زاڭنىڭ شيكىلىگى كوپ
«قازگەولوگيا» اق باسقارما توراعاسى ءانۋار بورانباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپكەرلىك كودەكسىندە جەر قويناۋىن يگەرۋگە بايلانىستى تەك كومىر كەن ورىندارىنان مەتان وندىرۋگە عانا باسىمدىق بەرىلگەن. دەمەك, ىسكە اسىرىلۋعا ءتيىس ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ تىزبەسىندە گەولوگيالىق بارلاۋ قاراستىرىلماعان. سايكەسىنشە, وسى سالاداعى كومپانيالار سالىقتىق جانە باسقا دا جەڭىلدىك تۇرلەرىنەن قاعىلىپ وتىر.
«ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى قولعا العانى راس. كەزىندە ۇسىنىلعان گەولوگيالىق بارلاۋدى دامىتۋعا ارنالعان باعدارلاما قازىر جەتىلدىرىلىپ, 2021-2025 جىلدار ارالىعىندا ىسكە اسىرىلاتىن ۇلتتىق جوباعا وزگەرتىلۋدە.
سوعان سايكەس, سالانى دامىتۋعا شامامەن 153 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاراستىرىلماق. تۇتاستاي الساق, بۇل قاراجات شيكىزاتتىق بازانى تولىقتىرۋعا جەتكىلىكسىز. سونىمەن قوسا زاڭنامالىق بازانىڭ السىزدىگى سالانى تەجەپ وتىر. ايتالىق, ءبىزدىڭ كاسىبىمىزدە ەڭ كۇردەلى كەزەڭ – جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋ ىسىنە قاراجات تارتۋ. مىسالى, كاسىپكەرلىك كودەكستىڭ 286-بابىندا كومىر كەن ورىندارىنداعى مەتان وندىرىسىنەن باسقا جەر قويناۋىن يگەرۋ مەن گەولوگيالىق بارلاۋعا بىردە-ءبىر جەڭىلدىك تۇرلەرى قاراستىرىلمايتىنى جازىلعان. شارتتى تۇردە ايتساق, ءبىزدىڭ سالانى قۇمار ويىن تۇرلەرىنە تەڭەستىرىپ وتىر. بۇل دۇرىس ەمەس. ويتكەنى جاڭادان اشىلعان كەن ورىندارى ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارعا رەسۋرستىق بازانى كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, سەرۆيستىك كومپانيالارعا ءتيىستى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا جول اشادى. سونداي-اق قابىلدانعان «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكستە شيكىلىكتەر بار. اتاپ ايتقاندا, ەگەر دە مۇناي-گاز سەكتورىنداعى ءوندىرۋشى كاسىپورىندار رەسۋرستىق بازانى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ءتاسىلىن ساقتايتىنىن ەسكەرسەك, ءدال بۇلاي تاۋ-كەن سالاسىنداعى كومپانيالار تۋرالى ايتا المايمىز. ياعني جەر قويناۋىن ءتيىمدى يگەرۋ تەتىگى اتالعان سالاعا دا قايتارىلىپ, بۇل قاجەتتى جابدىقتى وندىرۋمەن نەمەسە بەلگىلى ءبىر شيكىزاتتى بايىتۋمەن اينالىساتىن سەرۆيستىك كومپانيالارعا ەسكەرتۋ بولار ەدى», دەدى ءا.بورانباەۆ.
ۇلتتىق كومپانيانىڭ باسشىسى جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋدى ساپالى جوسپارلاۋ مەن جوبالىق قارجىلاندىرۋ تەتىگىنە بايلانىستى دا پروبلەمالار بار ەكەنىن جاسىرمادى. ونى شەشۋدىڭ جولدارى جوعارىدا كورسەتىلگەن مەملەكەتتىك گەولوگيالىق بارلاۋدى دامىتۋعا ارنالعان بەسجىلدىق باعدارلامادا قامتىلعان.
فيسكالدى رەجىم قولايسىز
باعالى مەتالدار وندىرۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى عاني ساعيەۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, قولدانىستاعى فيسكالدى رەجىم گەولوگيالىق بارلاۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن ءتيىمسىز.
«قازىر ەلىمىزدەگى التىن كەن ورىندارى سارقىلۋعا جاقىن. مۇنى بارلىعى بىلەدى. قولدانىستاعى ءوندىرىس كولەمىن ەسكەرسەك, بۇل جوبالاردىڭ ومىرشەڭدىگى شامامەن 10-15 جىلدان اسپايدى. بۇعان قوسا نارىقتاعى يۋنيورلىق كومپانيالاردىڭ گەولوگيالىق بارلاۋعا سالاتىن قاراجاتى جوق دەسەك تە بولادى. دەمەك, بۇل مۇددەلى كومپانيالاردىڭ جەتىلدىرىلمەگەن فيسكالدىق رەجىمنىڭ سالدارىنان قازاقستانعا كەلۋگە ىنتاسى جوق ەكەنىن اڭعارتادى», دەدى ع.ساعيەۆ.
بۇل ورايدا تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارىنىڭ قاۋىمداستىعى سالانى ىنتالاندىرۋ تەتىگى رەتىندە گەولوگيالىق بارلاۋدى ققس-نان بوساتۋدى نەمەسە تومەندەتۋدى, سول سەكىلدى يۋنيورلىق كومپانيالاردى تارتۋ ءۇشىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىن ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. قاۋىمداستىقتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى نيكولاي رادوستوۆەتس ايتقانداي, اتالعان شارالار ەنگىزىلگەن بويدا مەملەكەت بيۋدجەتتىك قاراجاتتان قاعىلمايدى. كەرىسىنشە بۇل سالاعا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا, سونداي-اق وسى باعىتتى تارتىمدى ەتەتىنىنە سەنىمدى. ۇيىم باسشىسى گەولوگيالىق بارلاۋدى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى دا شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىنا نەسيە بەرىپ, قولداۋعا بولاتىنىن جەتكىزدى.
«ينۆەستورلاردى, ونىڭ ىشىندە يۋنيورلىق كومپانيالاردى «بىرىڭعاي تەرەزە» قاعيداتىن قۇرۋ ارقىلى تارتۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيمىز. ونىڭ كومەگىمەن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە ءوتىنىم بەرىپ, مۇددەلى كومپانيالار ءتيىستى جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن باسقا مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەرگە جۇگىرىپ, ۋاقىت جوعالتپاس ەدى. بىرىڭعاي تەرەزە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ, ينۆەستورلاردى ارتىق جۇرىستەن بوساتۋدا تاپتىرماس شەشىم دەپ ويلايمىز. بۇل, اسىرەسە, پاندەميا كەزىندە وتە وزەكتى. سوندىقتان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ باسشىلىعىمەن جۇمىس توبىن قۇرۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. وعان جاۋاپتى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ, سونداي-اق اكىمدىكتەردىڭ وكىلدەرى كىرىپ, قۇزىرەتتەرىنە سايكەس, ۆەدومستۆوارالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە سەپتەسەر ەدى. ناتيجەسىندە, ينۆەستور قاي مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قانداي قۇجاتقا قول قوياتىنىن انىقتاۋعا باسىن اۋىرتپايدى. ياعني ارتىق بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەر ونىڭ جۇمىس ىستەۋگە دەگەن ىنتاسىنان ايىرمايدى», دەدى ن.رادوستوۆەتس.
«يۋنيوردان چەمپيونعا دەيىن». ءدال وسىنداي اتاۋمەن بىلتىر «تاۋ-كەن سامۇرىق» كومپانياسى يۋنيورلىق كومپانيالاردى قولداۋ بويىنشا جۇمىستى قولعا العان بولاتىن. ۇلتتىق كومپانيانىڭ باسقارما توراعاسى قانات قۇدايبەرگەننىڭ پىكىرىنە سايكەس, اتالعان كاسىپورىن شاعىن كومپانيالاردى قولداۋدان بولەك, تىكەلەي گەولوگيالىق بارلاۋدى دا جۇزەگە اسىرا باستاعان.
«جاھاندىق كولەمدە الساق, قازاقستان تاۋ-كەن سالاسىنداعى تارتىمدى ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرەدى. بۇعان ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق, ءتيىستى ينفراقۇرىلىمنىڭ تالاپقا ساي بولۋى جانە پايدالى قازبا ورىندارىنىڭ از زەرتتەلۋى اسەر ەتىپ وتىر. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, سوڭعى 30 جىلدا تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسىندا ايتارلىقتاي جاڭا كەن ورىندارى اشىلماعان. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق اينالىمىندا بۇرىن زەرتتەلىپ, اشىلعان كەن ورىندارى قولدانىستا. 2018 جىلى «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكسى قابىلدانىپ, الەمدىك تالاپقا ساي ء«بىرىنشى كەلگەن – ءبىرىنشى يگەرەدى» قاعيداتى ەنگىزىلدى. ءتيىستى ليتسەنزيا مەن اقپارات الۋ ءتارتىبى جەڭىلدەتىلدى. قازىر ءبىز اۋستراليالىق كومپانيامەن بىرلەسىپ, 18 مىڭ شارشى شاقىرىم جەردى الىپ جاتقان اۋماقتا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بۇدان باسقا, يۋنيورلىق كومپانيالارمەن بىرگە جۇزەگە اسىرىپ جاتقان بىرنەشە جوبامىز بار. وعان تاعى ءبىر اۋستراليالىق كومپانيا Discovery Ventures Kazakhstan, سونداي-اق گەولوگيالىق بارلاۋمەن اينالىساتىن قازاقستاندىق كومپانيالار تارتىلىپ وتىر. تاياۋدا الىس-جاقىن ەلدەردەگى ارىپتەستەرىمىزبەن وسى باعىتتا تاعى بىرنەشە جوبانى ىسكە اسىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. تۇتاستاي العاندا, بۇل جوبالار ەلىمىزدەگى گەولوگيالىق بارلاۋدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ينۆەستورلارعا قانشالىقتى قىزىقتى ەكەنىن بايقاتادى», دەدى ق.قۇدايبەرگەن.
ساراپشىلار پايدالى قازبانىڭ جاڭا كەن ورىندارىن اشۋدا كانادا جانە اۋستراليانىڭ تاجىريبەسىنە جۇگىنگەن ارتىق ەتپەيدى دەگەن ويدا.
