ۇلتتىق بانك وكىلى اقىلجان بايماعامبەتوۆ نەگىزگى ماقسات – باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالاتىنىن ايتتى.
ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ رەجيمىنە وتكەننەن كەيىن جىل سايىن اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى قابىلداندى, ولاردا جۇرگىزىلىپ وتىرعان ساياساتتىڭ الداعى جىلعا ارنالعان باسىمدىقتارى ايقىندالدى.
ء«بىز حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن, سونىڭ ىشىندە حۆق, دۇنيەجۇزىلىك بانك, ەقدب-مەن, سونداي-اق قازاقستاندىق ساراپشىلارمەن, قازاقستاننىڭ قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىمەن جانە بانك سەكتورىنىڭ وكىلدەرىمەن ستراتەگيا جوباسىن تالقىلاۋ بويىنشا بىرنەشە راۋند وتكىزدىك. ولاردىڭ قورىتىندىسىنا ساي قۇجات تولىقتىرىلىپ, پىسىقتالدى», دەيدى ۇلتتىق بانك وكىلى.
ينفلياتسيالىق تارگەت
2015 جىلى ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ رەجيمىنە كوشكەن ساتتەن باستاپ ۇلتتىق بانك ونىڭ ء«تورت تىرەك» دەپ اتالاتىن نەگىزگى ەلەمەنتتەرىن ەنگىزدى. بۇل وزگەرمەلى ۆاليۋتا باعامى, پايىزدىق ساياسات, اشىق بايلانىس, تالداۋ جانە بولجاۋ جۇيەسى. ۇلتتىق بانك وكىلى ايتىپ وتكەندەي, ەنگىزىلگەن رەجيمدى «وتپەلى» دەپ سيپاتتاۋعا بولادى, ويتكەنى قۇرىلىمدىق شەكتەۋلەر بار, ناتيجەسىندە اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ەلدەگى ينفلياتسيالىق پروتسەستەرگە اسەرى السىرەدى. بۇل كوبىنە ەكونوميكانىڭ تومەن ارتاراپتاندىرىلۋىمەن, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتىڭ جوعارى بولۋىمەن, قارجى نارىعىنىڭ جەتكىلىكتى دامىماۋىمەن, جەڭىل فيسكالدىق شەكتەۋلەر كەزىندەگى مەملەكەتتىك كرەديتتەۋدىڭ بەلسەندى بولۋىمەن بايلانىستى. حالىقارالىق تاجىريبەدە مۇنداي رەجيم «light IT» دەپ اتالادى.
«اتالعان سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرە وتىرىپ, ءبىز ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى تاۋەكەلدەرگە ۇشىراۋىنىڭ تومەندەۋىن جانە سونىڭ سالدارىنان اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ينفلياتسياعا اسەرىنىڭ كۇشەيۋىن كۇتەمىز. وسىلايشا, ءبىز ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋدىڭ تولىق نەمەسە «full-fledged» رەجيمىنە قول جەتكىزە الامىز. بۇل قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە ەكونوميكانىڭ ورنىقتى دامۋى ءۇشىن بازالىق ارتىقشىلىقتارعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى» – دەيدى ا. بايماعامبەتوۆ.
ستراتەگيا اياسىنداعى نەگىزگى باعىتتار
قازىرگى بار سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرىپ, اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءبىز مونەتارلىق نەگىزدەردى كۇشەيتۋ, قارجى سەكتورىن ودان ءارى دامىتۋ, سونداي-اق ەلدىڭ ماكروەكونوميكالىق ساياساتى سالاسىنداعى ءىس-قيمىلداردى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى باسىم مىندەتتەردى قامتيتىن ءۇش باستى باعىتتى ءبولىپ كورسەتەمىز. ء«بىرىنشى باعىت ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردى تومەندەتۋگە جانە تەجەۋگە, حالىقارالىق رەزەرۆتەردىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيىن قولداي وتىرىپ, قۇبىلمالى ايىرباستاۋ باعامى رەجيمىن نىعايتۋعا, سونداي-اق ۇلتتىق بانكتىڭ كوممۋنيكاتسيالىق ساياساتىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءتيىمدى قارجى سەكتورىن دامىتۋ ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دەگەن سەنىمدى ارتتىرادى جانە ەلدىڭ قارجى جۇيەسىنىڭ ورنىقتىلىعىن نىعايتادى.جاۋاپتى ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى جۇرگىزۋ سىرتقى فاكتورلارعا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتەدى, فيسكالدىق پوزيتسيانى كۇشەيتەدى جانە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ورنىقتىلىعىن ارتتىرادى. ستراتەگيادا وسى باعىتتاردىڭ ارقايسىسى بويىنشا شارالارعا جانە ولاردى تابىستى ىسكە اسىرۋدان كۇتىلەتىن ناتيجەلەرگە ەگجەي-تەگجەيلى سيپاتتاما بەرىلگەن», دەپ ءتۇسىندىردى ۇلتتىق بانك وكىلى.
2025 جىلى ينفلياتسيانى 3-4%-عا دەيىن تومەندەتۋ جولدارى
ۇلتتىق بانك كۇتىلمەگەن وزگەرىستەردەن كەيىن ەكونوميكانى قاجەتتى قالپىنا كەلتىرۋدى ەسكەرە وتىرىپ, كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا جانە تەڭگەرىمدى دامۋىنا بايلانىستى ينفلياتسيانى ورتا مەرزىمدى تارگەت دەڭگەيىنە دەيىن بىرتىندەپ تومەندەتۋدى جۇزەگە اسىرۋعا دايىن ەكەنىن وسىعان دەيىن دە ايتقان. ينفلياتسيانىڭ اعىمداعى جانە بولجامدى سەرپىنىنە بايلانىستى بەلگىلەنەتىن بازالىق مولشەرلەمە اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ينفلياتسياعا اسەر ەتۋىنىڭ نەگىزگى قۇرالى بولىپ قالادى. «الايدا, ءبىز ۇنەمى اتاپ كورسەتىپ وتىرعانىمىزداي, ينفلياتسيانىڭ نىسانالى كورسەتكىشىنە قول جەتكىزۋ ۇلتتىق بانك تاراپىنان شارالار قابىلداۋدى, سونداي-اق ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ كۇش جۇمساۋدى دا تالاپ ەتەدى. بۇل اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ اسەر ەتۋ سالاسىنان تىس كوپتەگەن فاكتورلاردىڭ بولۋىنا بايلانىستى. وسىعان بايلانىستى ستراتەگيا ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت تاراپىنان شارالار كەشەنىن كوزدەيدى, ول اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە بولاشاقتا ينفلياتسياعا باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى» دەيدى ۇلتتىق بانك.
ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدى ودان ءارى ارتاراپتاندىرۋعا, تۇتىنۋ نارىعىن وتاندىق تاۋارلارمەن تولىقتىرۋعا, شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى كەڭەيتۋگە, سونداي-اق مونەتارلىق جانە فيسكالدىق ساياساتتى نەعۇرلىم جاقسى ۇيلەستىرۋگە بايلانىستى بىرقاتار ماسەلەنى شەشۋ قاجەت بولادى.
ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك جانە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى اراسىندا بيىل 23 اقپاندا قول قويىلعان ماكروەكونوميكالىق ساياسات شارالارىن ۇيلەستىرۋ تۋرالى كەلىسىم وسى مىندەتتەردى شەشۋ قۇرالى بولىپ تابىلادى.
فيسكالدىق تۇراقتىلىقتى جاقسارتۋ
بيۋدجەتتىك شەكتەۋ «جۇمسارعان» سايىن تەك بانك جۇيەسى ارقىلى عانا سۇرانىس تۋدىرا الاتىن اقشا-كرەديت ساياساتىنا قاراعاندا, فيسكالدى ساياسات ءۇي شارۋاشىلىعى مەن تۇتىنۋداعى ينفلياتسياعا سۇرانىستى ارتتىرىپ جىبەرەدى. سايكەسىنشە, ينفلياتسيانى تۇراقتى تۇردە تومەندەتىپ, ونى ەڭ تومەنگى مولشەردە ساقتاپ وتىرۋ ءۇشىن ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىققا, بيۋدجەتتىڭ مۇناي باعاسىنا تاۋەلدى شىعىندارىن ازايتۋعا, فيسكالدى ساياساتتىڭ تۇراقتىلىعى مەن بولجامدى بولۋىنا, مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ تيىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان فيسكالدى ساياساتتىڭ ءبىر ورنىندا تۇرعانى جانە بولجامدى بولعانى ماڭىزدى.
«وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق بانك فيسكالدى تۇراقتىلىقتى ارتتىرۋ ءۇشىن بيۋدجەت ەرەجەسىن ەنگىزۋ جونىندەگى باستامانى بەلسەندى تۇردە العا جىلجىتىپ وتىر. بۇگىندە مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ ءوسىمى مەن دەڭگەيىن شەكتەۋ ماقساتىندا, مەملەكەتتىك شىعىنداردى تۇراقتاندىرۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن مۇناي باعاسىنىڭ ىقپالىن تومەندەتۋ ءۇشىن ۇكىمەتپەن بىرگە بيۋدجەت ەرەجەسىن ازىرلەۋ تۇرعىسىندا جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. بيۋدجەت ەرەجەسىن ازىرلەپ, ەنگىزۋمەن قاتار, فيسكالدى ساياساتتى جاقسارتۋ كەرەك. بۇل باعىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا بيۋدجەت اۋقىمىن كەڭەيتىپ, بيۋدجەتتەن تىس شىعىنداردى شوعىرلانعان بيۋدجەتتىڭ پەريمەترىنە كىرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل فيسكالدى ءتارتىپ پەن قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋدان رەت-رەتىمەن باس تارتۋ
2020 جىلى پاندەميا مەن كارانتين شارالارىنا بايلانىستى, الەم بويىنشا ورتالىق بانكتەردىڭ ءرولى وزگەردى. ورتالىق بانكتەردىڭ كوبى ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋگە قولداۋ تانىتتى. وسىعان بايلانىستى, ۇلتتىق بانكتىڭ ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ اياسىن كەڭەيتۋ شاراسى بۇكىل الەمدەگى تەندەنتسياعا ساي, ءماجبۇرلى شارا بولدى.
«داعدارىس كەزىندە ەكونوميكاداعى كۇرت ازايعان سۇرانىستى ىنتالاندىرۋ مەن قارجىلىق تۇراقتىلىققا قولداۋ تانىتۋ الدىڭعى ورىنعا شىقتى. كوروناۆيرۋستىڭ ەكونوميكاعا تيگىزگەن اۋقىمى مەن زالالىن ەسكەرسەك, ۇلتتىق بانكتىڭ قارجىلاندىرۋ كولەمى جالپى العاندا 2,3 ترلن تەڭگە بولدى. شەشۋشى فاكتور – مۇنداي باعدارلامالاردان ۋاقىتىلى شىعۋ, ويتكەنى ەكونوميكانى مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالارى, مەملەكەتتىڭ جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورلاردىڭ شىعىستارى, ەكونوميكانى ۇلتتىق بانكتەن قارجىلاندىرۋمەن بىرگە, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ينفلياتسياعا قارسى قىسىم جاسايتىن وتىمدىلىكتىڭ اسىپ كەتۋى.وسىنداي باعدارلامالاردان ۋاقىتىندا كەتۋ – نەگىزگى فاكتور بولدى, سەبەبى مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى شىعىندار مەن ۇلتتىق بانك تاراپىنان ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ كولەمىن قوسا العاندا, جۇزەگە اسىپ جاتقان ەكونوميكانى مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالارى وتكىزۋ نارىعىن ءبىرتالاي اسىرىپ, ول ءوز كەزەگىندە ينفلياتسياعا قىسىم جاسايدى», دەپ اتاپ ءوتتى ا. بايماعامبەتوۆ.
ۇلتتىق بانك اقشا نارىعىنداعى وتىمدىلىكتىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءماجبۇر, باسقا جاعدايدا, ۆاليۋتا نارىعىنا ارتىق قاراجات ءتۇسىپ, ول ايىرباستاۋ باعامىنا قىسىم جاساپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ساراپشىلار وسىعان دەينى دە ايتقان. سەبەبى رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ نارىقتىق ەمەس شارتتارى نارىقتى بۇرمالايدى جانە اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ترانسميسسياسىن ناشارلاتادى. وسىعان بايلانىستى, ۇلتتىق بانك ەكونوميكانىڭ ءوسىمى قالپىنا كەلگەندە ەكونوميكانى نەسيەلەۋ باعدارلامالارىنان 2023 جىلى شىعا باستايدى. باعدارلامالاردان تولىق شىعاتىن ۋاقىتتى جانە ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋدىڭ نارىقتىق پرينتسيپتەرىنە تولىق اۋىسۋ ۋاقىتىن 2025 جىلعا قاراي اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل قارجى رەسۋرستارىنىڭ باعاسىن قالىپتاستىرۋدا بۇرمالاۋعا جول بەرمەيدى, ول ءوز كەزەگىندە قارجى نارىعىن دامىتۋعا جانە ەكونومياكاداعى باسەكەنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى.
