ايماقتار • 16 ناۋرىز، 2021

اپاتتى ۇيلەر مۇنايلى اتىراۋدىڭ ابىرويىنا سىن ەمەس پە؟

4034 رەت كورسەتىلدى

قازاق جەرىندەگى «قارا التىننىڭ» العاشقى تامشىسى 1899 جىلى اتىراۋ وبلىسىنداعى «قاراشۇڭگىل» كەن ورنىنان الىنعان ەدى.

سودان بەرى 122 جىل وتكەنىمەن، قازىنالى ايماقتان مۇناي ءوندىرۋ ءىسى استە تولاستاعان جوق. كومىرسۋتەكتى شيكىزاتىنىڭ مولدىعىمەن الەمگە ايگىلەنگەن «تەڭىز»، «قاشاعان» سەكىلدى جاڭا كەن ورىندارى يگەرىلىپ جاتىر.

ءتىپتى بۇل وڭىرگە تابان ءىزى تيمەگەن جۇرتشىلىقتىڭ اراسىندا دا، بيىك-بيىك مىنبەرلەردەن جۇرەك تەبىرەنتەر جالىندى ءسوز ايتاتىن شەنەۋنىكتەردىڭ ۇعىمىندا دا «اتىراۋ – مۇنايلى استانا» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. الايدا بۇل وڭىردە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنى تولىعىمەن تارقاتىلدى دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك.

وزگە ءوڭىر تۇرعىندارى ءۇشىن مۇنايلى وڭىردە بارلىق الەۋ­­­مەتتىك ماسەلە شەشىمىن تاپ­قانداي كورىنۋى مۇمكىن. دەسەك تە، اتى­راۋدا دا بۇگىنگى وركە­نيەتتىڭ يگى­لىگى – اۋىز سۋمەن، ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋدە قور­دالانعان قيىندىق ءالى دە بار. كوڭىلگە قونىمدى جالاقىسى بار جۇمىس ىز­دەگەن اۋىلداعى اعايىننىڭ وب­لىس ورتالىعىنا قونىس اۋدا­رۋىمەن تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇر­عاندار كوبەيدى. «كوگىلدىر وتىن» قىزى­عىن كورمەي، قيدىڭ قىزۋى­­­مەن پەش جىلىتىپ، تاماق ءپىسىرىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىن­دارى­­نىڭ جانى ءسىرى عوي، شىركىن! ال اپاتتى ءۇيدىڭ ازابىن تارتقان­دار شە؟

ماسەلەن، اتىراۋ قالاسىندا كوپ قاباتتى 67 ءۇي اپاتتى دەپ تانىلىپ وتىر. ال العاشقى مۇناي تامشىسى الىنعان جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قۇلسارى قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى اپاتتى ءۇيدىڭ 30-عا جۋىق تۇرعىنى وب­لىستىق اكىمدىككە شاعىم ايتا كەلدى. ولار 1988 جىلى بوي كو­تەر­گەن بەس قاباتتى 60 پاتەرلىك ۇيدە تۇرادى. پايدالانۋعا بەرىل­گەننەن بەرى بىردە-ءبىر رەت جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەن، ۇيدە تۇرۋ مۇمكىن ەمەس.

– ءبىز تۇراتىن ءۇي 2018 جى­لى اپاتتى دەپ تانىلدى. سودان بەرى باسقا باسپاناعا كوشە الماي وتىرمىز. سەبەبى، قۇل­سارى قالاسىندا باستاپقى نارىق­تاعى تۇرعىن ءۇي جوق. ال، جەرگى­لىكتى اكىمدىك ونى ەكىن­شى نارىق­تان وزىمىزگە تابۋدى ۇسىندى. كە­لىس­­سوزدەردەن كەيىن اكىمدىك 1 بول­مەلى پا­تەر­گە – 4 ملن، ەكى بولمەلى پاتەرگە – 6 ملن، ءۇش بولمەلى پاتەرگە – 8 ملن، 4 بولمەلى پاتەرگە 10 ملن تەڭگە بولەتىن بولىپ ەدى. شىندىعىندا، قۇلسارىدا دا تۇرعىن ءۇي باعاسى قىمباتتادى. بىراق قولجەتىمدى با­عاعا تۇرعىن ءۇي ىزدەي باستادىق. تۇر­عىن ءۇي ساتۋشىلارمەن ساۋدالاستىق. كەيبىرى جە­تپەي قالعان سوماعا نەسيە الدى. قۇ­جات­تا­رى­مىزدى تاپسىرا باستادىق. الاي­دا ءبارى ءبىز ويلاعانداي بولمادى، – دەيدى اپات­تى ءۇي تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى جادىرا ارىستانعاليەۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا، جەمقورلىققا قارسى قىز­مەتتىڭ وكىلدەرى ۇسىنىلعان تۇر­عىن ءۇي­دىڭ باعاسىنا زەرتتەۋ جۇرگىزىپتى. سودان سوڭ اۋداندىق اكىمدىككە بيۋدجەت قار­جى­سىن ۇنەمدەۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن حات جولداپتى.

– ولار ءار پاتەردەن 1 ملن تەڭگە ۇنەم­دەۋ­دى ۇسىنعان. ال 3 ملن تەڭگەگە ءبىر بولمەلى پاتەردى قايدان تابامىز؟ بۇل – اقىلعا قونبايتىن باعا. ءبىز – قۇلسارى قالاسىنداعى 60 پاتەرلىك №27 ءۇيدىڭ جانە ۆوكزال ماڭىنداعى 16 پاتەرلىك ءۇيدىڭ تۇرعىندارىمىز. ۇيلەرىمىز اپاتتى دەپ تا­نىلدى. بۇرىن شاعىمدانعان جوق ەدىك. ءۇي­دىڭ اپاتتى دەپ تانىلۋىن سەگىز جىل كۇت­تىك. پاتەرىمىز سۋىق، قابىرعالارى قۇ­لايىن دەپ تۇر. كىشكەنتاي بالالارى بار وتباسىلار امالسىزدان باسقا ءۇيدى جال­داپ تۇرىپ جاتىر، – دەيدى ج.ارىس­تان­عاليەۆا. – ءبىز اسپانداعى ايدى سۇراپ تۇر­عان جوقپىز عوي. دۇرىس جاعدايدا ءومىر سۇرگىمىز كەلەدى.

وبلىستىق سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باس­شىسى جانىبەك قاراجانوۆتىڭ ما­لىم­دە­ۋىنشە، اقپاندا جىلىوي اۋدان­دىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىق ءبولىمى جاريالاعان مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا مونيتورينگ جۇرگىزىلگەن. الايدا اشىق كونكۋرستا ساتىپ الىناتىن 50 پا­تەر­دىڭ باعاسى نارىقتىق قۇنىنان جو­عارى بولىپ شىققان. سوعان وراي اكىم­دىك­كە ءتيىس­تى حات جولدانىپ، باعالاردى قايتا قا­راۋ ۇسىنىلعان.

مۇنداي اپاتتى ءۇيدىڭ ازابىن كورىپ وتىرعان تۇرعىندار ماقات اۋدانىندا دا بار. مۇنايشىلار كەنتى اتانعان دوسسوردا جارتى عاسىر بۇرىن سالىنعان اپاتتى ءۇي­دىڭ ىرگەتاسى شوگىپ، شاتىرى ۇشىپ كەت­كەن. سونىڭ كەسىرىنەن ءۇي ورتاسىنان ەكىگە ءبولىنىپ تۇر. وسى ۇيدە اسىلتەك ەسىمدى ازاماتتىڭ وتباسى ءۇش جىلدان بەرى تۇرادى. بەس بالاسى بار وتباسى 25 شارشى مەتردى پانالاۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. ويتكەنى بۇدان باسقا بارار جەردىڭ رەتىن تابا الار ەمەس.

توزىعى جەتكەن ءۇيدىڭ قاق ايىرىلعان قابىرعاسىن تاسپەن قالاپ، پەنا قۇيىپ قويعان. بالشىقپەن سىلاپ، جوندەۋ جاساعانداي بولعانىمەن، قاۋپى سەيىلەر ەمەس. سەبەبى شاتىرى تەسىلىپ، ەلەكتر جە­لىسى ابدەن توزعان. ءجيى تۇيىقتالعان ەلەكتر جەلىسىندەگى ءورتتىڭ كەسىرىنەن تەلە­دي­دارى مەن توڭازىتقىشى ىستەن شىعىپ­تى. ارنايى جۋىناتىن بولمەسى جوق.

– جاز كەزىندە قورلىقتى جارقاناتتان كورەتىن بولدىق. ويتكەنى قابىرعانىڭ جارىعىنان تۇندە جارقانات كىرەدى. تاڭ اتقانعا دەيىن بالالارىمىزدى قورعاۋ ءۇشىن جارقاناتپەن الىسامىز، – دەيدى اسىلتەكتىڭ جارى جاڭىل اياپبەرگەنوۆا.

ال ماقات اۋدانىنىڭ ورتالىعى – ماقات كەنتىندەگى اپاتتى ءۇيدىڭ ءبىرىنىڭ بوي كوتەرگەنىنە 94 جىل بولىپتى. ونى حح عاسىردىڭ ەكىنشى ونجىلدىعىندا مۇناي ىزدەۋگە كەلگەن اعىلشىندار تۇرعىزعان. تۇرعىن ءۇيدىڭ جارتىسى قۇلاپ قالعان. قازىر مۇندا قاريالار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار تۇرادى.

– بۇل ءۇي 1927 جىلى سالىنعان عوي. بۇعان 1981 جىلى كوشىپ كەلدىم. ۇيگە قوسىمشا بولمە سالىپ الدىق. ەكى بولمەسى قۇلاپ جاتىر. اكىمدىك «تۇرعىن ءۇيدى كەلەسى جىلعى جەلتوقساندا بەرەمىز» دەيدى. وعان دەيىن تۇرا بەرۋىمىز كەرەك ەكەن. اپاتتى ۇيدە قانشا جىل تۇرامىز؟ – دەيدى زەينەتكەر ناعيما ساكەتوۆا.

وڭىردە اپاتتى ۇيلەر سانىنىڭ ازايماۋى ارينە مۇنايلى اتىراۋدىڭ ابىرويى­نا سىن ەكەنى داۋسىز. ماسەلەن، اتىراۋ قالاسىندا وسىنداي 67 ءۇي تىركەلىپتى. ال ماقات اۋدانىندا قۇلاۋ قاۋپى تونگەن 102 ءۇي بار. اپاتتى ۇيلەردە ءار كۇنىن، اسىرەسە ءار ءتۇنىن قاۋىپپەن وتكىزەتىن تۇرعىنداردىڭ بۇل ازاپتان قاشان قۇتىلارى بەلگىسىز بولىپ وتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

7 ءوڭىر «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • كەشە

كوبەلەكتەر كورمەسى

ايماقتار • كەشە

كوكشەدەگى ونەر سايىسى

ايماقتار • كەشە

"حات قورجىن"

قوعام • كەشە

قوڭىر اۋەن

ونەر • كەشە

بالقاشتان باستاۋ الدى

ايماقتار • كەشە

كوتەرمەاقى كولەمى ءوستى

ايماقتار • كەشە

جىرشىلىق ونەر – جان ازىعى

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

جاڭارعان جولدار – تاۋەلسىزدىك تارتۋى

قازاقستان • 21 قىركۇيەك، 2021

داعدارىس پەن دارمەنسىزدىك

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇلتتى ۇلىقتايتىن سۋرەتكەر

تەاتر • 21 قىركۇيەك، 2021

قازاق شىعارماسى اقش-تا باعالاندى

ادەبيەت • 21 قىركۇيەك، 2021

تاشەنوۆتىڭ قالتا ساعاتى

تاريح • 21 قىركۇيەك، 2021

سيقىرلى ساز

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

دۇنيەجۇزىلىك كورمە – دۋبايدا

وقيعا • 21 قىركۇيەك، 2021

العا باستايتىن باعىت-باعدار ايقىن

ەل جانە ەلباسى • 21 قىركۇيەك، 2021

تۇراقتى ازىق-ت ۇلىك جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

نورۆەگيانىڭ ۇلتتىق مىندەتى

الەم • 21 قىركۇيەك، 2021

اقمولا وبلىسىندا زاڭسىز تسەح انىقتالدى

ايماقتار • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار