ساياسات • 17 ناۋرىز، 2021

جاۋاپكەرشىلىكتەن جالتارۋ جولى تىم كوپ-اق

71 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى 2019 جىلدىڭ سوڭىندا قول استىنداعى قىزمەتكەرلەرى سىبايلاس جەمقورلىق جاساعانى ءۇشىن باسشىلاردىڭ دەربەس جاۋاپكەرشىلىگى ەنگىزىلگەن زاڭعا قول قويعان بولاتىن. بۇگىندە بۇل زاڭ تالابى قانشالىقتى ورىندالىپ ءجۇر؟ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اليك شپەكباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن اپپارات جيىنىندا وسى ماسەلە كەڭىنەن تالقىلاندى.

ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس، «EQ»

زاڭ تالابىن تارقاتىپ ايتار بول­ساق، «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرا­لى» زاڭنىڭ 60-بابىندا «سايا­سي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر تاعا­يىن­­دالعان كۇننەن باستاپ ءۇش اي وتكەن سوڭ باعىنىستىلارى سى­باي­­لاس جەمقورلىق قىلمىس جا­سا­عان جاعدايدا وتستاۆكاعا ءوتى­نىش بەرەدى» دەپ جازىلعان. ال اكىمشىلىك قىزمەتكەرلەر، ياعني مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ دەربەس قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنىڭ باسشىلارى قو­ل اس­­تىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جەم­­قورلىعى ءۇشىن تارتىپتىك جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتىلادى.

جيىندا وسى تاقىرىپقا قا­تىس­تى بايانداما جاساعان اگەنت­تىك­­تىڭ پرەۆەنتسيا دەپارتا­مەن­تى­نىڭ باسشىسى لەيلا يىلدىز بۇل ماسەلەنىڭ «ەرەكشە نازار اۋدا­راتىن ماڭىزدى پروبلەما» ەكەنىن اتاپ ءوتتى. زاڭعا وسى وزگەرىستەردى ەنگىزۋگە باستاماشى بولعان اگەنتتىك بۇگىندە بۇل تا­لاپ-مىندەتتەردىڭ ناقتى ىسكە اسى­رىلۋىنا ۆەدومستۆولىق مونيتورينگ جۇرگىزىپ كەلەدى.

اگەنتتىكتىڭ حابارلاۋىنشا، وسى نورما ەنگىزىلگەلى بەرى ەلىمىزدە 1 وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى وت­­ستاۆ­­كاعا كەتىپ، 4 اۋدان اكىمى مەن وبلىستىق باعىنىستاعى 2 قالا اكى­مى قىزمەتتەرىنەن بوساتىلعان. سونداي-اق ءتۇرلى دەڭگەيدەگى 10 اكىم تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىلعان. مەملەكەتتىك ورگان­دار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور­لار­دىڭ 57 ءبىرىنشى باسشىسى جازاعا تارتىلسا، ونىڭ 13-ءى اتقارىپ وتىر­­عان قىزمەتىنەن ايىرىلعان. جەم­قورلىققا بارعانى ءۇشىن قىز­مەتىنەن قۋىلىپ، قاتاڭ جازا ارقالاعانداردىڭ 35-ءى اكىمشىلىك مەم­لەكەتتىك قىزمەتكەر بولسا، ولاردىڭ قاتارىندا 4 – اسكەري، 11 – قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى، 7 – كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىز­مەت­كە­رى بار.

دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ مالىمدەۋىنشە، وزىنە تىكەلەي باعى­نىس­تى قىزمەتكەرى زاڭسىز­دىق­قا بارىپ، ءىس سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ كەزىندە بولعاندا باسشىلارى ءوز قالاۋىمەن جۇمىس ورنىن بوساتقان جاعدايلار دا از ەمەس. وسى ۋاقىتقا دەيىن مۇنداي 9 جاعداي تىركەلگەن.

تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان العان­دا، تىكەلەي باعىنىش­تىلار­دىڭ سىبايلاس جەمقورلىعى ءۇشىن باس­شىلاردىڭ وتستاۆكاعا كەتۋى بۇ­گىنگى قوعامنىڭ تالابىنا تو­لىق جاۋاپ بەرەدى. ءدال وسى وزەكتى تاقى­رىپ الەۋمەتتىك جەلى مەن باق-تا ەڭ كوپ تالقىلانادى. بۇل حالىقتىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ اي­نا­ل­­ا­­سىنداعى جەمقورلىق ماسە­لە­سىن ءجىتى قاداعالايتىنىن بايقاتادى. الايدا قاراپايىم حالىقتىڭ سىني كوزقاراسىنىڭ ءوزى بۇل ماسەلەگە بىرجاقتى باعا بەرمەي، نەعۇرلىم بايىپتى شەشىم شىعارۋدى تالاپ ەتەدى. كەي فاكتىلەر بويىنشا جۇرت باتىل شارا قولدانۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتادى. ماسەلەن، تۇركىستان وبلىسىندا كەلەس اۋدانىنىڭ اكىمى جۇمىستان شىقپاي، قاتاڭ سوگىس، كەنتاۋ قالاسىنىڭ اكىمى سوگىس ال­عان­دا حالىقتىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلدى.

الماتى جانە اتىراۋ وبلىستارىندا اۋدان اكىمدەرى ورىنبا­سار­لا­رىنىڭ پاراقورلىعى دا ولاردىڭ باسشى­لارىنىڭ وتستاۆكاعا كەتۋى­نە نەگىز بولا الماعان سىڭايلى. سەبەبى الماتى وبلىسى پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ اكىمى سوگىس الۋمەن، قاراساي مەن كەربۇلاق اۋدان­دا­رىنىڭ اكىمدەرى «قىزمەتىنە تو­لىق سايكەس كەلمەيدى» دەگەن شەشىم­مەن عانا شەكتەلگەن. ال اتىراۋ وبلىسى قۇرمانعازى اۋدا­نى­نىڭ اكىمى قاتاڭ سوگىس الۋمەن «امان قالعان». قوستاناي وبلىسىندا رۋدنىي قالاسىنىڭ اكىمى عايازوۆ وزىنە باعىنىشتى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمىنىڭ جەمقورلىعى ءۇشىن وتستاۆكاعا كەتۋدىڭ ورنىنا اكىم­دىك اپپاراتىنىڭ باسشىسىن قىزمە­تى­نەن بوساتقان. بۇل ىسكە اگەنتتىك ارالاسقاننان كەيىن عانا وبلىس اكىمىنە رۋدنىي قالاسىنىڭ اكىمىن قىزمەتىنەن بوساتۋعا تۋرا كەلگەن.

«ەسكەرتۋ بەرىپ، سوگىس جاريالاۋمەن شەكتەلۋ زاڭ تالابىن السىرەتىپ قانا قويماي، حالىقتىڭ سەنىمىنە دە سەلكەۋ تۇسىرەدى» دەگەن دەپارتامەنت باسشىسى بۇل ماسەلەنىڭ باستى ەكى سەبەبىن اتاپ ءوتتى. ءبىرىنشىسى – «جۇ­مىس ىستەيتىن ەشكىم قالمايدى» قاعي­داتىن ۇستاناتىن جەرگىلىكتى جەر­­لەردەگى ساياسي ەرىك-جىگەردىڭ جەت­­كىلىكسىزدىگى بولسا، ەكىنشىسى – زاڭ­داعى ولقىلىقتار. ماسەلەن، «مەم­لەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ­نىڭ 43-بابى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتكەرىنىڭ جەمقورلىعى ءۇشىن ونىڭ تىكەلەي باسشىسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن جوققا شىعارادى. تاعى ءبىر ءتۇيىن – قاراماعىنداعى قىز­مەتكەرلەرگە قاتىستى سوتقا دە­يىنگى تەرگەۋ جۇرگىزۋ كەزىندە باس­شىلاردى قايتا تاعايىنداۋعا قا­تىستى. بۇگىنگى تاڭدا ەگەر ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشى نەمەسە باسشى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ كەزىندە لاۋازىمىن اۋىستىرىپ، باسقا قىزمەتكە اۋىسىپ كەتسە، ونى قانداي دا ءبىر جاۋاپقا تارتۋ مۇمكىن ەمەس.

مىسالى، جامبىل وبلىسى اكىمى­نىڭ ورىنباسارى كالەندەروۆ وزىنە تىكەلەي باعىنىشتى قىز­مەت­كەرىنە قاتىستى سوت تالقىلاۋى كەزىندە شۋ اۋدانىنا اكىم بولىپ تاعايىندالىپ، جاۋاپكەرشىلىكتەن سىتىلىپ كەتتى. قوستاناي وبلى­سىن­داعى قوستاناي اۋدانىنىڭ اكىمى رادچەنكو دا ءدال وسى تاسىلمەن قىزمەت اۋىستىرىپ، قاراسۋعا بارىپ اكىمدىك قىزمەتىن جالعاستىرا بەرەدى. ال شىعىس قازاقستان وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى باس­قار­ماسىنىڭ باسشىسى نۇرباەۆ ورىنباسارىنا قاتىستى سوتقا دە­يىن­گى تەرگەۋ جۇرگىزۋ كەزىندە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا تاعايىندالىپ، زاڭنان اينالىپ ءوتتى.

«زاڭداعى ءدال وسى ولقىلىق سوت­قا دەيىنگى تەرگەۋ كەزىندە قىزمەت اۋىستىرۋ مەن ءوز ەركىمەن جۇمىستان شىعۋعا تىيىم سالماۋ باسشىلارعا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەمقورلىقتارى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلىپ كەتۋگە جول اشىپ بەرىپ تۇر»، دەدى ل.يىلدىز.

كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىز­مەت­كەرلەرى جاساعان جەمقورلىق ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار باس­شى­­لارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا قاتىستى ءتيىستى زاڭعا وزگە­رىستەر ەنگىزۋ، قول استىنداعى قىز­مەتكەرلەرىنە قاتىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ كەزىن­دە باس­شى­لاردىڭ قىزمەتىن اۋىس­تى­رۋعا، ءوز ەركىمەن جۇمىستان شىعۋىنا شەكتەۋ قويۋ، ساياسي قىزمەتشىنىڭ وتستاۆكاسىن قابىلداۋ نە اكىمشىلىك قىزمەتشىنى لاۋازىمىنان بوساتۋ كەزىندە ونى ءبىر جىل ىشىندە تەڭ دارەجەلى باسشى لاۋازىمعا تا­عايىنداۋعا تىيىم سالۋ سەكىل­دى تۇيىندەر شەشىلمەي، بۇل ماسە­لە­نىڭ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەسى انىق. سۋديالاردىڭ سىبايلاس جەم­قور­لى­عى ءۇشىن باسشىلارىن، ماسە­لەن سوت توراعالارىن جازاعا تارتۋدى قولدانۋ دا نازاردان تىس قال­ما­عانى ءجون.

سونداي-اق دەپارتامەنت باسشىسى قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ سىبايلاس جەمقورلىعى ءۇشىن ساياسي قىزمەتشىلەردىڭ وتستاۆكاعا كەتۋ تۋرالى وتىنىشتەرىن مۇددەلى تۇل­عا­لاردىڭ، ونىڭ ىشىندە اگەنتتىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ءتيىستى كوميسسيالاردا قاراۋدى، شە­شىم­دى القالى تۇردە قابىلداۋدى ۇسىندى.

تالقىعا تۇسكەن بۇل ماسەلەگە قا­تىس­تى كوزقاراسىن بىلدىرگەن اگەنت­تىك توراعاسى اليك شپەكباەۆ زاڭدىق نورمالاردى بىرىزگە كەلتىرمەي، جاۋاپتى ادامداردىڭ جازادان اي­نا­لىپ وتە بەرەتىنىن ەسكەرتتى. «زاڭ­داعى مۇنداي ولقىلىقتار جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلۋدىڭ توتە جولى ەكەنى تۇسىنىكتى. سوندىقتان القالى جيىنداردا زاڭدى ءوز دەڭ­گە­يىندە كۇشەيتۋ، پىكىر الماسۋ كەزىندە جەكە ءبىر ادامداردىڭ جە­تە­گىندە كەتىپ قالماۋ، ەكى جىل­داپ اۋىسپايتىن كوميسسيا مۇشە­لە­رىن جاڭارتىپ وتىرۋ سەكىلدى ما­ڭىزدى تۇيتكىلدەرگە دە باسا كو­ڭىل بولگەن ءجون. حالىقارالىق تاجىريبەلەرگە ساراپتاما جاساۋدى دا ەستەن شىعارماعان دۇرىس»، دەدى توراعا. مۇنداي ماڭىزدى ۇسىنىستار، نەگىزىنەن، جەرگىلىكتى جەرلەردەن كەلىپ ءتۇسۋى قاجەت ەكەنىن ەسكەرتكەن اليك جاتقامباي ۇلى قوعام بەلسەندىلەرىن ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋدا كومەكشى بولۋعا شاقىردى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قىمباتتاپ بارادى

قارجى • بۇگىن، 11:20

لوماچەنكودان قازىردەن قاشىپ وتىر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 10:35

«ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى» انىقتالدى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 10:12

«قىزىل» ايماقتا ءبىر عانا ءوڭىر قالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:52

كوگەرشىندەر كورمەسى

ايماقتار • بۇگىن، 09:44

مىندەتتى قارسىلاس اتاندى

بوكس • بۇگىن، 09:42

تاۋەلسىزدىك تاسپاسى تاراتىلادى

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 09:40

قپل-ءدىڭ قىمبات فۋتبولشىلارى

فۋتبول • بۇگىن، 09:38

اردا ازاماتتىڭ ەسىمى ەل ەسىندە

قازاقستان • بۇگىن، 09:29

قوزىباەۆ كابينەتى اشىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 09:28

«قىزىل ايماقتان» قۇتىلا الماي تۇرمىز

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:23

ەلدى امان الىپ قالاتىن ەكپە عانا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:21

ەپيداحۋال تۇراقتالىپ كەلەدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:19

ۇقساس جاڭالىقتار