرلىكتەن استام ءمۇسىن ونەرىنىڭ قورى ەنگىزىلدى. بىلتىر 3D سكانەرلەۋ ۇدەرىسىن وڭتايلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا بۇدان ەكى ەسە كوپ جادىگەرلەر تسيفرلى جۇيەگە كوشىرىلگەن. 2D تسيفرلى سۋرەتتەر ءارحيۆىن تولىقتىرۋ جۇمىستارى دا قارقىندى جۇزەگە اسقان. وسى ىسپەتتەس جوبالار شاھارداعى كىتاپحانالاردا دا ىسكە اسىرىلا باستادى. بۇل جۇمىس كىتاپحانا قورىنداعى الەۋمەتتىك-ماڭىزدى قۇجاتتاردى تسيفرلاندىرۋعا, وڭىرلەردىڭ تسيفرلى كوللەكتسيالارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. سونىمەن قاتار ارحەولوگيالىق مۋزەي كەشەندەرىن, اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيلەردى قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار وڭ ناتيجەسىن كورسەتكەن.
وتكەن جىلى الماتى قالاسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جوسپارى 200 جوبانى قامتىعان. ايتالىق مەرەيتويى يۋنەسكو-نىڭ كۇنتىزبەسىنە ەنگەن دالا دانىشپانى ءابۋ ناسىر ءال-فارابي مەن ابايدىڭ مىزعىماس مۇرالارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان 38 شارا شىمىلدىعىن ءتۇردى. بۇل تۇرعىدا Abai Street Fest اشىق اسپان استىنداعى فەستيۆالىنىڭ تەاترلاندىرىلعان قويىلىمىن, «جەلسىز تۇندە جارىق اي» تاقىرىبىندا وربىگەن «مۋزەيدەگى ءتۇن» اكتسياسىن, «اباي weekend» فەستيۆالىن, Farabi World جاس عالىمدار فورۋمىن جانە ءال-فارابي مەرەيتويىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيانى ايرىقشا اتاۋعا بولادى. وتكەن جىلدىڭ اقپان ايىندا شاھاردىڭ جەتىسۋ اۋدانىندا ورناتىلعان اباي ءمۇسىنى دە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا سالتانات قۇرعان ىلكىمدى ءىستىڭ ءبىرى.
– «رۋحاني جاڭعىرۋ» – بۇرىن-سوڭدى بولماعان ءمانى تەرەڭ مەگاجوبا. بىلتىر ارحەولوگيالىق مۋزەي كەشەندەرىن, اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيلەردى قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار ۇزدىكسىز جالعاستى. دالا فولكلورى مەن مۋزىكاسىن تانىمال ەتۋ ماقساتىندا «سازگەن سازى» فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ سانكت-پەتەربۋرگكە, سونداي-اق قۋىرشاقتار تەاترىنىڭ پولشا مەن بولگارياعا ارنالعان حالىقارالىق فەستيۆالعا شەتەلدىك گاسترولدەرى جوسپارلاندى. «بورالداي ساق قورعاندارى» ارحەولوگيالىق پاركىندە قازاق جانە بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ تاريحي, مادەني مۇراسىن كوپشىلىككە تاراتۋ ءۇشىن « ۇلى دالا – كوشپەندىلەر الەمى» حالىقارالىق ەتنوگرافيالىق فەستيۆالى ءوتتى, – دەيدى الماتى قالاسى بويىنشا «رۋحاني جاڭعىرۋ» جوبالىق كەڭسەسىنىڭ باسشىسى گۇلنار قوڭىروۆا.
الەمدى ابىگەرگە سالعان پاندەمياعا بايلانىستى كوپتەگەن شارا ونلاين فورماتقا اۋىسقانى بەلگىلى. حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن مۋزەيلىك تاقىرىپتىق دارىستەر دە جەلى ارقىلى جۇرتشىلىققا جول تارتىپ, 55 مىڭنان استام قارالىم جيناعان. وسى رەتتە قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسى ءداستۇرلى اۋەندى دارىپتەۋ ماقساتىندا 1000 ءۇنجازبانى جارىققا شىعارعانىن ايرىقشا اتاي كەتكەن ءجون.
شاھارداعى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ قۇندىلىقتارىن يدەولوگيالىق تۇرعىدان قامتيتىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىسانداردىڭ قۇرىلىسى مەن قايتا جاڭارتىلۋى جالعاسۋدا. رەسپۋبليكا الاڭىندا بالالار مەن مادەني-ويىن-ساۋىق ايماقتارىنا بولىنگەن قايتا جاڭارتىلعان «المالى» قوعامدىق كەڭىستىگى اشىلىپ, نىسان اۋماعىندا قازاقستاندىق سۋرەتشىلەردىڭ مۇسىندەرى ورناتىلعان.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا مىقتى ءارى جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ءبىرتۇتاس ۇلت بولۋ ءۇشىن بولاشاققا قالاي قادام باسۋدىڭ جانە بۇقارالىق سانانى قالاي وزگەرتۋدىڭ ايقىن جولى كورسەتىلدى. ناتيجەسىندە, جان-جاقتى جاڭعىرۋلار كوشىن تۇزەگەن قازاق ەلىندەگى ىرگەلى وزگەرىستەردى الەم ەلدەرى مويىنداۋدا.
الماتى
