بىرىنشىدەن, جەردىڭ قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن 49 جىلعا جالعا بەرىلۋىن بەكىتۋ قاجەت. ونىمەن قوسا جالعا الۋ قۇقىعىن ساقتاي وتىرىپ, جەردىڭ اتادان بالاعا مۇرا بولىپ قالۋىن قامتاماسىز ەتكەن ءجون جانە 49 جىل پايدالانۋ قۇقىعى بىتكەن سوڭ سول جەر پايدالانۋشى نەمەسە ونىڭ ۇرپاعى ءارى قاراي پايدالانۋعا الۋ ءۇشىن باسىمدى قۇقىققا يە بولۋى قاجەت. ول ءۇشىن جەر كودەكسىنىڭ 37 مەن 97-باپتارىن قايتا قاراۋ كەرەك.
ەكىنشىدەن, جەر شەتەلدىكتەرگە بەرىلمەسىن دەپ دابىل قاعىپ جۇرگەندە, قازىرگى جەر پايدالانۋشىلاردىڭ قازاقستان رەزيدەنتتىگىنەن شىعىپ, شەتەل ازاماتتىعىن الىپ جاتقانىن بايقاماي قالدىق. وكىنىشكە قاراي, ونداي فاكتىلەر بار. جاقىن ارادا ءتيىستى ماتەريالداردى كوميسسيا نازارىنا ۇسىنامىز. شەتەل ازاماتتىعىن الىپ جاتقانداردىڭ قولدا بار مىڭداعان گەكتار جەر تەلىمدەرىن بانكتەرگە كەپىلدىككە قويىپ, قىرۋار اقشا الىپ, كەيىن قايتارا الماي شەتەلگە قاشىپ كەتپەسىنە كىم كەپىل؟ سوندىقتان كەرىتارتپالىقتى قويىپ, ءتيىستى مەحانيزمدەردى قاراستىرعان ابزال.
ۇشىنشىدەن, جەردى جالعا العانداردىڭ اشىق ءتىزىمى بولۋى كەرەك. ءتىپتى جەر پايدالانۋشى زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇرىلتايشىلارىنىڭ كىم ەكەنىن, قاي جەردىڭ ازاماتى ەكەنىن جەردىڭ ناقتى يەسى – حالىق ءبىلۋى شارت. پرەزيدەنتىمىز حالىققا جاساعان سوڭعى جولداۋىندا «قوعامدىق باقىلاۋدىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ كەرەك» دەپ قاداپ ايتتى. سوندىقتان «ەلدىڭ كوزى – ەلۋ» دەگەن ءپرينتسيپتى جەر ماسەلەسىندە پايدالانۋىمىز كەرەك.
تورتىنشىدەن, جەر – ءوندىرىستىڭ نەگىزگى قۇرالى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالىن كوتەرەتىن دە وسى جەر. سوندىقتان دا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنەن تۇسەتىن سالىقتى ءتورتىنشى دەڭگەي بولىپ ەسەپتەلەتىن اۋىل بيۋدجەتىنە تىكەلەي ءتۇسۋىن قاراستىرۋ قاجەت. قازىرگى كەزدە اۋىل بيۋدجەتى التى ءتۇرلى سالىقتان قۇرالادى. الايدا ونىڭ جيىنتىعى اۋىل اكىمدەرى اپپاراتىنىڭ ءبىر ايلىق جالاقىسىن قامتاماسىز ەتۋگە دە جەتپەيدى. وسىعان وراي جەر رەفورمالارى اياسىندا سالىق كودەكسىنە دە ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.
بەسىنشىدەن, اۋدان اكىمدىكتەرىندەگى جەر كوميسسيالارىن جويۋ قاجەت. تسيفرلاندىرۋ قارىشتاپ تۇرعان زاماندا كوررۋپتسياعا دا, ادامي فاكتورعا دا جول جوق. جەردى جالعا بەرۋ پروتسەسى ءادىل ءارى جەڭىل بولۋى كەرەك. فەرمەرلەردىڭ تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا تاجىريبەسى مەن بىلىكتىلىگى از, سوندىقتان شارۋالاردى تەگىن وقىتۋدى قولعا العانىمىز ءجون. سونىمەن قاتار جالعا بەرىلەتىن اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن, شابىندىق بولسىن, مەيلى جايىلىم بولسىن, نەگىزگى اكتيۆ رەتىندە قاراستىرىپ, ونىڭ كەپىلدىك باعاسىن ەسەلەپ ءوسىرۋ قاجەت. بۇل شارۋالاردىڭ نەسيە الۋ مۇمكىندىگىن جەڭىلدەتەتىنى ءسوزسىز.
بۇل – قازاقستان فەرمەرلەر قاۋىمداستىعى كوتەرگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرسىپىراسى. جەر ماسەلەسى تۋرالى ۇسىنىس دايىندايتىن مەملەكەتتىك كوميسسيا حالىقتىڭ قويىپ وتىرعان تالابىنا كوڭىل ءبولىپ, ونى بيلىككە قوسپاسىز دۇرىس جەتكىزۋ ماڭىزدى.
جيگۋلي دايراباەۆ,
«قازاقستان فەرمەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ» توراعاسى
