«بۇل وتىرىستىڭ ۇلتىمىز ءۇشىن قاسيەتتى سانالاتىن كۇندەرمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى تەگىن ەمەس. حالقىمىز ءۇشىن جەر – قاستەرلى ۇعىم. «جەر – ىرىستىڭ كىندىگى, ەڭبەك – ىرىستىڭ قازىعى, بىرلىك – ىرىستىڭ تىزگىنى» دەپ بابالارىمىز بەكەر ايتپاعان. 2016 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن قازاقستاندىقتارعا جەكە مەنشىككە, شەتەلدىكتەرگە, شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالارعا جانە شەتەلدىك ۇلەسى بار قازاقستاندىق زاڭدى تۇلعالارعا جالعا بەرۋگە موراتوري ەنگىزىلگەن ەدى. 25 اقپاندا وتكەن ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ 5-وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن شەتەلدىكتەرگە جانە شەتەلدىك كومپانيالارعا, ازاماتتىعى جوق ادامدارعا, حالىقارالىق عىلىمي ۇيىمدارعا, سونداي-اق قانداستارعا بەرۋگە تولىقتاي تىيىم سالۋ تۋرالى ساياسي شەشىم جاريالادى. وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسى 12 ناۋرىزدا پارلامەنتكە ەنگىزىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جەر زاڭنامالارىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ وكىمىمەن جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا قۇرىلدى», دەدى ە.توعجانوۆ.
ۆيتسە-پرەمەردىڭ ايتۋىنشا, كوميسسيا قۇرامىنا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى قاۋىمداستىقتار مەن بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى, اگروبيزنەس سالاسىنداعى ازاماتتار, سونىمەن بىرگە پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان وكىلدەرى, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, «اتامەكەن» ۇكپ وكىلدەرى, قوعام قايراتكەرلەرى, ساياساتكەرلەر جانە جۋرناليستەر ەنىپ وتىر. ونىڭ قۇرامى 80 ادامنان تۇرادى, 60%-ى – ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى جانە تاۋەلسىز ساراپشىلار.
«كوميسسيانىڭ الدىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر قاتىناستارى سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى ۇسىنىستاردى ازىرلەۋ مىندەتى تۇر. سول سەبەپتى ونىڭ جۇمىسىن مەملەكەت, اسىرەسە كاسىبى جەرمەن تىكەلەي بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر كۇتىپ وتىرعانىن ەسكەرىپ, اقىلداسىپ, ناقتى شەشىم قابىلدايتىنىمىز كۇمانسىز», دەدى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.
جيىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى ايدوس سارىم جايىلىم, سونداي-اق شابىندىققا قاتىستى زاڭناماعا كاسىبي تالداۋ جاساۋدى ۇسىندى.
«وسى وتىرىسقا كەلگەن ادامنىڭ كوپشىلىگى ءبىرىنشى جەر كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسقان. سول كوميسسيانىڭ ارتىقشىلىعى مەن كەمشىلىگىن كورىپ, تاجىريبە جيناقتادىق. سوندىقتان ەڭ ءبىرىنشى ۇسىنىس – سول جەر كوميسسياسىنىڭ نەگىزگى حاتتاماسىندا كورسەتىلگەن باعىتتارعا بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ەسەپ دايىنداسا, ارتىق بولمايدى. نەگە دەسەڭىز, ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداندى نەمەسە مىنانداي ۇسىنىستار نەگە قابىلدانباي قالعانى جونىندە ەسەپ بولۋى كەرەك. سەبەبى اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتيجەسى بولۋى قاجەت», دەدى ا.سارىم.
دەپۋتات اقپارات پەن كاداستر ماسەلەسىنە دە توقتالدى.
«بۇل ماڭىزدى ماسەلە. سەبەبى سەنىمسىز جەر ماسەلەسىندە ەشقانداي وزگەرىس جاسالمايتىنىن انىق بايقاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى, جايىلىم جانە شابىندىق جەرلەرگە قاتىستى زاڭدار مەن قابىلدانعان باپتار نەگە جۇمىس ىستەمەي جاتقانىنا بايلانىستى كاسىبي تالداۋ ازىرلەگەن دۇرىس. قاجەت جاعدايدا وڭىرلەرگە شىعىپ, ەل ارالاپ, ارتىقشىلىعى مەن كەمشىلىگىن كوزىمىزبەن كورىپ, وسى تۋرالى كەشەندى جاڭا زاڭ جوباسىن دايىندايتىن مۇمكىندىك بولۋى كەرەك», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
سول سەكىلدى العاشقى وتىرىستا جەر كاداسترى اشىق بولۋى كەرەكتىگى تۋرالى ايتىلىپ, 10 سوتىق جەر تەلىمىن بەرۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى اتالعان ماسەلە جان-جاقتى قارالاتىنىن, سونداي-اق 10 سوتىق جەر تەلىمىن بولۋگە قاتىستى ەڭ الدىمەن ءتيىستى جۇمىس اتقارىلۋى كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. دەمەك جەر تەلىمى بەرىلسە, سايكەسىنشە ينفراقۇرىلىمنىڭ سالىنۋىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋى ءتيىس.
«ينفراقۇرىلىمدى جۇرگىزۋ ءۇشىن ورتا ەسەپپەن 4 ترلن-نان ارتىق قاراجات كەرەك. سوندىقتان وسىنىڭ بارلىعىن ەسەپتەپ العان ءجون. بۇل ءبىر كۇندە شەشىلەتىن ماسەلە ەمەس», دەدى ە.توعجانوۆ.
ال سەنات دەپۋتاتى اقىلبەك كۇرىشباەۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, رەسپۋبليكاداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر تەك مەملەكەتتىڭ قۇزىرىندا بولۋى كەرەك.
«بۇل ءبىزدىڭ گەوساياسي جاعدايىمىزعا بايلانىستى. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ كولەمى جاعىنان ەلىمىز الەمدە التىنشى ورىن الادى, ال ەگىستىك القاپتارى بويىنشا جان باسىنا شاققاندا اۋستراليادان كەيىن ەكىنشى ورىندامىز (ياعني ءبىر ادامعا شامامەن 1,3 گا ەگىستىك جەر كەلەدى). ياعني بىزدە حالىق تىعىزدىعى وتە تومەن. سوندىقتان مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ جەر رەسۋرستارىمىز جەكەمەنشىكتە ەمەس, تەك قانا مەملەكەتتىك مەنشىكتە بولعانى ماڭىزدى. الەمدىك تاجىريبەدە مۇنداي مىسالدار بار. ماسەلەن, نارىقتىق ەكونوميكاسى دامىعان يزرايلدە بارلىق اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى مەملەكەتتىڭ قۇزىرىندا», دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
سەناتور وتاندىق اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس دەگەن ويدا. بۇل ءۇشىن ءتيىستى جەر كولەمىن مەملەكەت رەتتەپ, ءبولىپ وتىرۋى قاجەت دەدى دەپۋتات.
«قازىر قازاقستان ەكونوميكاسى جەراستى پايدالى قازبالارى ارقىلى دامىپ جاتىر. بىراق ول ءبىر كەزدەرى اياقتالادى, ياعني جاڭعىرتىلمايتىن تابيعي رەسۋرس. سوندىقتان مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا بايلانىستى. بولاشاق ۇرپاعىمىزعا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر قولجەتىمدى بولۋى كەرەك. ياعني اگرارلىق بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن جەردى جەر يەلەنۋشىلەردەن نەمەسە لاتيفۋنديستەردەن ساتىپ الماي, تىكەلەي مەملەكەتتەن الاتىنداي جاعداي جاساعان ابزال. اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە ينۆەستيتسيالار تارتۋ جاعىنان ءبىز الەمنىڭ جەتەكشى اگرارلىق ەلدەرىنەن ارتتا قالىپ وتىرمىز. اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى اۋستراليادا ءبىر گەكتار ەگىستىككە شاققاندا 422 دوللاردى قۇرايدى, كانادادا – 80 دوللار. ال قازاقستاندا ءبىر دوللارعا دا جەتپەيدى, ياعني 100-400 ەسە از», دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
