جىبەك جولىنداعى ەڭ كونە شاھارلاردىڭ ءبىرى تۇركىستان بۇگىندە, ينفراقۇرىلىمى دامىعان, مادەني ورتالىقتارى كوز تارتاتىن جاسىل جەلەكتى, كورىكتى قالاعا اينالىپ كەلەدى. تۇركىستانعا العاش قادام باسقان ادام قالانىڭ وزىنە ءتان ەرەكشە اۋراسىن, قاسيەتىن سەزىنەدى, ق.ا.ياساۋي كەسەنەسى مەن وعان قاتار جاتقان تاريحي ورىندار وزگەشە ءبىر سىرلى الەمگە, وقشاۋ ورتاعا جەتەلەيدى. وسىنداي تاريحي, رۋحاني بولمىسى بولەك, تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني تىرەگى تۇركىستاندا كۇنى ەرتەڭ تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتى الەمدەگى پاندەميالىق جاعدايعا بايلانىستى ونلاين رەجىمدە وتپەك.
ەلباسىنىڭ «امان بولساق, 2-3 جىلدىڭ ىشىندە تۇركىستان جايناپ, باسقا قالا بولىپ, ەڭسەسى كوتەرىلىپ, ءبارىمىزدىڭ قۋانىشىمىزعا ءوسىپ وركەندەيتىن بولادى», دەگەن ءسوزى اقيقاتقا اينالدى. كيەلى قالا كوپ وزگەردى, ەل ماقتانىشىنا اينالاتىن ىرگەلى نىساندار بوي كوتەرىپ, قارقىندى قۇرىلىس جالعاسۋدا. بۇگىندە تۇركىستان تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىندە, قوعام ومىرىنە كوزقاراسىندا وڭ وزگەرىس كوپ. از ۋاقىتتا جاڭا شاعىن اۋدان بوي كوتەردى, كونە شاھار كوركەيىپ, اباتتاندىرىلدى. وبلىس ورتالىعىنىڭ دامۋى اۋداندارعا وڭ ىقپالىن تيگىزدى. وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعىندا تىڭ باستامالار قولعا الىنىپ, از قامتاماسىز ەتىلگەن تۇرعىنداردى الەۋمەتتىك قولداۋ باعىتىنداعى تىڭ باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلدى.
تۇركىستان رۋحانياتقا وڭ ىقپال ەتىپ, كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا جول اشتى جانە ۇلتتى ۇيىستىراتىن مەكەنگە اينالىپ كەلەدى. ەلباسى جارلىعى ەكى بىردەي قالانىڭ قايتا تۇلەۋىنە, جاڭا اۋداننىڭ قۇرىلۋىنا مۇمكىندىك بەردى. جالپى, ءوڭىر حالقى مۇسىلمان الەمى قاسيەتتى ساناعان تۇركىستاننىڭ ەكىنشى تىنىسىنىڭ اشىلۋىن عاسىردىڭ جاعىمدى جاڭالىعىنا بالاپ, ەلباسى تاريحي شەشىمدى دەر كەزىندە قابىلداعانىن ايتۋدا.
ورتالىق ازيا مەن تۇران دالاسىنداعى ەڭ كونە قالا تۇركىستان قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى بولعانى ءمالىم. تاريحي دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, مۇندا سان مارتە ۇلتىمىزدىڭ تاعدىرى تالقىلانىپ, ءتۇرلى شەشىم قابىلدانعان. قالانىڭ ىرگەتاسى V-ءVى عاسىرلاردا قالانىپ, اتاۋى بىرنەشە رەت اۋىستى, بىرنەشە رەت ىرگەسى سوگىلىپ, بىرنەشە رەت قايتا تۇلەدى. قازاقتىڭ تاريحى, قازاقستاننىڭ تاريحى تۇركىستاننان باستالادى دەسەك تە قاتەلەسپەيمىز. بۇگىندە تۇركىستان ەلىمىزدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتى باي, ادامداردىڭ رۋحاني كۇش جيناۋعا كەلەتىن ورنى. وبلىس ورتالىعىنا اينالعان قالادا تۋريزم كلاستەرىنىڭ باسىم باعىتى, كولىك ينفراقۇرىلىمى قولايلى جولعا قويىلعان. حالىقارالىق كولىك ماگيسترالىنىڭ جەلىسىندە ورنالاسقان كونە شاھاردىڭ جاڭارۋى حالىقتىڭ ىزگى نيەت-تىلەگىنەن تۋىنداعان وزگەرىس. ءيا, زامانى تۋىپ, وبلىس ورتالىعىنا اينالعان قاستەرلى شاھار ەندى ۇلتىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرەتىن كەلەشەگى كەمەل تۇركىستانعا اينالۋدا. بۇگىنگى قارقىندى قۇرىلىس, سالىنعان ينۆەستيتسيا ەلدىڭ يگىلىگى ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان دۇنيە ەكەنى ءمالىم. ال ەلباسىنىڭ تاريحي شەشىمى شەجىرەلى شاھاردىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەردى. ەلباسىنىڭ تۇركىستانعا ەرەكشە مارتەبە بەرۋ تۋرالى شەشىمى كەزدەيسوق ەمەستىگىن, ەجەلگى قالانىڭ جاڭعىرۋى مەن جاڭارۋى دامۋ جولىمىزدىڭ دۇرىستىعىن كورسەتەتىنىن ايتقان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ الداعى جۇمىستارى تۋرالى جانە قوعامدى تولعاندىرعان ماسەلەلەردى شەشۋگە بايلانىستى ويىن ءدال وسى تۇركىستاندا بولىسكەن بولاتىن.
تۇركىستان قالاسىن دامىتۋعا جانە وبلىستىڭ كەلەشەگىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان زاڭ مەن قاۋلىلار قابىلداندى. ال وبلىستى دامىتۋدىڭ 2024 جىلعا دەيىنگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باس جوسپارىنا ساي 5 جىلعا 1 ترلن 236 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركىستان تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋىندە: «تاۋەلسىزدىك العاننان سوڭ تۇركىستاندى استانا رەتىندە قاراستىردىم. بىراق وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, جاعداي بۇعان جول بەرمەدى. بۇگىن بۇل قالا وبلىس ورتالىعىنا اينالدى, شاھاردى جانداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بارلىق جوسپارلانعان نىسانداردىڭ قۇرىلىسى اياقتالعاننان كەيىن ءبىز تۋريستەردىڭ كوبەيۋىن كۇتەمىز. سونىمەن قاتار قوسىمشا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. مۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنە وڭ اسەر ەتەدى», دەگەن بولاتىن. ەلباسىنىڭ تۇركىستان قالاسىندا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىقتىڭ كاپسۋلاسىن سالعان تاريحي ساتكە ارناپ ورناتىلعان ەسكەرتكىش تاسبەلگىگە جازعان «كونە تۇركىستان جاڭا قازاقستاننىڭ شىرايلى شاھارىنا اينالادى» دەگەن ءسوزى دە قازىر اقيقاتقا اينالىپ كەلەدى. سونداي-اق 2018 جىلى 29 قىركۇيەكتە تۇركىستانعا ۇكىمەت باسشىسىنان باستاپ, مينيسترلەر مەن ەلدەگى الپاۋىت كومپانيالاردىڭ جەتەكشىلەرىن دە, شەتەلدىك ينۆەستورلاردى دا ەرتە كەلگەن ەلباسى «تۇركىستان قالاسىن تۇركى الەمىنىڭ مادەني-رۋحاني ورتالىعى رەتىندە دامىتۋ بويىنشا باس جوسپاردىڭ تۇجىرىمداماسىن ماقۇلداۋ» جانە «TURKISTAN» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن قۇرۋ تۋرالى» جارلىقتارعا قول قويدى. تۇركىستان قالاسىندا ارنايى ءماجىلىس وتكىزىپ, ەلىمىزدەگى الپاۋىت كومپانيالار مەن ەل ۇكىمەتىنە تۇركىستاندى دامىتۋعا ۇلەس قوسۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. وبلىس اكىمدىكتەرى مەن ءىرى كومپانيالارعا 26 نىساندى سالۋ مىندەتى جۇكتەلسە, وتكەن جىلدىڭ وزىندە بىرقاتارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ ۇلگەردى. تۇركىستاننىڭ يدەولوگيالىق باعىتى دا جۇرتشىلىققا جاريا ەتىلدى. ءوڭىر باسشىسى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ سەسسياسىندا يدەولوگيالىق ۇستانىمنىڭ ءبىرىنشى باسىمدىعىنا سايكەس قالاعا كەلگەن ءاربىر ادام كۇللى قازاق مەملەكەتىنىڭ باسىنان وتكەن تاريحي وقيعالاردان ماعلۇمات الاتىنداي بولۋى ءتيىس ەكەنىن ناقتىلادى. ەكىنشى, يدەولوگيالىق باعىت بويىنشا تۇركىستاندا قولونەر ورتالىعى سالىندى. الداعى ۋاقىتتا قازاق حالقىنىڭ ۇمىت قالعان قولونەرى مەن زەرگەرلىك ونەرى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارى مەن كاسىپ تۇرلەرى قايتا جاندانىپ, ءىرى كاسىپورىندار اشىلادى. ۇشىنشىدەن, تۇركىستان وركەنيەت, ساۋدا جانە ءوندىرىس ورتالىعى رەتىندە داميدى. توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان ءىرى ساۋدا ورتالىعى بولعان شاھاردى ونەر, تۋريزم ورتالىعىنا اينالدىرۋدىڭ كەشەندى تەتىكتەرى دايىندالدى. تورتىنشىدەن, «قوجا احمەت ياساۋي – رۋحاني تۇلعا» باعىتى بويىنشا دا تۇركىستاندا رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالار قولعا الىندى.
ەلىمىز ەگەمەندى مەملەكەت رەتىندە ەڭسەسىن تىكتەپ جاتقان جاۋاپتى كەزەڭدە ەلباسى ن.نازارباەۆ تۇركىستان قالاسىنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتار, كۇللى تۇركى جۇرتىنىڭ باسىن قوسۋعا باعىتتالعان جوبالاردى بەكىتتى. سونىمەن قاتار كەسەنەنىڭ كورىك-كەلبەتىن قالپىنا كەلتىرۋگە كۇش جۇمىلدىرىپ, 2000 جىلى تۇركىستان قالاسىنىڭ 1500 جىلدىق مەرەيتويىن يۋنەسكو دەڭگەيىندە اتاپ وتۋگە بارلىق جاعدايدى جاسادى. پرەزيدەنتتىڭ ازىرەت سۇلتان كەسەنەسىنە جاساعان قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا, «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا كونە شاھاردىڭ شىنايى شەجىرەسىن ايقىنداۋ قولعا الىندى. جالپى, بۇگىندە ساراپشىلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇركىستان قالاسىن وبلىس ورتالىعى رەتىندە تانىپ, وعان مارتەبە بەرۋ ارقىلى حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋى كەشە كوتەرىلگەن تاقىرىپ ەمەس ەكەنىن ايتۋدا. سەبەبى «تۇركىستان يدەياسى» العاش ەل استاناسىن بەكىتۋ كەزىندە پايدا بولعان. تۇركىستاندى قايتا جاڭعىرتۋ, وبلىستىق دەڭگەيدە مارتەبەسىن كوتەرۋ, بۇكىل تۇركى حالىقتارى اراسىندا ورتاق ماسەلە رەتىندە قاراستىرۋ, وسىنىڭ ءبارى دەلىك كونە قالاعا دەگەن ەرەكشە كوزقاراستىڭ اياسىندا جاسالىپ جاتقان اۋقىمدى ءارى ماڭىزدى شارالاردىڭ ءبىرى. ەلباسى حالىقارالىق بيىك ساياسي فورۋمداردا, وڭىرلىك ماڭىزدى جيىنداردا بولسىن تۇركىستان مۇراتىن ءبىر ءسات تە ەستەن شىعارعان ەمەس. مىسالى, ازەربايجان ەلىنىڭ استاناسى باكۋ قالاسىندا وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىعى كەڭەسىنىڭ جەتىنشى وتىرىسىندا ەلباسى ەكى ۇسىنىستى ورتاعا سالعان بولاتىن: بىرىنشىدەن, «تۇركى كەلەشەگى – 2040» باعدارلاماسىن ازىرلەۋ. بۇل قۇجاتقا تۇركىتىلدەس قوعامداستىقتىڭ ۇزاق مەرزىمدى ماقساتتارى مەن وعان قول جەتكىزۋ جولدارى ەنگىزىلۋى ءتيىس. وسىلايشا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ءۇشىن سىرتقى ساياسات پەن «جۇمساق كۇش» ساياساتى, ساۋدا جانە ترانزيت, تۋريزم جانە ينۆەستيتسيا, ەنەرگەتيكا مەن جاسىل ەكونوميكا, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سياقتى باسىم باعىتتارداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرىلەدى. سونىمەن قاتار ەلباسى وسى وتىرىستا تۇركى الەمىنىڭ بەسىگى – تۇركىستان قالاسىن دامىتۋ, ونىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتىپ ءوتتى. ال تۇركىستان قالاسىنا كەزەكتى جۇمىس ساپارى بارىسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت حالىقپەن كەزدەسۋىندە كونە شاھاردىڭ ەرتەڭىنە دە توقتالدى. «وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن تۇركىستاننىڭ 1500 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز دەپ ءبىراز شارۋانى اتقارعان ەدىك. سوندا وسى الاڭدا كەزدەسىپ, سويلەسكەنبىز. سول كەزدە تۇركىستان ورتالىق بولادى دەپ ايتقانمىن. مىنەكەي, بىلتىر تۇركىستان وبلىس ورتالىعى بولادى دەگەن جارلىققا قول قويدىم. ەلىمىزدە الماتى, نۇر-سۇلتان جانە شىمكەنت – ءبىر ميلليون تۇرعىنى بار قالالار قاتارىندا. بولاشاقتا وسىنداي ۇلكەن قالالاردا ەكونوميكا, مادەنيەت – بارلىعى ءوسىپ-وركەندەي بەرەدى. الداعى ۋاقىتتا ميلليون تۇرعىنى بار قالالار سانى تاعى ارتادى. بۇگىن شاھاردى جانداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. تۇركىستان – تۇركى الەمىنىڭ بەسىگى. باۋىرلاس تۇركى مەملەكەتتەرى دە بىزگە كومەكتەسەدى دەپ سەنەمىن. تۇركىستان شاھارى الداعى ۋاقىتتا ءىرى مەگاپوليسكە اينالادى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سونداي-اق ءتۋريزمنىڭ دامي تۇسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىرىپ, وبلىس ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى مەن جاندانۋىنا اتسالىسىپ جاتقان بارشا جۇرتقا العىسىن جەتكىزدى. ء«بىرىنشى كەزەڭدە 175 نىساننىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. بۇل پروتسەسكە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرى قاتىسىپ جاتىر. جۇمىستىڭ قانداي قارقىنمەن اتقارىلىپ جاتقانىن كورىپ وتىرسىزدار. بولاشاقتا ادەمى قالا بولادى, حالىق سانى وسەدى. قازىر قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى 170 مىڭ بولسا, مەنىڭشە از ۋاقىتتىڭ ىشىندە جارتى ميلليونعا جەتەدى. كەيىن ودان سايىن كوبەيەدى دەپ ويلايمىن», دەدى ەلباسى.
يۋنەسكو دەڭگەيىندە اتالىپ وتىلگەن قاسيەتتى تۇركىستاننىڭ مەرەيتويى ەل جادىندا. جاڭا عاسىر باسىندا ءزاۋلىم قۇرىلىستار بوي تۇزەدى. كوشە, اياقجولدار رەتكە كەلتىرىلدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باس بولعان شىن مانىندەگى تاريحي يگى ىسكە حالقىمىزدىڭ جاناشىر ازاماتتارى ءبىر كىسىدەي اتسالىستى. وبلىس, اۋدان, قالا باسشىلارى ناقتى كومەك كورسەتتى. سول 2000 جىلى تۇركىستاننىڭ 1500 جىلدىق سالتاناتىنا قاتىسقان قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى ساحي رومانوۆ اقپارات قۇرالدارىنا بەرگەن سۇحباتىندا: «قالانىڭ قىسقا ۋاقىتتا جوندەلىپ, كەسەنەنىڭ قالپىنا كەلتىرىلگەنىنە, ەڭ باستىسى, ق.ا.ياساۋي رۋحىن قاستەرلەۋ اتموسفەراسى ساقتالعانىنا قايران قالدىم. تۇركىستان دايارلىعى – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ءوز ەلىنىڭ حالقى مەن تاريحىنا, ءداستۇرى مەن مادەنيەتىنە دەگەن ىستىق ىقىلاسىنىڭ جارقىن بەينەسى», دەدى. وسىلايشا, جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلگەن مەرەيتويدان كەيىن دە ەلباسى تۇركىستاننىڭ دامۋىن نازاردان تىس قالدىرمادى. جاڭا الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسى جالعاسىن تاپتى. مىسالى, ن.نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن 2002 جىلى تۇركىستان قالاسىندا بەكزات ساتتارحانوۆ اتىنداعى سپورت كەشەنى سالىندى. ەلباسى سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىستى. بۇگىندە اتالعان نىسان جاس سپورتشىلاردىڭ شەبەرلىگىن شىڭداۋىنا قىزمەت ەتۋدە. سونداي-اق تۇڭعىش پرەزيدەنت تۇركىتىلدەس مەملەكەت باسشىلارىمەن تۇركىستاندا كەزدەسۋ وتكىزىپ وتىردى. ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن 1991 جىلى 6 ماۋسىمدا تۇركىستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى شاڭىراق كوتەرىپ, وعان ۇلى ويشىل-اقىن, العاشقى تۇرىك-يسلام سوپىسى قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ ەسىمى بەرىلۋى تەك ەلىمىزدە عانا ەمەس, بۇكىل تۇركى دۇنيەسىندە تاريحي وقيعا بولدى. پرەزيدەنتتىڭ ءوزى كوتەرگەن يدەيا تۇركىستاننىڭ ۇلى قاسيەتىنىڭ جاندانا تۇسۋىنە نەگىز بولدى. قاسيەتتى قالانىڭ جاسارىپ-جاڭعىرۋىندا, ءوسىپ-وركەندەۋى كەزىندە ەلباسىنىڭ ءوزى ۇكىلى ۇمىتپەن اشقان حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى ەرەكشە ءرول اتقارىپ وتىرعانىن ەشكىم جوققا شىعارا الماس. ءبىلىم ورداسى كۇللى تۇركى حالىقتارىنىڭ ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ, مادەنيەتىنىڭ التىن بەسىگىنە اينالدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلداردان باستاپ تۇركىستاندى قايتا تۇلەتۋ يدەياسىن كوتەرىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا دەن قويعاندىعىنىڭ ايقىن ءبىر دالەلى – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اشىلىپ, وعان حالىقارالىق مارتەبەنىڭ بەرىلۋى. ەلباسىنىڭ ابىروي-بەدەلى ارقاسىندا تۇركيادان قوماقتى قارجى تارتىلدى. تۇركى الەمىندەگى تۇڭعىش حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ەلباسى: «كەلەشەكتە بۇل تۇركى حالىقتارىنا ورتاق وقۋ ورنىنا اينالادى. تۇركىستاندى وسى ۋنيۆەرسيتەت وركەنيەت بيىگىنە كوتەرۋگە ءتيىستى», دەگەن ۇلكەن مىندەت جۇكتەدى. ۋنيۆەرسيتەت اشىلعان ۋاقىتتان باستاپ, وقۋ ورداسىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, دامۋ بارىسى ەلباسى نازارىنان تىس قالعان ەمەس. قاسيەتتى قالاعا جاساعان ساپارلارىنىڭ بارلىعىندا ۋنيۆەرسيتەتكە ارنايى ات باسىن بۇرىپ وتىردى. سونداي ءىسساپارلاردىڭ بىرىندە, 2002 جىلى ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وتكەن دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ ءىى قۇرىلتايىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «قاسيەتتى قالانىڭ جاسارىپ-جاڭعىرۋىنا, ءوسىپ-وركەندەۋىنە قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زور ءرول اتقارىپ وتىرعاندىعىن ريزاشىلىقپەن ايتامىن. بۇل ءبىلىم ورداسى قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىنىڭ سيمۆولىنا, قازاقستان مەن تۇركيا دوستاستىعىنىڭ, ءبىلىم مەن مادەنيەتىنىڭ التىن بەسىگىنە اينالدى. ۋنيۆەرسيتەت قىسقا مەرزىمدە قازاقستان عانا ەمەس, ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى وقۋ ورىندارىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى. رۋحاني استانا – تۇركىستاندا شاڭىراق كوتەرگەن تۇرىك حالىقتارىنىڭ ورتاق وقۋ ورنى – حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قابىرعاسىنان تۇلەپ ۇشقان جاستاردىڭ حالىقتار ىنتىماعى, بەرەكە-بىرلىگى جولىندا قىزمەت ەتىپ, بىرىگۋ كەزەڭى اياقتالىپ كەلە جاتقان تۇرىك دۇنيەسىن قالىپتاستىرۋعا لايىقتى ۇلەس قوساتىندىقتارىنا كامىل سەنەمىن!», دەگەن ەدى. قازىر قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حقتۋ تەك رەسپۋبليكا عانا ەمەس, ورتالىق ازياداعى ءىرى وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىنەن سانالادى.
تۇركىستانداعى حالىقارالىق تۋريزم جانە مەيماندوستىق ۋنيۆەرسيتەتى دە تۇڭعىش پرەزيدەنت باستاماسىمەن جاڭادان اشىلعان. قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىنەن التى جۇزگە جۋىق ستۋدەنت وقيدى. «تۋريستىك كومپانيالارمەن, اكىمشىلىك, كاسىپكەرلىك قۇرىلىمدارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋدەمىز. ۋنيۆەرسيتەت باستاماسىمەن 1100 پوليتسيا قىزمەتكەرىنە ىزگىلىك, ىشكى مادەنيەت, مەيماندوستىق دارىستەرىن وقىتىپ جاتىرمىز», دەيدى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى ماينۇر مىرزاماديەۆا. حتمۋ الەمنىڭ جيىرما شاقتى ەلىمەن كەلىسىمشارت جاساسقان. ستۋدەنتتەر گەرمانيا, تۇركيا, فرانتسيا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, گرەكيا سياقتى مەملەكەتتەردە تاجىريبەدەن وتەدى. بيىلعى كۇزدە 800 ستۋدەنت قابىلدانباقشى.
تۇركىستان دەسە ەلەڭ ەتپەيتىن مۇسىلمان قاۋىمى جوق. ءوزىنىڭ «دانالىق كىتابىمەن» الەمگە تانىلعان اۋليە قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ ەسىمىن تۇركىستاننان نەمەسە كەرىسىنشە تۇركىستاندى ياساۋيدەن اجىراتىپ قاراۋ دا مۇمكىن ەمەس. قوجا احمەت ياساۋي تۇركىستانعا تۇراقتاپ, سوپىلىق يدەيالارىن ۋاعىزداعان يسلام ءدىنىنىڭ اسا ءىرى, كورنەكتى وكىلى بولدى. ونى رۋحاني كوسەم ساناعان مۇسىلماندار توعىز ءجۇز جىلدان بەرى ونىڭ ىلىمىمەن بىرگە جاساپ كەلەدى. بۇل جونىندە قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «تاريح تولقىنىندا» اتتى كىتابىندا بىلاي دەپ جازادى: ء«حى عاسىر تۇركىستاننان تاراعان اسا قۋاتتى رۋحاني ساۋلەمەن نۇرلانعان تۇركىلەردىڭ تۇڭعىش سوپىسى – قوجا احمەت ياساۋي 1093 جىلى تۋعان. ول نەگىزىن قالاعان يسلامنىڭ تىلسىم قۇپياسى – سوپىلىقتىڭ (سۋفيزم) قاراپايىم حالىقتىق نۇسقاسى تەز ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ سولتۇستىگى مەن شىعىسىنا دەيىن تارادى. قوجا احمەت ياساۋي ورتالىق ازياداعى, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندا دا, بارلىق تۇركى حالىقتارىنا ۇلتتىق رۋحاني ءىلىم جۇيەسىن ورنەكتەپ بەردى. تۇركى حالىقتارىنا يسلامدى تاراتۋ ءىسىنىڭ باسى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە تاڭىرگە تابىنۋشىلىق پەن يسلام مادەنيەتتەرىنىڭ ءوزارا ىقپال ەتۋ ءۇردىسى دە قوجا احمەت ياساۋي ەسىمىمەن بايلانىستى. تۇركىلەردىڭ ومىرلىك, پراكتيكالىق فيلوسوفياسىن قالىپتاستىرعان سالدار رەتىندە ياساۋينامادا تاڭىرشىلدىك ەلەمەنتتەرى وزدەرىنىڭ ماعىناسىن ساقتاپ قالدى. ناق وسى ياساۋي ءىلىمى ارقىلى يسلام قازاقتاردىڭ رۋحاني ءومىر سالتىنا اينالدى دا, كەيىنگى سەگىز عاسىردىڭ ءون بويىندا سولاردى جەبەپ كەلدى. قازاق حاندىعى مەن قازاق حالقى قۇرىلعاندا, سولاردىڭ باستاۋ بۇلاعىندا وسى ءىلىم تۇردى. ەگەر قازاقتاردىڭ رۋحاني تاريحى جازىلا قالسا, قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ حيكمەتتەرى («دانالىق سوزدەرى») ءسوزسىز ونىڭ ءبىر بولىگى بولىپ كىرۋگە ءتيىس. ءياساۋيدىڭ ۇستازى ارىستان بابتىڭ وتىرارداعى مەن قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ تۇركىستانداعى كەسەنەلەرى – قازاقتاردىڭ ۇلتتىق رۋحانياتىنىڭ اسا ماڭىزدى ورتالىقتارى. ق.ا.ياساۋي كەسەنەسى قازاق مەملەكەتتىگىنىڭ نىسانىنا اينالىپ, كەيىنگى ۋاقىتتا جالپىۇلتتىق زيارات-قورىم (پانتەون) قىزمەتىن اتقاردى. قازاق حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتتەرىنىڭ مۇردەلەرى وسى جەردە ساقتاۋلى. سوندىقتان وسىناۋ تاماشا ەسكەرتكىشتى قالپىنا كەلتىرىپ, باس بىرىكتىرەر ورتاق كىندىككە بۇكىل ۇلتتىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىرعانىمىز دۇرىس».
ەلباسى ەرەكشە ءمان بەرىپ, مارتەبەسىن وسىرگەن تۇركىستاندى اباتتاندىرۋ, كوركەيتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. تاريحي شاھاردىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى باس جوسپارى بەكىتىلدى. الداعى ۋاقىتتا دامۋ جوسپارى بويىنشا تۇركىستان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قالانىڭ قاتارىنا قوسىلماق, ياعني الەمنىڭ ىستانبۇل, ريم, يەرۋساليم شاھارلارىنىڭ دەڭگەيىنە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ءيا, ول جوسپاردىڭ جۇزەگە اسارى كۇمانسىز. ولاي دەيتىنىمىز كيەلى قالا ەكى-ءۇش جىلدىڭ ىشىندە قارقىندى دامىدى. كوپتەگەن نىساننىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, بىرقاتارى پايدالانۋعا بەرىلدى. مىسالى, اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىندا وبلىستىق اكىمدىك, باسقارمالار, دەپارتامەنتتەر عيماراتتارى, نۇر-سۇلتان الاڭى, كونگرەسس-حولل, «الاتاۋ-Media» ورتالىعى, وقۋشىلار سارايى, ورتالىق ستاديون, باسسەينى بار سپورت كەشەنى, وليمپيادالىق رەزەرۆ مەكتەبى, حالىققا قىزمەت ەتۋ ورتالىعى, مۋزىكا مەكتەبى, قالالىق ساياباق, تسيفرلى كەڭسە ىسكە قوسىلعان. بۇل نىسانداردىڭ سالىنۋىنا «سامۇرىق-قازىنا» اق, نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارى, الماتى, اقمولا, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار, باتىس قازاقستان وبلىستارى, Petroleum Operating كومپانياسى ايرىقشا اتسالىسقانىن ايتا كەتەلىك. «الاتاۋ-Media» ورتالىعىندا «تۇركىستان» تەلەارناسى, ءتورت باسىلىمنىڭ رەداكتسيالارى, رەسپۋبليكالىق نەگىزگى تەلەارنالاردىڭ تىلشىلەر قوسىندارى ورنالاسپاق. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ءاز ناۋرىز قارساڭىندا Turkistan تەلەارناسى «وتاۋ تۆ» ۇلتتىق سپۋتنيكتىك جەلىسى جانە كابەلدىك جەلىلەر ارقىلى قالىڭ كورەرمەنگە جول تارتتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قۇرىلعان حالىقارالىق Turkistan تەلەارناسى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ اقپارات كەڭىستىگىندە 3 تىلدە حابار تاراتاتىن ارنا بولماق. ال رۋحاني-مادەني ورتالىقتا – شىعىس مونشاسى, مۋزىكالىق سۋبۇرقاق, نەكە سارايى, امفيتەاتر, قابىلداۋ ورتالىعى, احمەت ياساۋي مۋزەيى, « ۇلى دالا ەلى» ورتالىعى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل نىسانداردىڭ سالىنۋىنا قىزىلوردا, شىعىس قازاقستان, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, جامبىل, اتىراۋ وبلىستارى مەن «سامۇرىق-قازىنا» اق ۇلەس قوستى. سونداي-اق بۇگىندە تۇڭعىش پرەزيدەنت ساياباعى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ اللەياسى نەمەسە اربات, «جىبەك جولى», جەلىلىك ساياباقتار مەن گۇلزارلار كەشەندەرى سالىنۋدا. كوپشىلىكتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىرعان كەرەمەت جوبانىڭ ءبىرى Keruen Sarai كەشەنى دە جاقىن ارادا پايدالانۋعا بەرىلمەك. شىعىس ۇلگىسىندە سالىنىپ جاتقان Keruen Sarai تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە جالپى اۋماعى 8 مىڭ شارشى مەتردەن اساتىن 125 باسپانا بوي كوتەرەدى. حالىقارالىق ستاندارتقا ساي Rixos Turkistan, Hampton by Hilton Turkistan, «نۇر-الەم» قوناقۇيلەرى سىندى ءىرى جوبالار دا جۇزەگە اسىرىلدى. ال وتكەن جىلى كۇزدە تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە قوسىلعان تۇركىستان قالاسىنىڭ حالىقارالىق اۋەجايى ارقىلى تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك جاسالىپ وتىر. ناۋرىز مەيرامى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ رۋحاني استاناسى تۇركىستان قالاسىنان ىستانبۇلعا العاشقى حالىقارالىق تۇراقتى رەيسى اشىلدى. بيىل جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنان باستاپ تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني ورتالىعى رەتىندە تۇركىستاندى 10 وبلىس ورتالىعىمەن (اقتاۋ, اقتوبە, اتىراۋ, قاراعاندى, كوكشەتاۋ, قوستاناي, پاۆلودار, پەتروپاۆل, تالدىقورعان, وسكەمەن) اپتاسىنا 53 رەيسپەن بايلانىستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. اي سايىن تانىماستاي, تاڭعاجايىپ تۇرگە ەنىپ, گۇلدەنىپ كەلە جاتقان تۇركىستاندا بەس قاباتتى, جەتى قاباتتى, ون جەتى جانە جيىرما بەس قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر دە بوي كوتەرۋدە. اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىقتا 177 كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي سالىنۋدا.
وسىلايشا, قارقىندى قۇرىلىس مەكەنىنە دە اينالعان تۇركىستان – ناعىز ۇلىلاردىڭ ورداسى, رۋحانياتتىڭ استاناسى ەكەنى ايان. سوناۋ ورتا عاسىرلاردا ءومىر سۇرگەن قوجا احمەت ياساۋيدەن باستاپ, ءۇش ءجۇزدىڭ باسىن بىرىكتىرگەن حان ابىلاي ماڭگى تىنىش تاپقان تۇركىستان بۇگىندە تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ رۋحاني استاناسىنا اينالدى.
تۇركىستان وبلىسى
