قانداي دا ءبىر قۇرمەت ادامعا العاشقى كەزەكتە ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا كەلەتىنى بەلگىلى. ەڭبەگى مەن وتباسى, اۋلەت بىرلىگىنە ۇيىتقى بولۋدا جان-تانىمەن بەرىلە قىزمەت ەتكەن جاننىڭ جۇلدىزى قاشاندا جوعارى بولماق. وعان قۇداي بەرگەن قابىلەت قوسىلسا, ەڭبەكتىڭ جانعانى سول ەمەس پە؟ وتان وتباسىنان باستالادى دەسەك, سول وتباسىنىڭ باسىندا بۇگىندەرى ۇلگىلى وتاعاسى بولىپ وتىرعان جاننىڭ ءبىرى – جانات جاۋباسوۆ.
الماتى وبلىسى, تالعار اۋدانىنىڭ كەزىندە “گورنىي گيگانت” دەگەن اتپەن وداققا بەلگىلى بولعان شارۋاشىلىعىندا ەڭبەگىمەن قۇرمەتكە ءبولەنگەن ازامات نارىق زامانىنىڭ كوشىنە دە ىلەسە ءبىلدى. ەل-جۇرتقا بەلگىلى كاسىپكەر رەتىندە تانىلدى. سوندىقتان ونى, ناعىز سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى دەۋگە ابدەن بولادى. قاراعاندى وبلىسى, شەت اۋدانى, اقسۋ-ايۋلى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن جانات باحريدەن ۇلى 1965-66 جىلدارى وسى اۋىلداعى ى.التىنسارين اتىنداعى ورتا مەكتەپتە وقي جۇرە, سەرىك دەمەسىنوۆتىڭ باسشىلىعىمەن سپورتتىڭ قازاق كۇرەسى تۇرىنەن سان مارتە سايىستارعا ءتۇسىپ, اۋدان نامىسىن قورعاپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولسا, 1966 جىلى وبلىس چەمپيونى اتانىپ, قازاق كۇرەسىنەن سپورت شەبەرى اتاندى. قازىرگى تاڭدا ول جاستاردى سالاماتتى ءومىر سالتىنا باۋلىپ ءجۇر.
اكەسى باحريدەن جاۋباس ۇلى ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان. سوعىسقا شەت اۋدانىنان ءوز ەركىمەن اتتانىپ, بارلاۋ روتاسىن باسقارىپ, ەرلىگى ءۇشىن جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ وردەنىمەن جانە وزگە دە مەدالدارمەن ماراپاتتالعان. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى شەت اۋدانىندا ماي زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارعان. ءوزى بالۋان, ءانشى, سىرنايشى, دومبىراشى بولسا, اناسى بيحايات عالياحمەتقىزى سۋىرىپسالما اقىن, ءانشى, ساۋاتتى, ونەرلى ادام بولىپتى. “ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ” دەگەندەي, اتا-اناسىنىڭ ونەرى مەن ونەگەسىن كورىپ وسكەن جانات جاسىنان زەرەك, باۋىرمال بولىپ ەرجەتەدى. اجەسىنىڭ ءتالىم-تاربيەسىن كوردى. اجەسىنىڭ كورىپكەلدىك قاسيەتى بولدى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اقسۋ-ايۋلى اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى, كوز كورگەن قاريالارى اجەيدىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىن ايتىپ وتىرادى.
جانات باحريدەن ۇلى ءوزىنىڭ ءومىر جولىندا قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن اسۋلاردان ءوتتى. الماتى قالاسىنداعى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتىن ۇزدىك ءتامامداپ, ەڭبەك جولىن 1975 جىلى الماتى وبلىسىنىڭ “گورنىي گيگانت” اۋىلىندا قاراپايىم باعباندىقتان باستاپ, باس اگرونوم دارەجەسىنە دەيىن ءوستى. وسى ۋاقىت ءىشىندە اۋداندىق, اۋىلدىق كەڭەستەرگە ءبىرنەشە مارتە دەپۋتات بولىپ سايلانىپ, اۋداننىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە ارالاستى. الماتى وبلىسىندا 1975 جىلى ەڭ العاش ۇيىمداستىرىلعان اقىندار ايتىسىنا قاتىسىپ, جەڭىمپاز اتاندى. حالقىمىزعا بەلگىلى ءا.ءتاجىباەۆ, س.ءماۋلەنوۆ, م.ماقاتاەۆ سىندى اقىندارىمىزدىڭ كوزىن كورىپ, باتالارىن الدى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان سوڭ, ءوز الدىنا “جانات اۋىلى” اتتى جەكە شارۋا قوجالىعىن اشىپ, ونى جوعارى دارەجەلى تانىمال شارۋاشىلىق قاتارىنا جەتكىزدى. وندا تەك قانا ءداندى داقىلداردى وسىرۋمەن عانا شۇعىلدانباي, مال وسىرۋمەن دە اينالىستى. سونىمەن قاتار, الماتى قالاسىنداعى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن تىعىز بايلانىستا بولىپ, شارۋا قوجالىعىندا ستۋدەنتتەردىڭ الدىن-الا تاجىريبە جۇمىستارىنا ارالاسۋىنا مۇمكىندىك جاساپ كەلەدى.
شارۋا قوجالىعى “ونجىلدىقتىڭ ۇزدىك كاسىپكەرى” اتتى رەسپۋبليكالىق سايىستا “فەرمەرلىك ەڭبەكتىڭ ەكپىندىسى” اتتى نوميناتسيا بويىنشا ءبىرىنشى دارەجەلى قۇرمەت گراموتاسىن جەڭىپ العانىن دا ايتا كەتسەك دەيمىز. سونداي-اق, شارۋا قوجالىعى الماتى قالاسىنداعى ۇوس ارداگەرلەرىنە, زەينەتكەرلەرگە, مۇگەدەكتەرگە, الەۋمەتتىك جاعدايى ناشار وتباسىلارعا ۇنەمى قايىرىمدىلىق كومەك كورسەتىپ, حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ كەلەدى. جانات باحريدەن ۇلى ۇزاق جىلدىق ەڭبەگى ءۇشىن تالعار اۋدانىنىڭ “قۇرمەتتى ازاماتى” اتاندى.
جانات باحريدەن ۇلى تابيعاتىنان ونەرپاز, جالپى اۋلەتتەرىمەن ادەبيەت پەن ونەرگە جاقىن جاندار. ءاۋلەتىندە ءتورت عالىم بار, ولار عىلىمنىڭ ءار سالاسىندا ەڭبەك ەتەدى. بوس ۋاقىتىندا دومبىرا شەرتىپ, ءان سالىپ, ولەڭ جازۋمەن اينالىساتىن جاناتتىڭ ءبىرنەشە ولەڭ جيناقتارى – “اقتىلەك”, “جۇرەك سىرى”, “كوكسەگەنىم اۋىلىم”, “بايلىعىم – حالقىم مەن جەر” دەگەن تاقىرىپتا وتانىنا, ەلىنە, اتا-اناعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى جيناقتالىپ, جارىققا شىقتى. راديو, تەلەحابارلارىندا ءار ءتۇرلى تاقىرىپتا – “ىزدەنىس ءتۇبى ىسكەرلىك”, “جاڭا عاسىر”, “ەرلىك ەلدىككە, ۇرپاققا امانات” حابارلارىنا قاتىسىپ, “كۇلپاش” كوركەم فيلمىندە باستى ءرولدى سومداپ شىقتى.
وسىنداي ازاماتتار وتانىم دەپ قارقىنداسا, قۇتتى وتاۋلار وتانىمىزدى كوركەيتە بەرمەك. ۇلتىمىزدىڭ ۇلاعاتتى ۇلى بولا بىلگەن جانات جاۋباسوۆتاي ازاماتتاردىڭ جۇلدىزى جانا تۇسپەك.
ءابدىراحمان قىدىربەك.
قانداي دا ءبىر قۇرمەت ادامعا العاشقى كەزەكتە ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا كەلەتىنى بەلگىلى. ەڭبەگى مەن وتباسى, اۋلەت بىرلىگىنە ۇيىتقى بولۋدا جان-تانىمەن بەرىلە قىزمەت ەتكەن جاننىڭ جۇلدىزى قاشاندا جوعارى بولماق. وعان قۇداي بەرگەن قابىلەت قوسىلسا, ەڭبەكتىڭ جانعانى سول ەمەس پە؟ وتان وتباسىنان باستالادى دەسەك, سول وتباسىنىڭ باسىندا بۇگىندەرى ۇلگىلى وتاعاسى بولىپ وتىرعان جاننىڭ ءبىرى – جانات جاۋباسوۆ.
الماتى وبلىسى, تالعار اۋدانىنىڭ كەزىندە “گورنىي گيگانت” دەگەن اتپەن وداققا بەلگىلى بولعان شارۋاشىلىعىندا ەڭبەگىمەن قۇرمەتكە ءبولەنگەن ازامات نارىق زامانىنىڭ كوشىنە دە ىلەسە ءبىلدى. ەل-جۇرتقا بەلگىلى كاسىپكەر رەتىندە تانىلدى. سوندىقتان ونى, ناعىز سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى دەۋگە ابدەن بولادى. قاراعاندى وبلىسى, شەت اۋدانى, اقسۋ-ايۋلى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن جانات باحريدەن ۇلى 1965-66 جىلدارى وسى اۋىلداعى ى.التىنسارين اتىنداعى ورتا مەكتەپتە وقي جۇرە, سەرىك دەمەسىنوۆتىڭ باسشىلىعىمەن سپورتتىڭ قازاق كۇرەسى تۇرىنەن سان مارتە سايىستارعا ءتۇسىپ, اۋدان نامىسىن قورعاپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولسا, 1966 جىلى وبلىس چەمپيونى اتانىپ, قازاق كۇرەسىنەن سپورت شەبەرى اتاندى. قازىرگى تاڭدا ول جاستاردى سالاماتتى ءومىر سالتىنا باۋلىپ ءجۇر.
اكەسى باحريدەن جاۋباس ۇلى ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان. سوعىسقا شەت اۋدانىنان ءوز ەركىمەن اتتانىپ, بارلاۋ روتاسىن باسقارىپ, ەرلىگى ءۇشىن جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ وردەنىمەن جانە وزگە دە مەدالدارمەن ماراپاتتالعان. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى شەت اۋدانىندا ماي زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارعان. ءوزى بالۋان, ءانشى, سىرنايشى, دومبىراشى بولسا, اناسى بيحايات عالياحمەتقىزى سۋىرىپسالما اقىن, ءانشى, ساۋاتتى, ونەرلى ادام بولىپتى. “ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ” دەگەندەي, اتا-اناسىنىڭ ونەرى مەن ونەگەسىن كورىپ وسكەن جانات جاسىنان زەرەك, باۋىرمال بولىپ ەرجەتەدى. اجەسىنىڭ ءتالىم-تاربيەسىن كوردى. اجەسىنىڭ كورىپكەلدىك قاسيەتى بولدى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اقسۋ-ايۋلى اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى, كوز كورگەن قاريالارى اجەيدىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىن ايتىپ وتىرادى.
جانات باحريدەن ۇلى ءوزىنىڭ ءومىر جولىندا قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن اسۋلاردان ءوتتى. الماتى قالاسىنداعى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتىن ۇزدىك ءتامامداپ, ەڭبەك جولىن 1975 جىلى الماتى وبلىسىنىڭ “گورنىي گيگانت” اۋىلىندا قاراپايىم باعباندىقتان باستاپ, باس اگرونوم دارەجەسىنە دەيىن ءوستى. وسى ۋاقىت ءىشىندە اۋداندىق, اۋىلدىق كەڭەستەرگە ءبىرنەشە مارتە دەپۋتات بولىپ سايلانىپ, اۋداننىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە ارالاستى. الماتى وبلىسىندا 1975 جىلى ەڭ العاش ۇيىمداستىرىلعان اقىندار ايتىسىنا قاتىسىپ, جەڭىمپاز اتاندى. حالقىمىزعا بەلگىلى ءا.ءتاجىباەۆ, س.ءماۋلەنوۆ, م.ماقاتاەۆ سىندى اقىندارىمىزدىڭ كوزىن كورىپ, باتالارىن الدى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان سوڭ, ءوز الدىنا “جانات اۋىلى” اتتى جەكە شارۋا قوجالىعىن اشىپ, ونى جوعارى دارەجەلى تانىمال شارۋاشىلىق قاتارىنا جەتكىزدى. وندا تەك قانا ءداندى داقىلداردى وسىرۋمەن عانا شۇعىلدانباي, مال وسىرۋمەن دە اينالىستى. سونىمەن قاتار, الماتى قالاسىنداعى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن تىعىز بايلانىستا بولىپ, شارۋا قوجالىعىندا ستۋدەنتتەردىڭ الدىن-الا تاجىريبە جۇمىستارىنا ارالاسۋىنا مۇمكىندىك جاساپ كەلەدى.
شارۋا قوجالىعى “ونجىلدىقتىڭ ۇزدىك كاسىپكەرى” اتتى رەسپۋبليكالىق سايىستا “فەرمەرلىك ەڭبەكتىڭ ەكپىندىسى” اتتى نوميناتسيا بويىنشا ءبىرىنشى دارەجەلى قۇرمەت گراموتاسىن جەڭىپ العانىن دا ايتا كەتسەك دەيمىز. سونداي-اق, شارۋا قوجالىعى الماتى قالاسىنداعى ۇوس ارداگەرلەرىنە, زەينەتكەرلەرگە, مۇگەدەكتەرگە, الەۋمەتتىك جاعدايى ناشار وتباسىلارعا ۇنەمى قايىرىمدىلىق كومەك كورسەتىپ, حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ كەلەدى. جانات باحريدەن ۇلى ۇزاق جىلدىق ەڭبەگى ءۇشىن تالعار اۋدانىنىڭ “قۇرمەتتى ازاماتى” اتاندى.
جانات باحريدەن ۇلى تابيعاتىنان ونەرپاز, جالپى اۋلەتتەرىمەن ادەبيەت پەن ونەرگە جاقىن جاندار. ءاۋلەتىندە ءتورت عالىم بار, ولار عىلىمنىڭ ءار سالاسىندا ەڭبەك ەتەدى. بوس ۋاقىتىندا دومبىرا شەرتىپ, ءان سالىپ, ولەڭ جازۋمەن اينالىساتىن جاناتتىڭ ءبىرنەشە ولەڭ جيناقتارى – “اقتىلەك”, “جۇرەك سىرى”, “كوكسەگەنىم اۋىلىم”, “بايلىعىم – حالقىم مەن جەر” دەگەن تاقىرىپتا وتانىنا, ەلىنە, اتا-اناعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى جيناقتالىپ, جارىققا شىقتى. راديو, تەلەحابارلارىندا ءار ءتۇرلى تاقىرىپتا – “ىزدەنىس ءتۇبى ىسكەرلىك”, “جاڭا عاسىر”, “ەرلىك ەلدىككە, ۇرپاققا امانات” حابارلارىنا قاتىسىپ, “كۇلپاش” كوركەم فيلمىندە باستى ءرولدى سومداپ شىقتى.
وسىنداي ازاماتتار وتانىم دەپ قارقىنداسا, قۇتتى وتاۋلار وتانىمىزدى كوركەيتە بەرمەك. ۇلتىمىزدىڭ ۇلاعاتتى ۇلى بولا بىلگەن جانات جاۋباسوۆتاي ازاماتتاردىڭ جۇلدىزى جانا تۇسپەك.
ءابدىراحمان قىدىربەك.
سوڭعى جاڭالىقتار
پەتروپاۆلدا «تۇقىم كۇنى – 2026» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى ءوتتى
ايماقتار • كەشە
ەرتەڭ ءبىرىنشى اۋىسىمنىڭ 0-9 سىنىپ وقۋشىلارى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • كەشە
اياز, بوران, كوكتايعاق: ەلىمىزدىڭ 16 وڭىرىندە ەسكەرتۋ جاريالاندى
اۋا رايى • كەشە
نۇرتاي سابيليانوۆ: تەڭگە كونستيتۋتسيادا قورعالۋعا ءتيىس
اتا زاڭ • كەشە
جاڭا كونستيتۋتسيا – حالىق تالقىسىندا
اتا زاڭ • كەشە
