كورەي كەرەمەتىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا جاتىر
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنا ساپارى ەكى ەلدىڭ بايلانىسىن ستراتەگيالىق دەڭگەيگە كوتەرىپ, قازاقستانعا ينۆەستيتسيا ارناسىنىڭ وسە تۇسۋىنە جول اشتى.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ اياسىندا ەكىجاقتى ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلعانىن كەشەگى نومىرگە جولداعان ماقالامىزدا جازعانبىز. سول قۇجاتتاردىڭ ءبىرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى مەن كورەيانىڭ ءبىلىم ەكونوميكاسى مينيسترلىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق جايىنداعى مەموراندۋمعا قازاقستان جاعىنان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, كورەيا جاعىنان ءبىلىم ەكونوميكاسى ءمينيسترى چوي كيان حۆا قول قويعان تۇستا بۇل ەلدەگى مينيسترلىكتىڭ وزگەشەلەۋ اتىنا ەرىكسىز نازار اۋدارعانبىز.
ءبىلىم ەكونوميكاسى مينيسترلىگى... وسى ءسوز تىركەسىن ەستىگەنىمىزدە جاقىندا قولىمىزعا تيگەن اندرەي لانكوۆتىڭ “بىت كورەيتسەم...” دەگەن كىتابى ويعا ورالعان. “كورەيلەر قازىرشە ءبىزدىڭ قولىمىزدان كەلمەي تۇرعان نارسەنى جاساي الدى. ومىرىمىزگە “Daewoo”, “Samsung”, “LG”, ء“نyundaى” دەگەن سوزدەر بايقاتپاي ەنىپ بارادى... وڭتۇستىك كورەيا ءبىزدىڭ ءوز ورتامىزدا ءبىزدىڭ وزىمىزگە بايقالماي-اق ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. 25 جىلدىڭ ىشىندە قايىرشىلىقتان قازىرگى وركەندەگەن ءومىرگە سەكىرىپ ءوتىپ, ەرلىك جاساعان ەلدىڭ تۇرعىندارى تۋرالى ءتىپتى ماردىمسىز بىلەمىز. “كورەي ەكونوميكالىق كەرەمەتى” تۋرالى دۇرىستاپ ەستىپ-بىلگەن كىم بار بىزدە؟ بۇل كەرەمەتتىڭ باستى قۇپياسى كورەيلەردىڭ ءوزى بولسا, ولار قانداي ادامدار سوندا؟” – كىتاپ اننوتاتسياسىندا وسىلاي جازىلىپتى. راسىندا دا, كورەيلەر كەرەمەتىنىڭ كوپ سىرىنىڭ ءبىرى وسى ءبىلىم ەكونوميكاسىندا جاتىر.
ءبىلىم ەكونوميكاسىنىڭ باستاۋ-بۇلاعى, ارينە, ءبىلىمنىڭ ءوزى, عىلىمنىڭ كوزى. سوندىقتان دا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىنان بەرى ءبىلىمنىڭ بولاشاعىن ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعى دەپ ساناپ, وسى سالاعا ەرەكشە قامقورلىق جاساپ كەلەدى, جۇرتقا جالاقى جەتكىزۋدىڭ ءوزى ءتۇيىندى ماسەلەگە اينالعان انا ءبىر اۋىر جىلداردىڭ وزىندە “بولاشاق” باعدارلاماسىن جاساتىپ, جاستارىمىزدى شەت ەلدەردە وقىتۋدى قولعا العان بولاتىن. سوندىقتان دا پرەزيدەنت جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ نەبىر كەرەمەتىمەن ادامزاتتىڭ اۋزىن اشقىزۋمەن كەلە جاتقان كورەياداي ەلگە كەلىپ تۇرىپ, وسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جاي-كۇيىمەن جاقىنىراق تانىسپاي كەتۋدى ورىنسىز دەپ ساناپتى. ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ جاڭالىققا قۇشتارلىعىن, جاستارعا قامقورلىعىن باعالاعان كورەيلىكتەر دە نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وزدەرىنىڭ ءىلتيپاتىن ءبىلدىرۋدى ورىندى كورىپتى. ساپار باعدارلاماسى تاعى ءبىر كۇنگە ۇزارتىلعانىن ءبىز كەشە تاڭەرتەڭ ەلگە قايتۋعا جينالىپ جاتقاندا ءبىر-اق ەستىدىك. كەشەگى نومىرگە جولدانعان ماقالانى “ەڭ ماڭىزدىسى – قازاقستان پرەزيدەنتى ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ قارىم-قاتىناستارىن جاڭا دەڭگەيگە – ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە شىعارىپ بەرگەنىن قاداپ ايتتى. تاڭعى شىق ەلىندەگى ەكى كۇندىك ساپاردىڭ باستى قورىتىندىسى دا مىنە وسى”, دەپ تياناقتاپ جۇرگەنىمىز دە سوندىقتان بولاتىن. سونىمەن, بۇل ساپار ءبىز جازعانداي ەكى كۇندىك ەمەس, ءۇش كۇندىك ساپار بولىپ شىقتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ ءۇشىنشى كۇنىندەگى العاشقى ءىس-شارا كەشە تاڭەرتەڭ كورەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمىمەن كەزدەسۋ بولدى. كەزدەسۋدىڭ باسىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كەڭەسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا قۇرمەتتى عىلىم دوكتورى اتاعىن بەرۋ جونىندە ءبىراۋىزدان شەشىم قابىلدانعانى جاريا ەتىلىپ, رەكتور حاتتاماعا سايكەس دوكتور مانتياسىن ەلباسىمىزعا كيگىزدى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ التىن ءتوسبەلگىسىن تاقتى. قۇتتىقتاۋ ءسوزىن: “كەشەگى كەشكى داستارقان كەزىندە ءبىز پرەزيدەنتىمىز لي ميون باكتىڭ نەمەرەلى بولعانىن ەستىدىك. نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىزگە جاقسىلىق الىپ كەلىپ وتىر”, دەپ باستاعان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى قازاقستان باسشىسىنىڭ ەل ەكونوميكاسىن الەمدىك داعدارىس جاعدايىندا دا دامىتا بىلگەن باعالى تاجىريبەسىن سان قىرىنان قاراستىرىپ, جوعارى باعالادى, مۇنىڭ ءوزى نازارباەۆتىڭ ەل باسقارۋدى عىلىمي نەگىزدە جۇرگىزە بىلەتىندىگىنىڭ ارقاسى دەگەن وي ايتىلدى. قازاقستاندا ىشكى جالپى ءونىم بۇرىن جىلىنا 9-10 پايىزعا ارتىپ وتىرعانى, وسىنىڭ ارقاسىندا ەل بايلىعى ءتورت ەسە وسكەنى ايرىقشا اتالدى. “كەزىندە قازاقتار ءبىزدىڭ كورەيلەردى وزدەرى اشقۇرساق جۇرسە دە جارتى نانىن ءبولىسىپ قارسى العان, ەندى ءبىز سول جاقسىلىقتى قايتارۋىمىز كەرەك”, دەدى رەكتور. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ جاۋاپ سوزىندە كورەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى عىلىم دوكتورى اتاعى بەرىلگەنى ءۇشىن رازىلىق بىلدىرە كەلىپ, تاڭعى شىق ەلىنىڭ الەمدىك ساياسات پەن ەكونوميكادا العى شەپكە شىعۋىندا وسى ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ ۇلكەن ۇلەسى بار ەكەنىنە ەرەكشە ەكپىن تۇسىرە سويلەدى. “پرەزيدەنت لي ميون باكپەن كەشەگى كەلىسسوزىمىز ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇزاق مەرزىمدىك سيپاتىن تاعى دا تياناقتاي ءتۇستى. ءبىز الداعى كەزدە ەكىجاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتا نەگىزگى نازاردى عىلىمدى قاجەت ەتەتىن جانە يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا اۋىستىرماقپىز. بۇل ىستە قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەياداعى ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن باسقا دا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ, زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ورتالىقتارىنىڭ ءوزارا تىعىز ءىس-ارەكەت ەتۋى وتە ماڭىزدى”, دەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كورەيلىك عىلىمي قوعامداستىقتىڭ نازارىن استاناداعى جاڭا ۋنيۆەرسيتەتپەن ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى اشىلىپ وتىرعانىنا اۋداردى. ەلباسىمىز بۇل ۋنيۆەرسيتەتتە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنەن ماماندار ءدارىس وقيتىنىن ەسكەرتىپ, ولاردىڭ اراسىنان كورەي پروفەسسورلارىن دا كورگىسى كەلەتىنىن ايتىپ ءوتتى. ء“بىز قازاقستاندا ەكونوميكامىز بەن بۇكىل قوعامىمىزدىڭ تەحنولوگيالىق جاڭعىرتىلۋىنىڭ نەگىزىندە قۋاتتى سەرپىلىسكە دايىندالىپ جاتىرمىز”, دەپ مالىمدەدى كەشە كورەي جەرىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سولاي دەدى دە كەز كەلگەن سەرپىلىس – مەيلى ول ساياساتتا بولسىن, مەيلى ول بيزنەستە بولسىن – جاڭا كادرلاردى, ادام الەۋەتىنە ەلەۋلى ينۆەستيتسيا سالۋدى قاجەت ەتەتىنىن, ال بۇل ءۇشىن مامانداردى بىرلەسە دايىنداۋ مەن الماسۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. ءبۇگىندە وڭتۇستىك كورەيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا قازاقستاندىق 100 ستۋدەنت وقىپ ءجۇر ەكەن. بىلايشا قاراعاندا از دا ەمەس سياقتى. الايدا, پرەزيدەنت “بولاشاق” باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا كورەيادا وقىتىلاتىن جاستاردىڭ قاتارىن قالىڭداتا تۇسەتىنىن ەسكە سالدى. ورىندى. بۇل ەلدەن ۇيرەنەتىن نارسە كوپ.
كورەيانىڭ جوعارى ءبىلىم جۇيەسىندە قىزعىلىقتى جايلار جەتكىلىكتى. مىسالى, قىسقى دەمالىس ءۇش ايلىق, جازعى دەمالىس ەكى ايلىق ەكەن. ونى از دەسەڭىز, مۇنداعى ستۋدەنتتەردىڭ اپتاسىنا بەس كۇن وقيتىنىن قوسىڭىز. ونى دا از دەسەڭىز, بۇكىل شىعىس ەلدەرىندەگى ادەت بويىنشا مۇندا دا تۇرلىشە فەستيۆالدارعا, سپورت جارىستارىنا, “مادەني جورىقتارعا” تالاي ۋاقىت بولىنەتىنىن تاعى ايتايىق. سوندا كورەي ستۋدەنتىنىڭ جىلىنا ساباققا قارايتىن كەزى 150 كۇننەن اسپاي قالادى. تەگى, سول كۇندەردىڭ وزىندە جاستاردىڭ تەرىن سىعىپ الاتىن بولسا كەرەك. ءويتكەنى, بۇل ەلدە ناعىز ءبىلىم كۋلتى قالىپتاسقان. “كورەيادا ءبىلىم مارافونىنان ءبىر شىعىپ قالعان ادام قاتارعا قايتا قوسىلا المايدى. مۇندا ادامنىڭ تاعدىرى 12-16 جاسىندا انىقتالادى. مەكتەپتە ءجۇردىم-باردىم وقىعان بەرەكەسىز بالانىڭ مينيستر نەمەسە پروفەسسور بولۋ تۇرماق, داۋلەتتى كاسىپكەر بولۋى دا ءمۇمكىن ەمەس”, دەپ جازادى اندرەي لانكوۆ. مۇنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەر جاپوندىق ءۇلگىمەن قالىپتاسقان. ال جاپون ۋنيۆەرسيتەتتەرى كەزىندە رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ءبىر ۇلگىدە قالىپتاسقان. نەگە دەيسىز عوي؟ نەگەسى سول, ورىستارعا دا, جاپوندارعا دا اۋەلدە نەمىستەر ساباق بەرگەن. ورىستار و باستا رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءدارىستەر تەك نەمىس تىلىندە وقىتىلعانىن ونشا كوپ ايتا قويمايدى. سونىڭ نامىس قىلاتىن دانەڭەسى جوق. كۇنى ەرتەڭ اشىلعالى جاتقان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە دە دارىستەر اعىلشىنشا جۇرمەكشى. ءجۇرسىن. ء“تىل – قۇرال” دەگەن احمەت بايتۇرسىنوۆ.سول قۇرالمەن قانداي ماقساتقا جەتۋ باسقا ماسەلە.
ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىمەن كەزدەسۋدەن كەيىن پرەزيدەنت باعدارلامادا كوزدەلمەگەن ءبىر ءىس-شاراعا باستاماشى بولدى. سەۋلدەن 250 شاقىرىمداي جەردەگى تەچجون قالاسىنا پويىزبەن اتتانىپ كەتتى. ساعاتىنا 300 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جۇيتكيتىن كورەي پويىزىنا وتىرىپ, باس-اياعى 3 ساعاتتىڭ ىشىندە ارى-بەرى 500 شاقىرىمداي جەر ءجۇرىپ قايتتى. سونداعى اكادەميالىق قالاشىققا بارىپ, ىرگەلى عىلىمنىڭ قالاي جولعا قويىلعانىن كوردى. تەچجوندا ءۇش عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا بولعان ەلباسىمىز يادرولىق ەنەرگەتيكا باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىستى, جەل ەنەرگياسىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىن دە شامالاپ قايتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “يزۆەستيا” گازەتىندە جاريالانعان “اسا اۋقىمدى الەم جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك” اتتى ماقالاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بەيبىت اتومدى پايدالانۋعا كىرىسەتىنى ايتىلعان, بۇل جونىندە ەلباسىمىز ۆاشينگتونداعى جاھاندىق سامميتتە دە ءمالىمدەدى. بۇكىل الەمدەگى بارلانعان ۋراننىڭ شيرەك بولىگىنە جالعىز ءوزى يە بولىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ بۇل قادامىن اركىم دە تۇسىنۋگە ءتيىس. پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل ساپارعا ءبىلىم بەرۋ ىسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, ادام رەسۋرستارىنىڭ دامۋىن ەلدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق جوعارعى باسىمدىعى رەتىندە ايقىنداعاندىقتان دا, بولاشاقتا جۇمىس كۇشىنىڭ ساپاسى مەن ونىمدىلىگىن ەلەۋلى تۇردە ارتتىرۋ ءبىلىم بەرۋگە ينۆەستيتسيا سالۋمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن تەرەڭ پايىمداعاندىقتان دا شىققانى انىق.
ەلباسىمىزدىڭ بىلمەككە قۇشتارلىعى, جاڭالىققا جاقىندىعى – ۇيرەنەرلىك ۇزدىك ۇلگى. ال قاجىماس-تالماس قاجىر-قايراتى كىم-كىمدى دە قايران قالدىرارلىقتاي. كورەيا ەلىنىڭ باسشىسىمەن ءبىرلەسىپ وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىنان كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بىزگە جاقىنداپ كەلىپ, “قالاي, شارشاعان جوقسىڭ با؟ مىنا شارۋالاردى كورىپ وتىرسىڭ عوي, وسىنىڭ ءبارى بولاشاق ءۇشىن”, دەگەن ەدى. كۇنى بويى ءجۇرىپ, كەش بويى جازىپ جۇرگەندە جۇزىمىزدەن شارشاۋدىڭ تابى تانىلىپ تۇردى ما ەكەن دەپ, شىنىن ايتقاندا, جوپەلدەمەدە جاۋاپتان توسىلىڭقىراپ تا قالدىق. ءبىر جاعىنان پرەزيدەنتتىڭ مىسى باساتىنى دا راس. جوق, شارشامايمىز. حالقىنىڭ قامى ءۇشىن اتتان تۇسپەي, ءتۇن قاتىپ, ءتۇس قاشىرىپ, اۋىزدىقپەن الىسىپ ەلباسىمىز ءجۇرگەندە اتقا مىنگەسكەن ءبىز نەگە شارشايىق. ازاماتىمىز ايداي الەم الدىندا ارعىماقپەن ارىنداپ جۇرە بەرسىن دەپ تىلەيىك.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ – سەۋلدەن.
ءبىلىم ەكونوميكاسى مينيسترلىگى... وسى ءسوز تىركەسىن ەستىگەنىمىزدە جاقىندا قولىمىزعا تيگەن اندرەي لانكوۆتىڭ “بىت كورەيتسەم...” دەگەن كىتابى ويعا ورالعان. “كورەيلەر قازىرشە ءبىزدىڭ قولىمىزدان كەلمەي تۇرعان نارسەنى جاساي الدى. ومىرىمىزگە “Daewoo”, “Samsung”, “LG”, ء“نyundaى” دەگەن سوزدەر بايقاتپاي ەنىپ بارادى... وڭتۇستىك كورەيا ءبىزدىڭ ءوز ورتامىزدا ءبىزدىڭ وزىمىزگە بايقالماي-اق ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. 25 جىلدىڭ ىشىندە قايىرشىلىقتان قازىرگى وركەندەگەن ءومىرگە سەكىرىپ ءوتىپ, ەرلىك جاساعان ەلدىڭ تۇرعىندارى تۋرالى ءتىپتى ماردىمسىز بىلەمىز. “كورەي ەكونوميكالىق كەرەمەتى” تۋرالى دۇرىستاپ ەستىپ-بىلگەن كىم بار بىزدە؟ بۇل كەرەمەتتىڭ باستى قۇپياسى كورەيلەردىڭ ءوزى بولسا, ولار قانداي ادامدار سوندا؟” – كىتاپ اننوتاتسياسىندا وسىلاي جازىلىپتى. راسىندا دا, كورەيلەر كەرەمەتىنىڭ كوپ سىرىنىڭ ءبىرى وسى ءبىلىم ەكونوميكاسىندا جاتىر.
ءبىلىم ەكونوميكاسىنىڭ باستاۋ-بۇلاعى, ارينە, ءبىلىمنىڭ ءوزى, عىلىمنىڭ كوزى. سوندىقتان دا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىنان بەرى ءبىلىمنىڭ بولاشاعىن ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعى دەپ ساناپ, وسى سالاعا ەرەكشە قامقورلىق جاساپ كەلەدى, جۇرتقا جالاقى جەتكىزۋدىڭ ءوزى ءتۇيىندى ماسەلەگە اينالعان انا ءبىر اۋىر جىلداردىڭ وزىندە “بولاشاق” باعدارلاماسىن جاساتىپ, جاستارىمىزدى شەت ەلدەردە وقىتۋدى قولعا العان بولاتىن. سوندىقتان دا پرەزيدەنت جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ نەبىر كەرەمەتىمەن ادامزاتتىڭ اۋزىن اشقىزۋمەن كەلە جاتقان كورەياداي ەلگە كەلىپ تۇرىپ, وسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جاي-كۇيىمەن جاقىنىراق تانىسپاي كەتۋدى ورىنسىز دەپ ساناپتى. ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ جاڭالىققا قۇشتارلىعىن, جاستارعا قامقورلىعىن باعالاعان كورەيلىكتەر دە نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وزدەرىنىڭ ءىلتيپاتىن ءبىلدىرۋدى ورىندى كورىپتى. ساپار باعدارلاماسى تاعى ءبىر كۇنگە ۇزارتىلعانىن ءبىز كەشە تاڭەرتەڭ ەلگە قايتۋعا جينالىپ جاتقاندا ءبىر-اق ەستىدىك. كەشەگى نومىرگە جولدانعان ماقالانى “ەڭ ماڭىزدىسى – قازاقستان پرەزيدەنتى ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ قارىم-قاتىناستارىن جاڭا دەڭگەيگە – ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە شىعارىپ بەرگەنىن قاداپ ايتتى. تاڭعى شىق ەلىندەگى ەكى كۇندىك ساپاردىڭ باستى قورىتىندىسى دا مىنە وسى”, دەپ تياناقتاپ جۇرگەنىمىز دە سوندىقتان بولاتىن. سونىمەن, بۇل ساپار ءبىز جازعانداي ەكى كۇندىك ەمەس, ءۇش كۇندىك ساپار بولىپ شىقتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ ءۇشىنشى كۇنىندەگى العاشقى ءىس-شارا كەشە تاڭەرتەڭ كورەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمىمەن كەزدەسۋ بولدى. كەزدەسۋدىڭ باسىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كەڭەسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا قۇرمەتتى عىلىم دوكتورى اتاعىن بەرۋ جونىندە ءبىراۋىزدان شەشىم قابىلدانعانى جاريا ەتىلىپ, رەكتور حاتتاماعا سايكەس دوكتور مانتياسىن ەلباسىمىزعا كيگىزدى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ التىن ءتوسبەلگىسىن تاقتى. قۇتتىقتاۋ ءسوزىن: “كەشەگى كەشكى داستارقان كەزىندە ءبىز پرەزيدەنتىمىز لي ميون باكتىڭ نەمەرەلى بولعانىن ەستىدىك. نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىزگە جاقسىلىق الىپ كەلىپ وتىر”, دەپ باستاعان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى قازاقستان باسشىسىنىڭ ەل ەكونوميكاسىن الەمدىك داعدارىس جاعدايىندا دا دامىتا بىلگەن باعالى تاجىريبەسىن سان قىرىنان قاراستىرىپ, جوعارى باعالادى, مۇنىڭ ءوزى نازارباەۆتىڭ ەل باسقارۋدى عىلىمي نەگىزدە جۇرگىزە بىلەتىندىگىنىڭ ارقاسى دەگەن وي ايتىلدى. قازاقستاندا ىشكى جالپى ءونىم بۇرىن جىلىنا 9-10 پايىزعا ارتىپ وتىرعانى, وسىنىڭ ارقاسىندا ەل بايلىعى ءتورت ەسە وسكەنى ايرىقشا اتالدى. “كەزىندە قازاقتار ءبىزدىڭ كورەيلەردى وزدەرى اشقۇرساق جۇرسە دە جارتى نانىن ءبولىسىپ قارسى العان, ەندى ءبىز سول جاقسىلىقتى قايتارۋىمىز كەرەك”, دەدى رەكتور. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ جاۋاپ سوزىندە كورەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى عىلىم دوكتورى اتاعى بەرىلگەنى ءۇشىن رازىلىق بىلدىرە كەلىپ, تاڭعى شىق ەلىنىڭ الەمدىك ساياسات پەن ەكونوميكادا العى شەپكە شىعۋىندا وسى ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ ۇلكەن ۇلەسى بار ەكەنىنە ەرەكشە ەكپىن تۇسىرە سويلەدى. “پرەزيدەنت لي ميون باكپەن كەشەگى كەلىسسوزىمىز ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇزاق مەرزىمدىك سيپاتىن تاعى دا تياناقتاي ءتۇستى. ءبىز الداعى كەزدە ەكىجاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتا نەگىزگى نازاردى عىلىمدى قاجەت ەتەتىن جانە يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا اۋىستىرماقپىز. بۇل ىستە قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەياداعى ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن باسقا دا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ, زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ورتالىقتارىنىڭ ءوزارا تىعىز ءىس-ارەكەت ەتۋى وتە ماڭىزدى”, دەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كورەيلىك عىلىمي قوعامداستىقتىڭ نازارىن استاناداعى جاڭا ۋنيۆەرسيتەتپەن ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى اشىلىپ وتىرعانىنا اۋداردى. ەلباسىمىز بۇل ۋنيۆەرسيتەتتە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنەن ماماندار ءدارىس وقيتىنىن ەسكەرتىپ, ولاردىڭ اراسىنان كورەي پروفەسسورلارىن دا كورگىسى كەلەتىنىن ايتىپ ءوتتى. ء“بىز قازاقستاندا ەكونوميكامىز بەن بۇكىل قوعامىمىزدىڭ تەحنولوگيالىق جاڭعىرتىلۋىنىڭ نەگىزىندە قۋاتتى سەرپىلىسكە دايىندالىپ جاتىرمىز”, دەپ مالىمدەدى كەشە كورەي جەرىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سولاي دەدى دە كەز كەلگەن سەرپىلىس – مەيلى ول ساياساتتا بولسىن, مەيلى ول بيزنەستە بولسىن – جاڭا كادرلاردى, ادام الەۋەتىنە ەلەۋلى ينۆەستيتسيا سالۋدى قاجەت ەتەتىنىن, ال بۇل ءۇشىن مامانداردى بىرلەسە دايىنداۋ مەن الماسۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. ءبۇگىندە وڭتۇستىك كورەيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا قازاقستاندىق 100 ستۋدەنت وقىپ ءجۇر ەكەن. بىلايشا قاراعاندا از دا ەمەس سياقتى. الايدا, پرەزيدەنت “بولاشاق” باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا كورەيادا وقىتىلاتىن جاستاردىڭ قاتارىن قالىڭداتا تۇسەتىنىن ەسكە سالدى. ورىندى. بۇل ەلدەن ۇيرەنەتىن نارسە كوپ.
كورەيانىڭ جوعارى ءبىلىم جۇيەسىندە قىزعىلىقتى جايلار جەتكىلىكتى. مىسالى, قىسقى دەمالىس ءۇش ايلىق, جازعى دەمالىس ەكى ايلىق ەكەن. ونى از دەسەڭىز, مۇنداعى ستۋدەنتتەردىڭ اپتاسىنا بەس كۇن وقيتىنىن قوسىڭىز. ونى دا از دەسەڭىز, بۇكىل شىعىس ەلدەرىندەگى ادەت بويىنشا مۇندا دا تۇرلىشە فەستيۆالدارعا, سپورت جارىستارىنا, “مادەني جورىقتارعا” تالاي ۋاقىت بولىنەتىنىن تاعى ايتايىق. سوندا كورەي ستۋدەنتىنىڭ جىلىنا ساباققا قارايتىن كەزى 150 كۇننەن اسپاي قالادى. تەگى, سول كۇندەردىڭ وزىندە جاستاردىڭ تەرىن سىعىپ الاتىن بولسا كەرەك. ءويتكەنى, بۇل ەلدە ناعىز ءبىلىم كۋلتى قالىپتاسقان. “كورەيادا ءبىلىم مارافونىنان ءبىر شىعىپ قالعان ادام قاتارعا قايتا قوسىلا المايدى. مۇندا ادامنىڭ تاعدىرى 12-16 جاسىندا انىقتالادى. مەكتەپتە ءجۇردىم-باردىم وقىعان بەرەكەسىز بالانىڭ مينيستر نەمەسە پروفەسسور بولۋ تۇرماق, داۋلەتتى كاسىپكەر بولۋى دا ءمۇمكىن ەمەس”, دەپ جازادى اندرەي لانكوۆ. مۇنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەر جاپوندىق ءۇلگىمەن قالىپتاسقان. ال جاپون ۋنيۆەرسيتەتتەرى كەزىندە رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ءبىر ۇلگىدە قالىپتاسقان. نەگە دەيسىز عوي؟ نەگەسى سول, ورىستارعا دا, جاپوندارعا دا اۋەلدە نەمىستەر ساباق بەرگەن. ورىستار و باستا رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءدارىستەر تەك نەمىس تىلىندە وقىتىلعانىن ونشا كوپ ايتا قويمايدى. سونىڭ نامىس قىلاتىن دانەڭەسى جوق. كۇنى ەرتەڭ اشىلعالى جاتقان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە دە دارىستەر اعىلشىنشا جۇرمەكشى. ءجۇرسىن. ء“تىل – قۇرال” دەگەن احمەت بايتۇرسىنوۆ.سول قۇرالمەن قانداي ماقساتقا جەتۋ باسقا ماسەلە.
ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىمەن كەزدەسۋدەن كەيىن پرەزيدەنت باعدارلامادا كوزدەلمەگەن ءبىر ءىس-شاراعا باستاماشى بولدى. سەۋلدەن 250 شاقىرىمداي جەردەگى تەچجون قالاسىنا پويىزبەن اتتانىپ كەتتى. ساعاتىنا 300 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جۇيتكيتىن كورەي پويىزىنا وتىرىپ, باس-اياعى 3 ساعاتتىڭ ىشىندە ارى-بەرى 500 شاقىرىمداي جەر ءجۇرىپ قايتتى. سونداعى اكادەميالىق قالاشىققا بارىپ, ىرگەلى عىلىمنىڭ قالاي جولعا قويىلعانىن كوردى. تەچجوندا ءۇش عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا بولعان ەلباسىمىز يادرولىق ەنەرگەتيكا باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىستى, جەل ەنەرگياسىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىن دە شامالاپ قايتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “يزۆەستيا” گازەتىندە جاريالانعان “اسا اۋقىمدى الەم جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك” اتتى ماقالاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بەيبىت اتومدى پايدالانۋعا كىرىسەتىنى ايتىلعان, بۇل جونىندە ەلباسىمىز ۆاشينگتونداعى جاھاندىق سامميتتە دە ءمالىمدەدى. بۇكىل الەمدەگى بارلانعان ۋراننىڭ شيرەك بولىگىنە جالعىز ءوزى يە بولىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ بۇل قادامىن اركىم دە تۇسىنۋگە ءتيىس. پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل ساپارعا ءبىلىم بەرۋ ىسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, ادام رەسۋرستارىنىڭ دامۋىن ەلدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق جوعارعى باسىمدىعى رەتىندە ايقىنداعاندىقتان دا, بولاشاقتا جۇمىس كۇشىنىڭ ساپاسى مەن ونىمدىلىگىن ەلەۋلى تۇردە ارتتىرۋ ءبىلىم بەرۋگە ينۆەستيتسيا سالۋمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن تەرەڭ پايىمداعاندىقتان دا شىققانى انىق.
ەلباسىمىزدىڭ بىلمەككە قۇشتارلىعى, جاڭالىققا جاقىندىعى – ۇيرەنەرلىك ۇزدىك ۇلگى. ال قاجىماس-تالماس قاجىر-قايراتى كىم-كىمدى دە قايران قالدىرارلىقتاي. كورەيا ەلىنىڭ باسشىسىمەن ءبىرلەسىپ وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىنان كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بىزگە جاقىنداپ كەلىپ, “قالاي, شارشاعان جوقسىڭ با؟ مىنا شارۋالاردى كورىپ وتىرسىڭ عوي, وسىنىڭ ءبارى بولاشاق ءۇشىن”, دەگەن ەدى. كۇنى بويى ءجۇرىپ, كەش بويى جازىپ جۇرگەندە جۇزىمىزدەن شارشاۋدىڭ تابى تانىلىپ تۇردى ما ەكەن دەپ, شىنىن ايتقاندا, جوپەلدەمەدە جاۋاپتان توسىلىڭقىراپ تا قالدىق. ءبىر جاعىنان پرەزيدەنتتىڭ مىسى باساتىنى دا راس. جوق, شارشامايمىز. حالقىنىڭ قامى ءۇشىن اتتان تۇسپەي, ءتۇن قاتىپ, ءتۇس قاشىرىپ, اۋىزدىقپەن الىسىپ ەلباسىمىز ءجۇرگەندە اتقا مىنگەسكەن ءبىز نەگە شارشايىق. ازاماتىمىز ايداي الەم الدىندا ارعىماقپەن ارىنداپ جۇرە بەرسىن دەپ تىلەيىك.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ – سەۋلدەن.
