سودان بەرى 122 جىل وتكەنىمەن, قازىنالى ايماقتان مۇناي ءوندىرۋ ءىسى استە تولاستاعان جوق. كومىرسۋتەكتى شيكىزاتىنىڭ مولدىعىمەن الەمگە ايگىلەنگەن «تەڭىز», «قاشاعان» سەكىلدى جاڭا كەن ورىندارى يگەرىلىپ جاتىر.
ءتىپتى بۇل وڭىرگە تابان ءىزى تيمەگەن جۇرتشىلىقتىڭ اراسىندا دا, بيىك-بيىك مىنبەرلەردەن جۇرەك تەبىرەنتەر جالىندى ءسوز ايتاتىن شەنەۋنىكتەردىڭ ۇعىمىندا دا «اتىراۋ – مۇنايلى استانا» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. الايدا بۇل وڭىردە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنى تولىعىمەن تارقاتىلدى دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك.
وزگە ءوڭىر تۇرعىندارى ءۇشىن مۇنايلى وڭىردە بارلىق الەۋمەتتىك ماسەلە شەشىمىن تاپقانداي كورىنۋى مۇمكىن. دەسەك تە, اتىراۋدا دا بۇگىنگى وركەنيەتتىڭ يگىلىگى – اۋىز سۋمەن, ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋدە قوردالانعان قيىندىق ءالى دە بار. كوڭىلگە قونىمدى جالاقىسى بار جۇمىس ىزدەگەن اۋىلداعى اعايىننىڭ وبلىس ورتالىعىنا قونىس اۋدارۋىمەن تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇرعاندار كوبەيدى. «كوگىلدىر وتىن» قىزىعىن كورمەي, قيدىڭ قىزۋىمەن پەش جىلىتىپ, تاماق ءپىسىرىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جانى ءسىرى عوي, شىركىن! ال اپاتتى ءۇيدىڭ ازابىن تارتقاندار شە؟
ماسەلەن, اتىراۋ قالاسىندا كوپ قاباتتى 67 ءۇي اپاتتى دەپ تانىلىپ وتىر. ال العاشقى مۇناي تامشىسى الىنعان جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قۇلسارى قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى اپاتتى ءۇيدىڭ 30-عا جۋىق تۇرعىنى وبلىستىق اكىمدىككە شاعىم ايتا كەلدى. ولار 1988 جىلى بوي كوتەرگەن بەس قاباتتى 60 پاتەرلىك ۇيدە تۇرادى. پايدالانۋعا بەرىلگەننەن بەرى بىردە-ءبىر رەت جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەن, ۇيدە تۇرۋ مۇمكىن ەمەس.
– ءبىز تۇراتىن ءۇي 2018 جىلى اپاتتى دەپ تانىلدى. سودان بەرى باسقا باسپاناعا كوشە الماي وتىرمىز. سەبەبى, قۇلسارى قالاسىندا باستاپقى نارىقتاعى تۇرعىن ءۇي جوق. ال, جەرگىلىكتى اكىمدىك ونى ەكىنشى نارىقتان وزىمىزگە تابۋدى ۇسىندى. كەلىسسوزدەردەن كەيىن اكىمدىك 1 بولمەلى پاتەرگە – 4 ملن, ەكى بولمەلى پاتەرگە – 6 ملن, ءۇش بولمەلى پاتەرگە – 8 ملن, 4 بولمەلى پاتەرگە 10 ملن تەڭگە بولەتىن بولىپ ەدى. شىندىعىندا, قۇلسارىدا دا تۇرعىن ءۇي باعاسى قىمباتتادى. بىراق قولجەتىمدى باعاعا تۇرعىن ءۇي ىزدەي باستادىق. تۇرعىن ءۇي ساتۋشىلارمەن ساۋدالاستىق. كەيبىرى جەتپەي قالعان سوماعا نەسيە الدى. قۇجاتتارىمىزدى تاپسىرا باستادىق. الايدا ءبارى ءبىز ويلاعانداي بولمادى, – دەيدى اپاتتى ءۇي تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى جادىرا ارىستانعاليەۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, جەمقورلىققا قارسى قىزمەتتىڭ وكىلدەرى ۇسىنىلعان تۇرعىن ءۇيدىڭ باعاسىنا زەرتتەۋ جۇرگىزىپتى. سودان سوڭ اۋداندىق اكىمدىككە بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن حات جولداپتى.
– ولار ءار پاتەردەن 1 ملن تەڭگە ۇنەمدەۋدى ۇسىنعان. ال 3 ملن تەڭگەگە ءبىر بولمەلى پاتەردى قايدان تابامىز؟ بۇل – اقىلعا قونبايتىن باعا. ءبىز – قۇلسارى قالاسىنداعى 60 پاتەرلىك №27 ءۇيدىڭ جانە ۆوكزال ماڭىنداعى 16 پاتەرلىك ءۇيدىڭ تۇرعىندارىمىز. ۇيلەرىمىز اپاتتى دەپ تانىلدى. بۇرىن شاعىمدانعان جوق ەدىك. ءۇيدىڭ اپاتتى دەپ تانىلۋىن سەگىز جىل كۇتتىك. پاتەرىمىز سۋىق, قابىرعالارى قۇلايىن دەپ تۇر. كىشكەنتاي بالالارى بار وتباسىلار امالسىزدان باسقا ءۇيدى جالداپ تۇرىپ جاتىر, – دەيدى ج.ارىستانعاليەۆا. – ءبىز اسپانداعى ايدى سۇراپ تۇرعان جوقپىز عوي. دۇرىس جاعدايدا ءومىر سۇرگىمىز كەلەدى.
وبلىستىق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى جانىبەك قاراجانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, اقپاندا جىلىوي اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءبولىمى جاريالاعان مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا مونيتورينگ جۇرگىزىلگەن. الايدا اشىق كونكۋرستا ساتىپ الىناتىن 50 پاتەردىڭ باعاسى نارىقتىق قۇنىنان جوعارى بولىپ شىققان. سوعان وراي اكىمدىككە ءتيىستى حات جولدانىپ, باعالاردى قايتا قاراۋ ۇسىنىلعان.
مۇنداي اپاتتى ءۇيدىڭ ازابىن كورىپ وتىرعان تۇرعىندار ماقات اۋدانىندا دا بار. مۇنايشىلار كەنتى اتانعان دوسسوردا جارتى عاسىر بۇرىن سالىنعان اپاتتى ءۇيدىڭ ىرگەتاسى شوگىپ, شاتىرى ۇشىپ كەتكەن. سونىڭ كەسىرىنەن ءۇي ورتاسىنان ەكىگە ءبولىنىپ تۇر. وسى ۇيدە اسىلتەك ەسىمدى ازاماتتىڭ وتباسى ءۇش جىلدان بەرى تۇرادى. بەس بالاسى بار وتباسى 25 شارشى مەتردى پانالاۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. ويتكەنى بۇدان باسقا بارار جەردىڭ رەتىن تابا الار ەمەس.
توزىعى جەتكەن ءۇيدىڭ قاق ايىرىلعان قابىرعاسىن تاسپەن قالاپ, پەنا قۇيىپ قويعان. بالشىقپەن سىلاپ, جوندەۋ جاساعانداي بولعانىمەن, قاۋپى سەيىلەر ەمەس. سەبەبى شاتىرى تەسىلىپ, ەلەكتر جەلىسى ابدەن توزعان. ءجيى تۇيىقتالعان ەلەكتر جەلىسىندەگى ءورتتىڭ كەسىرىنەن تەلەديدارى مەن توڭازىتقىشى ىستەن شىعىپتى. ارنايى جۋىناتىن بولمەسى جوق.
– جاز كەزىندە قورلىقتى جارقاناتتان كورەتىن بولدىق. ويتكەنى قابىرعانىڭ جارىعىنان تۇندە جارقانات كىرەدى. تاڭ اتقانعا دەيىن بالالارىمىزدى قورعاۋ ءۇشىن جارقاناتپەن الىسامىز, – دەيدى اسىلتەكتىڭ جارى جاڭىل اياپبەرگەنوۆا.
ال ماقات اۋدانىنىڭ ورتالىعى – ماقات كەنتىندەگى اپاتتى ءۇيدىڭ ءبىرىنىڭ بوي كوتەرگەنىنە 94 جىل بولىپتى. ونى حح عاسىردىڭ ەكىنشى ونجىلدىعىندا مۇناي ىزدەۋگە كەلگەن اعىلشىندار تۇرعىزعان. تۇرعىن ءۇيدىڭ جارتىسى قۇلاپ قالعان. قازىر مۇندا قاريالار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار تۇرادى.
– بۇل ءۇي 1927 جىلى سالىنعان عوي. بۇعان 1981 جىلى كوشىپ كەلدىم. ۇيگە قوسىمشا بولمە سالىپ الدىق. ەكى بولمەسى قۇلاپ جاتىر. اكىمدىك «تۇرعىن ءۇيدى كەلەسى جىلعى جەلتوقساندا بەرەمىز» دەيدى. وعان دەيىن تۇرا بەرۋىمىز كەرەك ەكەن. اپاتتى ۇيدە قانشا جىل تۇرامىز؟ – دەيدى زەينەتكەر ناعيما ساكەتوۆا.
وڭىردە اپاتتى ۇيلەر سانىنىڭ ازايماۋى ارينە مۇنايلى اتىراۋدىڭ ابىرويىنا سىن ەكەنى داۋسىز. ماسەلەن, اتىراۋ قالاسىندا وسىنداي 67 ءۇي تىركەلىپتى. ال ماقات اۋدانىندا قۇلاۋ قاۋپى تونگەن 102 ءۇي بار. اپاتتى ۇيلەردە ءار كۇنىن, اسىرەسە ءار ءتۇنىن قاۋىپپەن وتكىزەتىن تۇرعىنداردىڭ بۇل ازاپتان قاشان قۇتىلارى بەلگىسىز بولىپ وتىر.
