ايماقتار • 11 ناۋرىز، 2021

تاۋەلسىزدىك كوشەسىنىڭ تۇرعىندارى تىزەدەن بالشىق كەشىپ ءجۇر...

80 رەت كورسەتىلدى

«ەگەمەننىڭ» الماتى وبلىسىنداعى تىلشىلەر قوسىنىنا ىلە اۋدانىنا قاراستى قويانقۇس اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى حابارلاسىپ، وزدەرى تۇراتىن ەلدى مەكەندەگى بىرقاتار ماسەلە تۋرالى ايتقان ەدى. اعايىنداردى ون جىل بويىنا جوندەۋ كورمەگەن اۋىل ىشىندەگى جولدىڭ جايى الاڭداتادى.

قويانقۇس اۋىلى – الماتى قالاسى­نىڭ ىرگەسىندەگى ءىرى ەلدى مەكەننىڭ ءبىرى. ۋربانيزاتسيا ءۇردىسى توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتقان ايماق رەتىندە اۋىل ىرگەسى جىل سايىن كەڭەيىپ، جاڭا قۇرى­لىس اۋماعى دا جىلدام بوي كوتەر­ۋدە. دەمەك، جىل سايىن سالىنعان جاڭا تۇر­عىن ءۇي كەزەكتى الەۋمەتتىك ماسە­­لە­نىڭ تۋىنداۋىنا ارقاۋ بولىپ وتىر­عانى انىق. ونىڭ ىشىندە جول، اۋىز سۋ، جارىق، كوگىلدىر وتىنمەن قام­تۋ پروب­لەماسى وتكىر ماسەلە بولىپ تۇر. تۇرعىن­دار­دىڭ ەم­حاناعا تىركەلۋى مەن وقۋ جاسىن­داعى بالا­لاردىڭ مەكتەپكە ورنا­لاسۋى دا بولەك جىر. ال جۋرناليس­تەرگە شاعىم­دانعان ادامداردىڭ بازى­ناسى وسى ماسەلەنىڭ ىشىندەگى ەڭ كۇر­د­ە­لىسى بولىپ وتىرعانعا ۇقسايدى. ويتكەنى اۋىلدىڭ بىرنەشە كوشەسى ون شاقتى جىلدان بەرى جوندەلمەي، تۇرعىندار كوكتەم مەن كۇز ايلارىندا تىزەدەن بالشىق كەشىپ جۇرەدى ەكەن. ءارى بۇل جاعدايدان جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ بۇرىننان حاباردار ەكەنىن ايتقان جۇرت ناقتى شە­شىم قابىلداۋعا كەلگەندە ءتيىستى ورىن­دار­دىڭ ق ۇلىقسىزدىق تانىتاتىندارى­نا نارازى. ءىستىڭ اياقسىز قالۋىنان شار­شاعان تۇرعىندار باق وكىلدەرىنەن اۋىل كوشەلەرىندەگى كورىنىستى كوزبەن كورۋ­­دى ءوتىنىپ، ارنايى كەلۋىمىزدى سۇرا­عان بو­لاتىن. جاعدايمەن تانىسۋ ءۇشىن وب­­لىس­تىق «جەتىسۋ» گازەتىنىڭ ءتىل­شىسى قۋات قاي­ران­باەۆپەن بىرگە قويان­قۇس اۋى­لى­­نىڭ تاۋەلسىزدىك كوشە­سىنە كەلدىك.

– ون جىلدان بەرى جازا-جازا جا­ۋىر بولعان، ايتا-ايتا «قۇرعاق ۋادەگە» تويعان تاۋەلسىزدىك كوشەسى تۇر­عىن­دارى­نىڭ جانايقايىنا قۇلاق ءتۇرىپ، تۇيت­كىلدى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشۋ­گە قولۇشىن بەرسەڭىزدەر، گازەت وقىر­مانى رەتىندە قۋانىپ قالار ەدىك. اۋىل­دىڭ تاۋەلسىزدىك جانە برۋسي­لوۆ­سكي كوشەلەرىنىڭ «لاي-باتپاق» كوشەسى اتانعانىنا تالاي جىل بولدى. سەبەبى ايرانداي ەزىلگەن كوشەدە اياق باسار جەر جوق. اسىرەسە بالالارىمىزدى مەكتەپكە اپارۋ قيىنعا ءتۇسىپ وتىر. وبلىس، اۋدان اكىمىنىڭ ساي­تى­نا قانشا جازعانىمىزبەن، قۇر­عاق ۋادە­دەن وڭگە جاۋاپ ەستىمەي كەلە­مىز. سوندىقتان اۋىلىمىزعا كەلىپ، قالىپ­تاسقان جاعدايدى ءوز كوزدەرىڭىزبەن كورىپ، حالىقتىڭ جانايقايىن ءتيىستى ورىندارعا جەتكىزۋلەرىڭىزدى سۇرايمىز، – دەيدى قويانقۇس اۋىلىنداعى تاۋەل­سىزدىك كوشەسىنىڭ تۇرعىندارى اتىنان ءسوز العان راۋزا ابدىكەرىمقىزى.

جالپى، سىرت كوزگە قويانقۇس اۋىلى­­نىڭ جاڭا قونىس اۋماعىندا باسى ارتىق ماسەلە جوقتاي كورىنەدى ەكەن. ۇيلەردە جارىق بار، ورتالىق سۋ قۇ­بىرى تارتىلعان، كوگىلدىر وتىن دا جا­نىپ تۇر. الايدا تۇرعىندار بۇل جە­تىس­تىككە ءوز كۇشتەرىمەن قول جەت­كىز­گەنىن ايتادى. ويتكەنى جارىققا قوسى­لۋ، سۋ قۇبىرىن ۇيگە جالعاۋ جانە گاز جەلىسىن تارتۋ ءۇشىن ءار ءۇي قوماقتى قارجى جيناعان. ماسەلەن، بۇل ماڭنىڭ تۇرعىندارى جارىق ءۇشىن 150-200 مىڭ تەڭگە، سۋ قۇبىرى ءۇشىن  100-180 مىڭ تەڭگە جانە كوگىلدىر وتىن ءۇشىن 350 مىڭ تەڭگە كولەمىندە اقشا جۇمساعان. ال كوشەنى جوندەۋگە قاراپايىم ادام­داردىڭ كۇشى جەتپەيتىنى انىق.

– ءبىز دە قاراپ جاتپاي، ءوزىمىز تۇراتىن اۋىل بولعاسىن قولدان كەلگەن شارۋانى اتقارىپ جاتىرمىز. ءۇي-ءۇي بولىپ ەسىك الدىنا، ورتاق كوشەگە تاس توسەۋگە تىرىسىپ-اق كەلەمىز. بىراق ءبىز توككەن تاس پەن قۇم جەرگە ءسىڭىپ، جول بولىپ جارىتپاي تۇر. قازىرگىدەي كوك­تەمدە جاياۋ ءجۇرۋ قيامەت. كولىكتەر دە ءجيى باتىپ قالادى. مىنە، مەكتەپتە ساباق وتۋگە رۇقسات ەتىلىپ، باستاۋىش سى­نىپ وقۋشىلارى بارىپ جاتىر. ولار­دى ۇلكەن جولعا دەيىن جەتەلەپ اپارىپ، اياقكيىمدەرىن اۋىستىرىپ كي­گىزەمىز. مەكتەپ جاقىن ءارى جاڭا­دان سالىنعان. تەك ارالىقتا قالا­عا وتەتىن ۇلكەن جول بار، سول تۇس­تان با­لا­­لار وتەتىن جاياۋ جۇرگىنشى جو­لا­عىن سا­لىپ بەرۋدى سۇراعان ەدىك، اكىم بىل­­تىرعى ەسەپ بەرۋىندە ۋادە ەتكەن، ءالى ورىن­دالعان جوق، – دەيدى اۋىل تۇرعىنى، زەينەتكەر ۇستاز كۇلاش بابىلحانوۆا.

تاۋەلسىزدىك كوشەسى تۇرعىندارى­نىڭ بازى­ناسىن تىڭداۋعا بايسەركە اۋىل­دىق وكرۋگى اكىمىنىڭ ورىنبا­سارى داۋلەتحان جەتەۋوۆ تە كەلگەن ەكەن. لاۋازىم­دى شەنەۋنىك اۋىلداعى ماسە­لەمەن ەتەنە تانىس ەكەنىن ايتىپ، ءوز ءۋاجىن جەتكىزدى.

– بايسەركە اۋىلدىق وكرۋگىنە بۇل اۋىلدان باسقا، كوكتەرەك، جاڭاتالاپ، ءجاڭاداۋىر، ءالي، ىنتىماق جانە بايسەركە ەلدى مەكەندەرى كىرەدى. مۇنان بولەك 23 ساياجاي تاعى بار. ۇلكەن اۋماق بولعاسىن، پروبلەما دا كوپ. ونىڭ بارلىعىن ءبىر ساتتە شەشىپ تاس­تاۋ مۇمكىن دە ەمەس. ال كوشەلەردى اسفالتتاۋ بويىنشا جۇمىستار كەزەڭ-كەزەڭىمەن ءجۇرىپ جاتىر. كەزەكتە 200-گە جۋىق كوشە بار. قويانقۇستاعى تاۋەلسىزدىك كوشەسى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ايمانوۆ، برۋسيلوۆسكي، مۇراتباەۆ، ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوشە­لەر دە كەزەك كۇتىپ تۇر. وتكەن جىلى وكرۋگ بويىنشا 30 كوشەگە تو­لىق­تاي جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. بيىل تاعى جالعاسادى. ءبىز ءوز تاراپى­مىزدان بيۋدجەتكە تاپسىرىس بەرىپ قويدىق. ول ۇزاق پروتسەسس جانە ناتي­جە­سى قالاي بولاتىنى بىزگە قازىر بەي­مالىم. نەگىزىنەن مامىر ايىندا جۇمىس باس­تالادى، سول كەزدە ارنايى كەلىپ، تۇرعىندارمەن تاعى دا كەزدەسەمىز. مۇمكىندىككە قاراي، اۋىلداعى بارلىق كوشەلەر جوندەلەدى، – دەيدى بايسەركە اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ ورىنباسارى داۋلەتحان جەتەۋوۆ.

ال تۇرعىندار بيلىك وكىلىنىڭ ۋاجىنە توقتاپ، ۋادەسىنە سەنگەن كەيىپ تانىت­قانىمەن، جاعدايدىڭ جاقىن ارادا شەشىمىن تاباتىنىنا ءبارىبىر كۇمانمەن قارايدى. سول سەبەپتەن دە بۇل ماسەلەنى باق نازارىندا ۇستاسا ەكەن دەيدى. ەندى، بيىل 30 جىلدىعى تويلاناتىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ قۇرمەتىنە اتالعان كوشە تىزەدەن كەلەتىن بالشىقتان تازارىپ، كورىكتى مەكەنگە اينالادى دەگەن ءۇمىت اقتالسا يگى...

 

الماتى وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قيلى-قيلى تاعدىرلار

تاريح • كەشە

ءبىر شاڭىراقتان – ءۇش مايدانگەر

رۋحانيات • 08 مامىر، 2021

قازاق دەگەنىمىز – باۋىرجان...

رۋحانيات • 08 مامىر، 2021

505-ءشى تۇرمەنىڭ تۇتقىندارى

تاريح • 08 مامىر، 2021

اسكەري ينجەنەرلەر ۇستاحاناسى

وقيعا • 07 مامىر، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار