جاڭعىرمالى ەنەرگيا – ورنىقتى دامۋ كەپىلى

ينۆەستورلاردىڭ ەلىمىزگە كەلۋگە ءداتى بارمايتىن

ەلىمىزدە جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوز­دەرى 2009 جىلدان باستاپ قولعا الىندى. سول جىلى جاڭعىرمالى ەنەر­گيا كوزدەرىن قولداۋ تۋرالى زاڭ قا­بىل­دانعان ەدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ جاڭ­عىر­مالى ەنەرگيا كوزدەرى دەپارتا­مەنتىنىڭ ديرەكتورى اينۇر سوسپانوۆا­نىڭ ايتۋىنشا, سول كەزەڭدە سالالىق جۇيە قالىپتاستىرىلىپ, ينۆەستورلارمەن قارقىندى جۇمىس باستالدى.

«بۇل كەزەڭدە قازاقستانعا ينۆەستورلار كەلۋگە دايىن ەمەس بولاتىن. ويتكەنى ولار ينۆەستيتسيالىق كليماتتىڭ قولاي­سىزدىعىن العا تارتىپ, تاۋەكەلگە بارۋعا جۇرەكتەرى داۋالاعان جوق. دەسە دە 2013-2014 جىلداردان باستاپ ءتيىستى زاڭ وزگەرتىلىپ, جەڭىل تاريفتەر ەنگىزىلدى. ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ بىرىڭعاي ساتىپ الۋشىسىن انىقتادىق. سودان كەيىن ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتۋ جانە ساتىپ الۋ جۇيەسىن ازىرلەپ, تەڭگەنىڭ دوللارعا قاتىستى باعامىنىڭ وزگەرۋىن ەسكەرە وتىرا تاريفتەر يندەكستەۋدەن وت­ك­ىزىل­دى. مىنە, وسى كەزدە ەلىمىزگە العاشقى ينۆەس­تورلار كەلە باستادى. العاشقى كۇننەن قۋات الاتىن 50 مۆت-تىق ەلەكتر ستانساسى 2014 جىلى جامبىل وبلى­سىندا سالىندى. ياعني بۇل كەزەڭ ەلىمىز­دەگى بالاما قۋات كوزدەرىنىڭ باستاۋى بولدى دەسەك تە ارتىق بولمايدى», دەيدى ا.سوسپانوۆا.

EXPO كورمەسىن كوركەيتۋگە اتسالىستى

بىلىكتى ماماننىڭ باستاۋىمەن 2017 جىلى ەلوردادا وتكەن  EXPO حا­لىق­ارالىق كورمەسىندە قازاقستان پا­ۆيلونى­نىڭ تاقىرىپتىق مازمۇنى تو­لىق­­تى­رىلدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتال­عان جاھان­دىق شارا ەلىمىزدە تۇراقتى ەنەر­گە­تي­كانىڭ قانات قاعۋىنا جول اشتى.

«ەلەكتر ستانسالارى 3-4 جىل ىشىندە كەزەڭ-كەزەڭىمەن سالىناتىنىن ەسكەرسەك, ەلىمىزدەگى نەگىزگى بالاما قۋات نىساندارى 2018-2019 جىلدارى ىسكە قوسىلدى. بۇگىندە رەسپۋبليكا اۋما­عىندا جالپى كولەمى 1700 مۆت-قا جۋىق­تايتىن جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوز­دەرى جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ ىشىندە 100 مۆت-تىق كۇن جانە جەل ەلەكتر ستانسالارى بار. الەمدىك دەڭگەيدە الىپ قاراساق, بۇل جامان ناتيجە ەمەس. 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسى 3%-عا جەتتى. 2025 جىلعا قاراي ونىڭ كولەمىن 6%-عا جانە 2030 جىلعا قاراي 10%-عا جەت­كىزۋ مەجەسى قويىلىپ وتىر. وڭىرلەر بولى­نىسىندە كليماتى جىلى وڭتۇستىك ايماقتاردا كۇن ەلەكتر ستانسالارىنا باسىمدىق بەرىلگەن. ونىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە تۇركىستان, جامبىل وبلىستارىن كەلتىرۋگە بولادى. جەل ەلەكتر نىساندارىن دالالى جانە تاۋلى وڭىرلەردە دامىتقان قولايلى. ايتا­لىق, الماتى جانە اقمولا وبلىستارى. قازىر پەرسپەكتيۆالىق باعىت رەتىندە گيدروەنەرگەتيكاعا باسىمدىق بەرىلمەك. سەبەبى بۇل باعىتتاعى جوبالاردى جۇ­زەگە اسىرۋ قىمباتقا سوقپايدى. دەسەك تە بۇل كۇن جانە جەل ەلەكتر ەنەر­گە­­تي­كا­­سى­نا كوڭىل بولىنبەيدى دەگەندى بىل­دىر­مەي­دى», دەدى دەپارتامەنت ديرەكتورى.

اۋكتسيون ءتاريفتى ارزانداتتى

2018 جىلعا دەيىن جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنەن وندىرىلگەن ەنەرگيانىڭ قۇنى ءداستۇرلى ەنەرگيا نىساندارىنا قاراعاندا قىمباتقا تۇسەتىن. ماسەلەن, كۇن ەلەكتر ستانساسىنان وندىرىلگەن ەنەر­گيانىڭ ءتاريفى مۆت-قا شاققاندا 34 تەڭگەنى قۇراسا, جەل ەلەكتر ستانساسىنان وندىرىلگەن قۋات ءتاريفى 22 تەڭگە بولاتىن. ايتسە دە 2018 جىلدان كەيىن ءتاريفتى تومەندەتۋ ماقساتىندا ءتيىستى ۆەدومستۆو اۋكتسيون وتكىزۋ فورماتىنا اۋىستى. بۇل ەنەرگەتيكا نارىعىنداعى باعا ساياساتىنا وڭ اسەر ەتتى, دەيدى ا.سوسپانوۆا.

«اۋكتسيون تارتىبىنە كوشكەننەن كەيىن تاريفتەر شامامەن ەكى ەسەگە تومەندەدى. مىسالى, 2014 جىلى كۇن ەلەكتر ستانساسىنان وندىرىلەتىن ەنەرگيانىڭ ءتاريفى مۆت-نا 34 تەڭگە بولسا, اۋكتسيونداعى شەكتى باعاسى 17 تەڭگەدەن اسپايدى. جەك نىساندارىنىڭ يەلەرىنە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ينۆەستيتسيالار كوميتەتىمەن باسىم باعىتتاعى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, سالىقتىق جەڭىلدىكتەر الۋعا مۇم­كىندىكتەر قاراستىرىلعان. ياعني, كاسىپ­كەرلىك تۋرالى كودەكستە قامتىل­عان نورماتيۆتەردى بالاما قۋات كوزدەرى­مەن اينالىساتىن ىسكەر ازاماتتار دا پايدالانۋعا قۇقىلى», دەدى دەپارتامەنت باسشىسى.

بۇل سالانى قارقىنداتىپ, وركەندەتۋ ءۇشىن نارىقتا جۇيەلىك وزگەرىستەر قاجەت دەيدى مامان.

«جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ نى­ساندارى وندىرىلگەن ەنەرگيانى جەلىگە جىبەرەدى. ول KEGOC جۇيەلىك وپە­را­تورى­نىڭ نەمەسە وڭىرلىك ەلەكتر جەلى­لىك كومپانيالاردىڭ جەلىلەرى بولۋى مۇم­كىن. ەگەر دە اتالعان جەلىلەر ەنەرگيا­نى قا­بىل­داپ, تاراتۋعا دايىن بولماسا, ون­دا جەك نىساندارىنا دا قاجەتتى قۋات كولە­مىن ءوندىرۋ وڭايعا تيمەيدى. بۇدان بولەك, اسپاننان كۇننىڭ كوزى كورىنبەي جانە جەل سوقپاسا, سايكەسىنشە ەنەرگيا دا وندىرىلمەيتىنىن جۇيەلىك وپەراتور ەسكەرۋ قاجەت. سون­دىق­تان دا ول ورتاق جۇيەگە باسقا بالا­مانى بەرۋگە دايىن بولعانى ابزال. بۇل پروبلەما ءبىزدىڭ ەلىمىزگە عانا ءتان ەمەس. بۇل الەمدىك ءۇردىس. ءار مەملەكەت ونى ءوز بەتىنشە شەشىپ كەلەدى», دەدى ا.سوسپانوۆا.

اتالعان ماسەلەنى شەشۋدىڭ امالى رەتىندە وتاندىق ماماندار ەلىمىزدە مانەۆرلىك قۋات كوزدەرىن دامىتۋدى كوزدەۋدە. وسى باعىتتا جاۋاپتى ورگان اۋكتسيون وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.