وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم-شىلدەسىندە كوروناۆيرۋس ىندەتى شارىقتاپ تۇرعاندا كارديوحيرۋرگتەر ءومىر مەن ءولىمنىڭ اراسىندا جاتقان ناۋقاستاردى قۇتقارۋعا بارىنشا كۇش سالدى. ولار جۇرەككە وتا جاسالعاننان كەيىنگى ناۋقاستىڭ وكپەسىنە قوسىلاتىن اپپاراتتى قولداندى. كوروناۆيرۋسقا شالدىققانداردى ەمدەۋ حاتتاماسىنا مۇلدە قايشى بولسا دا, امالسىزدان وسىنداي امالعا بارعان. «ادەتتە كوروناۆيرۋسقا شالدىعىپ, تىنىس الۋى قيىنداعان ناۋقاس رەانيماتسيادا جاتادى. بۇل جەردە دە ءحالى ناشارلاسا, وكپەنى جاساندى جەلدەتۋ اپپاراتىنا قوسادى. ال ەگەر اپپاراتتىڭ شاماسى كەلمەسە نە ىستەۋ كەرەك؟ جازدا اقتوبە مەديتسينا ورتالىعىنا كوروناۆيرۋسقا شالدىققاندار كوپتەپ ءتۇسىپ جاتتى. ينفەكتسيالىق بولىمشەدە اۋىر حالدە جاتقان, وكپەنى جاساندى جەلدەتۋ اپپاراتىنان اجىراتىلعان ەكى ناۋقاسقا «ەكمو» اپپاراتىن (ەكستراكورپورالدى مەمبراندى وكسيگەناتسيا) قوستىق. وعان جاساندى قان اينالدىرۋ اپپاراتى تاعى جالعانادى. ءبىرىنشى ناۋقاس كوتەرە المادى, ءجۇرىپ كەتتى. ول بۇرىن ەكى رەت ينفاركت العان ەكەن. ەكىنشىسىن امان الىپ قالدىق».
ولار 29 جاستاعى الەكساندر لوسەۆتىڭ ءومىرى ءۇشىن كۇرەسىپ, اجال تىرناعىنان قۇتقاردى. «COVID-19 سونشالىقتى اۋىر دەپ ويلامادىم. ماۋسىم ايىنىڭ ورتاسىندا شالقار اۋدانىنا بارىپ كەلگەن سوڭ قاتتى اۋىردىم. اۋەلگى كۇندەرى بويىمدى السىزدىك بيلەدى, ىستىعىم كوتەرىلدى, ءدارى-دارمەك كومەكتەسپەدى. ەكى اپتادان سوڭ جۇرە الماي قالدىم. تۇنشىعا باستادىم. 6 شىلدە كۇنى جەدەل جاردەم شاقىرتىلدى. مەنى مەديتسينا ورتالىعىنا جەتكىزدى. ساتۋراتسيا وتە تومەن. اۋا جەتپەي تۇنشىعا باستاعاندا, وكپەنى جاساندى جەلدەتۋ اپپاراتىنا قوستى. بىراق كومەكتەسپەدى. ەسىمنەن ايرىلدىم. حيرۋرگتەر ناركوزدىڭ كومەگىمەن وكپەنى الماستىراتىن اپپاراتقا قوسىپتى. 16 كۇن وسى اپپاراتتا جاتتىم. دارىگەرلەر كۇنى-ءتۇنى باقىلاپ تۇردى. ءبىر كۇنى وزدىگىنەن دەمالا الادى دەپ اپپاراتتان اجىراتتى. 28 شىلدە –دارىگەرلەر مەنى اجالدان قۇتقارعان كۇن. مەن ءومىرىمدى قۇتقارىپ قالعان اقتوبە مەديتسينا ورتالىعى كارديوحيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بەرىك جاقسىلىق ۇلى قاسىموۆقا ەرەكشە ريزامىن. وسى ازامات مەنى ومىرگە قايتا اكەلدى. سول كۇندەرى وسى ورتالىققا ناۋقاستار وتە كوپ ءتۇسىپ جاتتى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كۇنى-ءتۇنى قاباق شىتپاي ناۋقاستاردى تىكەسىنەن تىك تۇرىپ ءجۇرىپ ەمدەدى. كۇندىز-ءتۇنى ۇيىقتاماي, اۋىر كيىممەن قاپىرىق ىستىقتا قاتتى شارشاپ جۇرسە دە, ءۇستى-ۇستىنە ءتۇسىپ جاتقان ناۋقاستاردان كومەكتەرىن اياعان جوق. باسىمنان وتكەن وسى جاعدايدان كەيىن ءار ادام ءوز ءومىرىن دە, وزگەنىڭ ءومىرىن دە ساقتاۋدى جەتە ءتۇسىنۋى كەرەك دەپ سەنىمدى تۇردە ايتامىن. بىزگە سىرتتان ەشكىم كومەككە كەلگەن جوق, باسىمىزعا ءىس تۇسكەندە ءوز دارىگەرلەرىمىز بەن مەدبيكەلەرىمىز عانا قۇتقاردى», دەيدى الەكساندر لوسەۆ.
2008 جىلى اقتوبەدە ايماقتىق كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى اشىلدى. وسى ورتالىقتىڭ اشىلۋىنا سول كەزدەگى اقتوبە مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءسالىم بەركىمباەۆتىڭ ىقپالى زور بولدى. ورتالىق اشىلعان بويى جۇرەك ىرعاعى بۇزىلعان ناۋقاستاردى ەمدەۋگە ارنالعان اريتمولوگيالىق كەرەۋەت سانى كوبەيتىلدى. سول جىلدارى اقتوبەلىك دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. وزىق شەتەلدىك كلينيكالاردا ءبىلىمىن جەتىلدىرگەن كارديوحيرۋرگتەر جۇرەك قاقپاقشالارىن اۋىستىرۋ مەن قان تامىرلارىن كەڭەيتۋدى جاقسى مەڭگەرىپ, ءتۋابىتتى اقاۋلارى بار ناۋقاستارعا وتا جاساي باستادى. سودان كەيىن جۇرەككە اشىق تۇردە جاسالاتىن وتالارعا كوشتى. بەرىك قاسىموۆتىڭ ايتۋىنشا, دارىگەرلىك قىزمەتتىڭ وسى ءتۇرى 5-6 ماماننىڭ قاتىسۋىمەن جاسالاتىن ادام ومىرىنە قاۋىپتىلىگى وتە جوعارى كەشەندى وتالار ساناتىنا كىرەدى. «بۇل جەردە بىلىكتى مامانداردان بولەك قىمبات كەشەندى اپپاراتتار كەرەك. وتالارعا ارنالعان كەشەندى جابدىقتاردىڭ ەڭ وزىعى ەۋروپا مەن اقش-تا جاسالىنادى. وتا جاسايتىن اپپارات جاقسى بولسا, حيرۋرگتىڭ جۇمىسى جەڭىلدەيدى», دەيدى ول.
بەرىك جاقسىلىق ۇلى 2007 جىلى يزرايلدەگى تەل-ا-شومەر قالاسىنداعى مەديتسينالىق ورتالىقتا 4 اي ءبىلىم جەتىلدىرگەن كەزدە, يزرايلدىك ماماندارمەن بىرگە 3D فورماتىندا جۇرەكتى اينالدىرىپ كورسەتەتىن اپپاراتتىڭ كومەگىمەن جاسالاتىن وتالارعا قاتىسقان.
بۇگىندە وسى ورتالىقتا تاجىريبەلى كارديوحيرۋرگتەر مەكتەبى قالىپتاستى. سونىڭ ءبىر دالەلى, سوڭعى ءتورت جىلدان بەرى كارديوحيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭ دارىگەرلەرى 3 مىڭنان استام ادامنىڭ ءومىرىن قۇتقاردى.
2015 جىلدىڭ قاراشاسىنان باستاپ وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىندا كارديوحيرۋرگيا بولىمشەسى اشىلدى. بەرىك جاقسىلىق ۇلى: «جاڭا تۋعان نارەستەگە وتا جاساۋ 3-4 جاستاعى بالاعا جاساعان وتادان الدەقايدا اۋىر. الايدا ءسابيدىڭ ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن دارىگەر قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋى ءتيىس. وسى جاعىن جاڭا دۇنيە ەسىگىن اشقان سابيگە وتا جاساۋعا قارسىلىق بىلدىرەتىن اتا-انالارعا ەسكەرتەمىز. قازىر بالالار اراسىندا ءتۋابىتتى جۇرەك اۋرۋلارىنىڭ تۇرلەرى كوبەيىپ بارادى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن اقتوبە وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن 20 مىڭعا جۋىق ءسابيدىڭ 140-160-سى ءتۋابىتتى جۇرەك اۋرۋىنا شالدىققاندىعى انىقتالدى. جۇرەك ناۋقاسىنىڭ جەڭىل جانە اۋىر ءتۇرى بولادى. ءتورت جىلدان بەرى اقتوبەلىك دارىگەرلەر ونىڭ ەكى تۇرىنە دە وتا جاساپ ءجۇر», دەيدى.
حيرۋرگتىڭ ايتۋىنشا, سابيلەردىڭ ءتۋابىتتى جۇرەك سىرقاتىنا شالدىعىپ ومىرگە كەلۋىنىڭ ءتۇرلى سەبەپتەرى بار. جاتىرداعى ۇرىقتىڭ العاشقى ءۇش ايىندا ىشكى اعزالارى داميدى. وسى كەزدە سىرتتان جاسالعان «شابۋىلدار» ۇرىققا كەسەل بولىپ جابىسادى. وعان جاتىرداعى نارەستەگە ينفەكتسيانىڭ جۇعۋى, اناسىنىڭ جۇقپالى سىرقاتقا شالدىعۋى نە ءدارى-دارمەكتى قابىلداۋى سەبەپ بولۋى مۇمكىن. سول ءۇشىن دە جۇكتىلىككە جاۋاپتى قاراۋ كەرەك. قازىرگى كەزدە ۋلترادىبىستىق تەكسەرۋ كەزىندە ۇرىقتىڭ العاشقى ايىندا اقاۋلارى انىقتالسا, دارىگەرلەر جۇكتىلىكتى ەرتە بۇزۋعا كەڭەس بەرەدى. كوپ جاعدايدا اتا-انا كەلىسپەي جاتادى. بىراق ءومىر بويى ناۋقاس, مۇگەدەك ءسابيدى ومىرگە اكەلۋ, ونى باعىپ-قاعىپ ءوسىرۋ اكە-شەشە ءۇشىن وڭاي ەمەس. سول ءۇشىن جۇكتىلىكتى جوسپارلاۋ ماسەلەسىنە وتە جاۋاپتى قاراۋ كەرەك.
كوروناۆيرۋس ىندەتى ورشىگەن كەزدە ناۋقاستاردى اجالدان اراشالاعان حيرۋرگتىڭ ءوز تۇيگەنى بار. بەرىك قاسىموۆ وكپەنى جاساندى جەلدەتۋ اپپاراتى المايتىن وتە اۋىر حالدەگى ناۋقاستاردى «ەكمو» اپپاراتىنىڭ كومەگىمەن امان الىپ قالۋعا بولادى دەپ كوروناۆيرۋستى ەمدەۋ پروتوكولىنا ەنگىزۋدى ۇسىندى. وكىنىشكە قاراي, قازىر اقتوبە وبلىسىندا «ەكمو» اپپاراتى بار بولعانى ەكى دانا عانا. قازىر ونىڭ بىرەۋى مەديتسينا ورتالىعىنىڭ, ال ەكىنشىسى – وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ كارديوحيرۋرگيا بولىمشەلەرىندە تۇر. وسى اپپاراتتى كوپتەپ ساتىپ الۋ كەرەك دەپ ايتقان تاجىريبەلى ماماننىڭ ۇسىنىسىنا ءازىر ەشكىم نازار اۋدارماي وتىر.
جۇرەگى ۇستاپ قالعان ناۋقاستاردىڭ ءومىرىن قۇتقارۋ ءۇشىن ساناۋلى سەكۋندتار عانا كەرەك. اسىرەسە, ينفاركتكە شالدىققان ادامعا بىرەر مينۋت قانا شەشۋشى ءرول اتقارادى. حيرۋرگتەر مۇنى «التىن ساعات» دەپ اتايدى. بۇل جەردە اۋا جەتپەي تۇنشىعىپ جاتقان ناۋقاسقا ساناۋلى ءۇش-ءتورت مينۋت ىشىندە كومەك كورسەتىپ ۇلگەرۋ كەرەك. وسى جاعىنان بەرىك قاسىموۆ اقتوبە قالاسىندا ەكى ماسەلەنى شۇعىل شەشۋدى ۇسىنادى. ءبىرىنشىسى, قىمبات بولسا دا وكپەنى الماستىراتىن «ەكمو» جابدىعىن كوپتەپ ساتىپ الۋ كەرەك. وعان ناۋقاستىڭ قانىن اينالدىراتىن, كومىرقىشقىل گازىن اكەتىپ, وتتەگىنە قانىقتىرعان كۇيدە اعزاعا قايتا اينالدىرىپ اكەلەتىن جاساندى قان اينالدىرۋ اپپاراتى قوسىلادى. ەكىنشى ماسەلە – شۇعىل كومەك كورسەتەتىن كارديولوگيالىق ورتالىقتاردى قالانىڭ ءار بولىگىندە اشۋ كەرەك. قازىرگى ۋاقىتتا جۇرەگى سىر بەرگەن ناۋقاستاردى قالانىڭ ءۇش مەديتسينالىق مەكەمەسى قابىلدايدى. سونىڭ ءبىرى اقتوبە مەديتسينا ورتالىعى, ەكىنشىسى جەدەل جاردەم اۋرۋحاناسى, ءۇشىنشىسى – قالالىق اۋرۋحانا. الايدا وسى ءۇش مەكەمەنىڭ كارديولوگيالىق بولىمشەلەرىنىڭ قابىلداۋ كەستەلەرى ءارتۇرلى. سوندىقتان جەدەل جاردەم شۇعىل كومەكتى قاجەت ەتەتىن ناۋقاستاردى ءار مەزگىلدە قابىلدايتىن ءۇش ورتالىققا كەزەك-كەزەك تاسۋعا ءماجبۇر. ونىڭ ۇستىنە, بۇل مەديتسينالىق مەكەمەلەر ءبىر-بىرىنەن وتە الشاق ورنالاسقان. ماسەلەن, قالانىڭ شەت جاعىندا تۇراتىن ناۋقاستاردى وسى ورتالىققا جەدەل جاردەم 25-30 مينۋتتا جەتكىزەدى. سەبەبى تۇرعىندار ەڭ كوپ شوعىرلانعان زارەچنىي نەمەسە جيليانكا ەلدى مەكەندەرى مەن اقتوبە مەديتسينا ورتالىعىنىڭ اراسى 30 شاقىرىم. «ناۋقاستى اۋرۋحاناعا شۇعىل جەتكىزۋگە كوپ ۋاقىت كەتەتىندىكتەن, ءبىراز ادامنىڭ ءومىرىن قۇتقارا الماي جاتقانىمىز شىندىق», دەگەن بەرىك جاقسىلىق ۇلى قالانىڭ ءار شەتىندە بىرنەشە كارديولوگيالىق ورتالىق اشۋدى ۇسىندى. ءوڭىر مەديتسيناسىنىڭ جەتىستىگىن دە, كەمشىلىك تۇستارىن دا جاقسى بىلەتىن بىلىكتى دارىگەرلەردىڭ كەڭەسىنىڭ قازىرگى تۇستا وتە قاجەت ەكەنىن جۇرتشىلىق جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر.
اقتوبە وبلىسى
