قوعام • 26 ناۋرىز, 2021

ءار ۇيدە اكە پاتشا بولماعان سوڭ...

2401 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قازىر الەۋمەتتى ءارى-ءسارى اڭگىمەلەرگە جەتەلەپ, قوعام پىكىرىن قىرىق پىشاق قىلىپ قويعان ماسەلەلەر كوپ-اق. ايتىسا-ايتىسا, ەشقاشان ورتاق مامىلەگە كەلە المايتىنداردىڭ ۋاجىنە قۇلاق سالساڭىز, انانىكى دە دۇرىس, مىنا كىسىنىكى دە ءجون سياقتى. وتباسىنداعى وزبىرلىق, زورلىق-زومبىلىق, الىمجەتتىك سياقتى ءتۇرلى ادىلەتسىزدىكتەردەن بولەك, جاراتقاننىڭ ىرقىنا, ءوز جىنىسىنا قارسى شىققاندار­دىڭ باستاماسىن كىم تىيماق؟

اۋىزبىرشىلىگى جوق ۇلكەندەردىڭ اراسىندا بىتپەيتىن داۋدىڭ ىشىنەن جاستار نە وپا تابار دەيسىز؟ مىنا قوعامدا ءوسىپ كەلە جاتقان جەتكىنشەك كىمنىڭ سوڭىنان ەرمەك؟ اسپانداعى اي سياقتى بولعان «جۇلدىزداردىڭ» ءوزى دە جەرگە تۇسكەن زامان. قالاي دەسەك تە, كەز كەلگەن بالاعا باعدار بولاتىن ءبىر ادامنىڭ كەرەگى ءسوزسىز. بۇل جوقتىڭ ورنىن تولتىرا الاتىن تاماشا ۇستاز, قۇدايعا قاراعان, جاقسى جولعا باستايتىن مىقتى دوس اركىمنىڭ تالايىنا بۇيىرا بەرمەگەن.

سوڭعى ۋاقىتتا ءتۇرلى كوكەيكەستى ماسەلەنى كوتەرۋگە ۇمتىلعان تەلەۆيزيالىق توك-شوۋ­لارعا شاقىرىلا ءجۇرىپ, تەرەڭ ويلارعا باتاتىنى­مىز راس. 14 جاسىندا جۇكتى بولىپ, 15-ىن­دە بوسانعان قىز بالا, ازعىن كەلىن, قۇمار ويىندار جولىندا ءومىرىن قۇرباندىققا شالىپ جىبەرگەن جاستار... قىسقاسى, جۇرگىزۋشىلەر سۇراق قويعانداي, ساراپشىلار سويلەگەندەي بولادى. بىراق شەشىمى قانداي؟ ءبىر عانا مىسال, 14 جاسىندا كىمنەن جۇكتى بولعانىن بىلمەك تۇگىلى, وسىنى ايداي الەمگە جاريالاپ, اتىشۋلى تەلەحاباردا جۇرتتىڭ الدىنا يمەنبەي شىققان ن-ءنى الايىقشى. شەشەسى اقىل بەرەتىندەي, قىزىن قادالاعاي الاتىنداي كۇيدە ەمەس ەكەنىن كوز كوردى. ايتپەسە, ولىمنەن ۇيات كۇشتى, قىزىمەن جەتەكتەسىپ, قايتا-قايتا تەلەستۋدياعا كەلەر مە ەدى؟

ۇيىندە ايبارلى اكە وتىرسا, ءالى بويجەتىپ تە ۇلگەرمەگەن قىزدىڭ ۇيىنە اركىم باسىن سۇعار ما ەدى؟ اكەسى وتباسىن اسىرىپ, بالا-شاعاسىنا يە بولىپ وتىرسا, شەشە قاڭعىپ جۇرەر مە ەدى؟ ارينە, ءارتۇرلى جاعدايدا اكەسىز ءوسىپ جاتقاندار جەتكىلىكتى. جازمىش ءۇشىن ەشكىمدى دە جازعىرا الماسپىز, ءسىرا. الايدا اكەنىڭ ۇيدە بولماۋى عانا ەمەس, بەدەلىنىڭ بولماۋى, وتباسىندا ءوزىن تىڭداتا الماۋى – جاقسىلىق ەمەس.

قازىر ۇلكەن دە كىشى دە سمارتفوندارىنا تەلمىرىپ وتىرادى. بۇل دا – قوعامدى بىلدىرمەي السىرەتىپ بارا جاتقان كەسەل, داۋاسى جوق دەرت. بالالاردىڭ قولىنان تەلەفونىن تارتىپ الۋ مۇمكىن ەمەس. ونىڭ ىشىندەگى الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاستاردى اداستىراتىن, التىن ۋاقىتتارىن ۇرلايتىن ءتۇرلى پيعىلدار, ويىندار جاتىر. وسىندايدا ۇيدە مىقتى اكە بولسا, اقىرماي, جەكىرمەي-اق, بالانى ساباعىنا, سپورت پەن جۇمىسقا سالاتىنى ايان.

دەگەنمەن بۇل ارادا ءبىر جايتتى جوققا شىعارۋعا بولماس. ماسەلەن, كوپ اكەنىڭ ۇيىندە بەدەلى جوق. بالاسىنا ءسوزى وتپەيدى. ىشىمدىكتىڭ, جۇمىسسىزدىقتىڭ, وتىرىكتىڭ, جەڭىل ءجۇرىستىڭ جەتەگىندە ءجۇرىپ, ۇل-قىزدارىنىڭ الدىندا ابىروي, بەدەلىنەن جۇرداي بولعان. ال اكەلەردىڭ پاتشاداي بولىپ وتىرعانى ايەلگە دە وڭاي.

«مىقتى اكەنىڭ بەدەلى – بالاسىنا قىرىق جىل ازىق» بولاتىنىن ايتىپ كەتكەن بابالارىمىزدى بىلاي قويعاندا, جۋىردا بارعان جەرىنە سۋداي ءسىڭىپ, تاستاي باتقان ءبىر قىزدىڭ شەشەسىنە قاراپ ايتقان ءبىر اڭگىمەسى ماعان كوپ وي سالدى. «ايتەۋىر قيىنشىلىقتار­دىڭ بارىنە شىداپ, اكەمىزبەن اجىراسپا­عانى­ڭىز دۇرىس بولىپتى. اتا-ەنەم مەن كۇيەۋىم سىزدەردەن قايمىقسا دا, سىيلاسا دا, مەنى باسىنعان جوق. «قۇدالاردان ۇيات بولادى» دەگەندى ايتپاسا دا, ءبىلىپ وتىراسىڭ. ءبارىبىر اكەنىڭ بولعانى دۇرىس ەكەن», دەدى ەشقانداي ءپالساپاسىز.

وسى جەردە تاعى ءبىر جايتقا توقتالا كەتۋ كەرەك. ماسەلەن, اكەسى جاقسى كورگەن, كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ايالاپ, ەركەلەتكەن قىز بالا دا كەيىن تۇرمىسقا شىققاندا باقىتتى بولادى ەكەن. بۇل جەردە عىلىمي زەرتتەۋلەرگە دەن قويىپ, الەۋمەتتىك ساۋالدارعا جۇگىنۋدىڭ ءوزى ارتىق. ويتكەنى دۇرىس وتباسىندا بويجەتكەن, جاقسى اكەنىڭ تاربيەسى مەن ىقپالىن سەزىنىپ وسكەن قىز بالا كەيىن ناعىز ازامات قانداي بولۋ كەرەك ەكەنىن ىشكى تۇيسىگىمەن اجىراتا الادى. بۇل – ءبىزدىڭ پايىمىمىز. ال ساياساتىڭىز نە دەيدى؟

«اكەلەرىنىڭ بالالارىمەن ءجيى ارالاسۋى تەك وڭ سيپاتقا يە: مۇنداي بالانىڭ فيزيكالىق جانە پسيحيكالىق دەنساۋلىعى مىقتى, ۇلگەرىمى جوعارى, تانىمدىق جانە كوگنيتيۆتى داعدىلارى, ءوز-وزىنە دەگەن سەنىمى مەن ءوزىن باعالاۋى جوعارى بولادى. سونىمەن قاتار اكەسى بالا تاربيەسىنە ءمان بەرەتىن وتباسىلاردا ءجاسوسپىرىمنىڭ مىنەز-قۇلقىنا بايلانىستى ماسەلەلەر سيرەك كەزدەسەدى. 2030 جىلعا دەيىنگى ەلىمىزدىڭ وتباسىلىق-گەندەرلىك ساياسات تۇجىرىمداماسىندا سانالى اكەلىك ينستيتۋتتى نىعايتۋدا بىرقاتار شارا قاراستىرىلعان», دەيدى پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ توراعاسى ءلاززات رامازانوۆا.

نە دەسەك تە, ءار ۇيگە پاتشاداي اكە كەرەك. باس يەسىز وتباسى, باسشىسىز ەل بولۋشى ما ەدى؟!

 

سوڭعى جاڭالىقتار