ءوز ءۇيىنىڭ ءبىر بۇرىشىن شاعىن شەبەرحاناعا اينالدىرعان مۇسابەك – تاعدىر بەرگەن تالانتىن تۋ ەتىپ, ونەرىمەن ءورىسىن كەڭەيتىپ جۇرگەن ازامات. باستاپقىدا كاسىبي شەبەرلەردىڭ ءتالىمىن الىپ, ءبىلىمىن شىڭداۋ ماقساتىندا ەلگە كەلگەن ول 2015 جىلى ارمان-اڭسارىن ارقالاپ اتاجۇرتقا ءبىرجولا قونىس اۋدارعان. قازاق دالاسىنىڭ قاسيەتتى توپىراعى قيالىنا قانات ءبىتىرىپ, اسپانمەن استاسقان اقار-شاقار شىڭدار, جانعا جىلۋ سىيلاعان جازيرا جوتالار, تاعدىر تارماقتارىنداي ءيىر-قيىر جولدار تالانت بۇلاعىنىڭ ارناسىن كەڭەيتىپ, قىلقالامعا قاپىسىز عاشىق ەتكەن. مۇسابەك نىساناعا العان ءار تاقىرىپ شىعارماداعى نەگىزگى ايتار ويدى اشىق تا, استارلاپ تا جەتكىزەدى. «بۇقا تارتىس», «ات ۇستىندەگى ادام», «نەمەرە», «اڭشى», «شىدەرلەۋ», «ارلان», «اتبەگى» سەكىلدى تۋىندىلاردىڭ وزەگىندە ەركىندىك, تازالىق, ۇلتتىق مۇرا, اق پەن قارانىڭ قايشىلىعى, وتكەنگە ورالۋ دەيتۇعىن سان تاراۋ يدەيالار جاتىر.
قازىرگى قازاق سۋرەتشىلەرىنىڭ اعا بۋىن وكىلى رەتىندە بەلگىلى قىلقالام شەبەرى جۇماقىن قايرامبايدان كەيىپكەرىمىزدىڭ قالام قۋاتى, ونەردەگى بەتالىسى تۋرالى سۇراپ كوردىك. «الدىمىزعا كەلگەن شاكىرتتەردىڭ ىشىندە قالانىڭ دا, دالانىڭ دا بالاسى بار. مەن انىق اڭعارعان ءبىر نارسە – پەندەنى ارمان بيىگىنە الىپ شىعاتىن وسكەن ورتاسى, تۋعان تابيعاتى. ماسەلەن, قالادا وسكەن بالالاردىڭ كوپشىلىگى اۋىل, تابيعات دەگەن دۇنيەلەردى پسيحولوگيالىق تۇرعىدان كومپيۋتەر سياقتى قابىلدايدى. اقپاراتقا باي بولعانىمەن, سەزىمگە جۇتاڭ. اۋىلدان كەلگەندەرىنەن بىردەڭە سۇراساڭ, سۋرەتتەپ ايتىپ بەرەدى. مۇسابەك تە – تانىمىن تابيعاتتان العان اۋىل بالاسى. اتا-بابا ءداستۇرى, جازىلماعان دالا زاڭى, ۇلكەنگە قۇرمەت, مەيىرىم, تازالىق, ادامگەرشىلىك, ىزەت سەكىلدى قۇندىلىقتار ونىڭ نەگىزگى تاقىرىبىنا اينالىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. مەن ونى قولىنا قىلقالام ۇستاعان قىز-جىگىتتەردىڭ ىشىندە قاساڭعا اينالعان قارادۇرسىن قالىپتان قاسيەت وزدىرا شاپقان قازاقى بولمىستى سۋرەتشىلەردىڭ قاتارىنا جاتقىزامىن. ارينە, جاس قوي, بولاشاعى الدا. ەڭ باستىسى, شىعارمالارىندا ۇلتتىق مىنەز بار. ءتول تاريحىن بىلەتىن, باعالايتىن جانە ماقتان ەتەتىن حالىقتىڭ بولاشاعى زور. ءداستۇرلى كەسكىندەمەدەن ءورىس الىپ, اتا-بابا سالتىن ساناعا سىڭىرگەن جاس قالامگەردىڭ بولاشاعى جارقىن بولماق», دەيدى جۇماقىن قايرامباي.
جۇماقىن اعا ايتىپ وتكەندەي, قازاق وركەنيەتىنىڭ تاريحىن تانىتاتىن جادىگەرلىك سيپاتتاعى دۇنيەلەر ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمىزدى ايگىلەي تۇسەدى. بەينەلەۋ ونەرىن تانىلماي قالعان تاريحتى, ايتىلماي قالعان اڭىزدى بولاشاق بۋىنعا جەتكىزەتىن قۋاتتى قۇرال دەپ قاراستىرساق, مۇسابەك شىعارمالارى جاس ۇرپاقتى ەۋروتسەنتريزمنىڭ ەلەسىنەن ارىلىپ, ۇلتتىق بولمىسقا ورالۋعا, ءتول مادەنيەتىمىزگە تابان تىرەۋگە شاقىراتىنداي.
تاريحي سانامىزعا قوزعاۋ سالعان ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا « ۇلى دالا مۇراگەرلەرىنىڭ وتكەن مىڭجىلدىقتاعى حالىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ تاڭداۋلى ۇلگىلەرى ەرتەگىلەرى, اڭىز-ءاپسانالارى, قيسسالارى مەن ەپوستارى – تۇنىپ تۇرعان تاريح. ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىزدىڭ نەگىزگى سيۋجەتتەرىندە, كەيىپكەرلەرى مەن سارىندارىندا شەكارا بولمايدى, سول سەبەپتى ونى جۇيەلى زەرتتەپ, بۇكىل ورتالىق ەۋرازيا كەڭىستىگى مەن بارشا الەمدە دارىپتەۋىمىز كەرەك» دەلىنگەن بولاتىن. سوندىقتان دا تاريحىمىزدى, سالت-سانامىزدى, اتا-ءداستۇرىمىزدى زاماناۋي ونەر ارقىلى كەلەشەككە كوشىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىز شەبەرحاناسىنا ءۇڭىلىپ وتىرعان ونەر يەسى دە بۇل باعىتتا ۇلكەن قادامدارعا بارىپ ءجۇر.
اۆتوردىڭ «نەمەرە» دەپ اتالعان تۋىندىسىندا اق باتاسىمەن اينالاسىن ارايلاندىرعان اتا بەينەسى قاسىنداعى نەمەرەسىن ساياتشىلىق سىرىنا عانا ەمەس, ءومىر سىنىنا دا ءۇڭىلدىرىپ تۇر دەرسىز. اقيىق اسپانعا كوز تاستاپ, «تاۋداي تۇعىرلى بول» دەيتىندەي. بالانىڭ ارمان-قيالى اتا قولىنداعى بالا بۇركىتتىڭ قاناتىمەن بىرگە زاۋ بيىككە سامعايتىنداي. اينالانى كومكەرگەن اپپاق قار اقساقالدىڭ اق تىلەگىن اڭداتسا, قالىقتاعان بۋرا بۇلتتار شىعارماعا شىراي بەرەدى, تۇلپار ءمىنىپ, قامشى ۇستاپ, اتا تاعىلىمىن كورگەن ۇرپاقتىڭ دالاسىنداي دارقان بولاتىنىن مەڭزەيدى. ال «اتبەگى» كارتيناسىنداعى كيىز ءۇي ىشىنەن تۇلپارىنا كوز تاستاعان جىگىت اعاسى دا – سۋرەتشىنىڭ جادىنا بالا كۇننەن قاتتالعان كورىنىس. سايگ ۇلىك ەن دالانىڭ ەركىن جورتقان ەركەسىندەي ەلەستەيدى. ات بولاتىن ق ۇلىندى تۇياعىنىڭ تارپۋىنان تانىپ, جىلقى دەسە دەلەبەسى قوزاتىن قازاق بالاسى جاستايىنان جىلقى جالىندا ويناپ, قاشاننان قاسيەتتى سانالعان قامبار اتا بالاسىن سەنىمدى سەرىگىنە بالاعان.
«بۇقا تارتىس» دەپ اتالعان تۋىندىدا قازىرگى كەزدە ۇمىتىلىپ بارا جاتقان ۇلتتىق سپورت ءتۇرى بەينەلەنگەن. توي-جيىنداردا كۇش سىناسقان بۇقا بىلەكتى, قاسقىر جۇرەكتى جىگىتتەردىڭ تارتىسى جانىڭا جىگەر قۇيادى. كارتيناداعى جاندى قوزعالىس كورەرمەن نازارىن بىردەن اۋدارادى. سۋرەتشى فورما مەن بەينە, كەڭىستىك پەن ۋاقىت, ادام مەن تابيعات ۇندەستىگىن ۇتىمدى بايلانىستىرا بىلگەن. وڭاشادا ويعا شومعان اباي بەينەسى دە – اۆتوردىڭ ءساتتى شىققان تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى.
«جازعان-سىزعانىڭدا ۇشقىر قيال, ۇتىمدى شەشىمنەن بولەك كوڭىل تولقىتار سەزىم قىلاڭ بەرمەسە, ومىرشەڭ تۋىندىنى ومىرگە اكەلدىم دەۋ بەكەر. ال ونداعى سەزىم يىرىمدەرىن اركىم ءارتۇرلى قابىلدايدى, ءوز كورگەن-تۇيگەنىمەن ۇشتاستىرادى, سول ارقىلى شىعارماعا جان بىتەدى», دەيدى اۆتور.
راسىمەن دە, بەينەلى شىعارمانى باعالاۋ ولشەمىن قاراپايىم كورەرمەننىڭ كوڭىل تۇيسىگىنە قالدىرعان دۇرىس. ويتكەنى سۋرەت تۋرالى كوپ سۋرەتتەپ جاتۋدىڭ ءوزى كەيدە ارتىق. رۋحاني بولمىسىمىزدان, ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمىزدەن سىر تارتاتىن تۋىندىلارعا ءسىز دە ءۇڭىلىپ كورىڭىز, مارتەبەلى وقىرمان!
الماتى
